 |
| Trường Tiểu học Phan Bội Châu (phường Thuận Hóa) chào đón học sinh lớp 1. |
Thay đổi tư duy quản trị
Năm học 2026 - 2027 có nhiều thay đổi đối với ngành Giáo dục thành phố khi đồng thời triển khai các chủ trương lớn của Trung ương và thành phố. Trong đó, sắp xếp, cơ cấu lại mạng lưới trường học là một thay đổi lớn. Trong 500 trường thuộc diện rà soát, sau sắp xếp giảm còn 254 trường, tương ứng 49,2%. Mạng lưới mới được tổ chức theo hai mô hình: Trường một cấp học quy mô lớn có các điểm trường và trường phổ thông nhiều cấp học quy mô lớn, được tổ chức tại một hoặc nhiều địa điểm.
Theo ông Nguyễn Tân, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), việc sắp xếp mạng lưới trường học gắn với quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Mục tiêu là tinh gọn đầu mối, phù hợp quy mô, đồng thời bảo đảm điều kiện duy trì hoạt động giáo dục, khai thác hiệu quả cơ sở vật chất và nguồn lực.
Điểm đáng chú ý là việc sắp xếp không xáo trộn lớn đối với học sinh và giáo viên. Sự thay đổi chủ yếu nằm ở mô hình tổ chức và cách thức quản lý. Khi một trường có quy mô lớn hơn, gồm nhiều cơ sở, phạm vi quản lý của hiệu trưởng cũng rộng hơn. Cách điều hành không thể giữ như trước mà cần chuyển từ quản lý hành chính theo từng đơn vị sang quản trị phù hợp với mô hình mới, tăng cường phân quyền, phối hợp và trách nhiệm giải trình.
Nếu chỉ sáp nhập trường mà vẫn giữ cách quản lý cũ thì rất dễ xảy ra nghịch lý: Trường học được mở rộng nhưng hiệu quả quản trị lại không tăng. Một số hiệu trưởng lo ngại, khi một trường có thể lên tới hàng nghìn học sinh, hàng trăm cán bộ, giáo viên và nhiều cơ sở, thậm chí nhiều cấp học, thì việc tập trung mọi quyết định vào người đứng đầu sẽ khó tránh khỏi quá tải, khiến công việc chậm trễ và giảm hiệu quả điều hành.
Điều quan trọng trong bối cảnh mới không chỉ là thay đổi mô hình tổ chức mà còn phải thay đổi tư duy quản trị. Nếu trước đây quản lý nhà trường chủ yếu dựa vào quy trình, hồ sơ và mệnh lệnh hành chính thì nay, hiệu trưởng cần chuyển sang tư duy quản trị phát triển, lấy chất lượng giáo dục và sự phát triển của người học làm mục tiêu, lấy dữ liệu làm nền tảng và kết quả thực chất làm thước đo.
Phân quyền, rõ trách nhiệm
Để mô hình trường quy mô lớn, nhiều cơ sở vận hành hiệu quả, việc phân quyền phải đi cùng trách nhiệm giải trình. Hiệu trưởng không thể có mặt tại mọi điểm trường hay xử lý tất cả công việc. Vì vậy, cần phân cấp rõ cho đội ngũ quản lý ở từng cơ sở, từng lĩnh vực; giao đúng người, đúng việc, đúng thẩm quyền, đồng thời xác định rõ trách nhiệm, cơ chế kiểm tra, giám sát và đánh giá kết quả.
Cùng với phân quyền là chuẩn hóa quy trình quản trị. Từ chuyên môn, kiểm tra, đánh giá, tuyển sinh đến quản lý tài chính, cơ sở vật chất và xử lý tình huống phát sinh cần được xây dựng thành quy trình thống nhất. Cùng một công việc phải được thực hiện theo cùng một quy trình ở các điểm trường, vừa bảo đảm chất lượng đồng đều, vừa giảm sự phụ thuộc vào kinh nghiệm của từng cá nhân và tạo nền tảng cho chuyển đổi số.
Quản trị bằng dữ liệu cũng là yêu cầu quan trọng khi quy mô nhà trường ngày càng lớn. Dữ liệu về chất lượng học sinh, hoạt động dạy học, đội ngũ, tài chính và cơ sở vật chất cần được cập nhật thường xuyên, trở thành căn cứ để dự báo, ra quyết định và đánh giá hiệu quả quản trị. Chẳng hạn, theo dõi tỷ lệ chuyên cần, kết quả học tập và mức độ tiến bộ của từng nhóm học sinh giúp nhà trường sớm nhận diện những lớp, môn học hoặc học sinh cần hỗ trợ. Dữ liệu về đội ngũ giúp hiệu trưởng phân công phù hợp, xây dựng kế hoạch bồi dưỡng; dữ liệu về phòng học, thiết bị và mức độ khai thác cơ sở vật chất giúp điều chỉnh việc sử dụng nguồn lực.
Từ đó, quản trị nhà trường cũng cần chuyển từ chú trọng khối lượng công việc sang quản trị theo mục tiêu và kết quả đầu ra. Thay vì quan tâm số cuộc họp, số văn bản hay hồ sơ đã hoàn thành, điều cần quan tâm là chất lượng giáo dục có được nâng lên, học sinh có tiến bộ, đội ngũ có phát triển hay không.
Ông Nguyễn Tân cho hay, sắp xếp lại mạng lưới trường học không chỉ là câu chuyện giảm đầu mối mà còn là cơ hội để các trường thay đổi cách vận hành, nâng cao hiệu quả quản trị. Bước vào năm học mới, các trường sau sắp xếp cần nhanh chóng ổn định tổ chức, phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của từng vị trí quản lý; xây dựng kế hoạch phát triển theo mục tiêu, chỉ tiêu cụ thể, gắn từng nhiệm vụ với kết quả đầu ra và người chịu trách nhiệm.
Cùng với đó, các trường cần chủ động chuẩn bị đầy đủ các điều kiện để năm học mới diễn ra đúng kế hoạch, an toàn, chất lượng; phân công rõ người, rõ việc, rõ thời gian, kiểm soát tiến độ và kịp thời xử lý những tình huống phát sinh. Đây cũng là bước chuẩn bị cần thiết để mô hình trường học sau sắp xếp vận hành ổn định, từng bước nâng cao chất lượng giáo dục.