Chiếc xe bus lăn bánh trên đường, để lại phía sau làn khói bụi và tiếng còi liên hồi vào buổi sáng. Bình ngồi thẫn thờ nơi trạm chờ xe bus số 9, chân phải co quắp dưới chiếc áo sơ mi dài thồng lộng. Bàn tay phải, đã từng là linh hồn của từng nét vẽ, giờ trở nên teo tóp, để thả lỏng trên đùi, gần như không thể cử động. Sáng sớm, gió mùa Hạ từng cơn thổi mát lành qua pha lẫn mùi khói, mùi xăng làm lòng người thêm chút hanh hao.

Một ly cà phê vào buổi sáng tưởng chừng là chuyện nhỏ, nhưng khi biết rằng trong đó không phải là cà phê thật mà là hỗn hợp của đậu nành, hạt bắp và phụ gia không rõ nguồn gốc, người tiêu dùng không khỏi rùng mình.

Giữa tháng 5/2025, tôi đến thăm nhà văn Tô Nhuận Vỹ trong ngôi nhà gần đồi Thiên An đầy bóng cây xanh. Vượt qua cơn đột quỵ, ông vẫn có những buổi sáng cà phê bên dòng An Cựu nắng đục mưa trong, vẫn mang trên môi nụ cười bao dung của tâm hồn rộng mở.

Dưới làn sương mỏng manh, lững lờ trôi trên những triền núi A Lưới buổi sáng sớm, tôi theo chân bà con xã Trung Sơn về sân làng để dự một lễ hội đặc biệt - lễ hội A Pier (lễ hội xuống giống cây trồng). Không gian rộn ràng trong âm thanh của cồng chiêng và những gùi lễ vật thơm lừng lúa nếp mới. Đó là ngày người Pa Cô đánh thức đất trời và gửi gắm ước vọng về một mùa màng bội thu.

Về xã Đạ Lây (huyện Đạ Tẻh, tỉnh Lâm Đồng) quê hương mới của những người xứ Huế hôm nay, thật khó nhận ra dấu vết của những ngày gian khó trong ký ức của gần nửa thế kỷ trước. Cái dễ nhận nhất ở vùng quê gánh gồng “Huế đi xa” này là giọng nói mang âm sắc đặc biệt, những chiếc nón bài thơ của các mệ, các o lấp lánh che những nụ cười đôn hậu, với buổi sáng rộn ràng bánh lọc, bánh nậm. Chúng tôi lộn vô phiên chợ Đạ Lây trên vùng đất Tây Nguyên mà thấy như đang về Huế ăn hàng, tán gẫu ở một góc Đông Ba, An Cựu…

Tôi đạp xe trên con đường dẫn về đầm Chuồn - một điểm hẹn “đánh thức bình minh” và “đánh thức hương vị tình quê” như lời bạn. Bây giờ đường về đầm Chuồn không còn “nhấp nhô” như mấy chục năm trước, mà đã trở thành một cung đường của dân đạp xe thể dục buổi sáng. Bạn hít một hơi thật dài, giang hai tay chào đón mặt trời. Cứ nhìn cái cách bạn nhắm mắt tận hưởng ngọn gió đầm ban mai mát rượi, môi hé nở nụ cười mà tôi thấy lòng mình cũng reo vui theo. Bỗng thấy thương bạn khi nhớ lại cuộc trò chuyện của hai đứa “Nghe tin Huế lên thành phố trực thuộc Trung ương mà lòng mình vui rộn rã. Huế ơi, núm ruột của tôi ơi!”.

Năm tôi 49 tuổi, cha dẫn tôi về Huế. Cha bảo: “Rất có thể đây là chuyến thăm quê cuối cùng”. Gọi là dẫn nhưng thật ra có lúc tôi phải dìu đỡ ông. Ngoài 80, dù đầu óc vẫn còn minh mẫn nhưng các cơ quan hoạt động của người già đã đồng loạt rệu rã. Nhất là từ sau khi mẹ tôi mất, cha như yếu hẳn đi. Nỗi buồn bao giờ cũng là kẻ thù bào mòn sức lực. Cha ăn ít, nói ít, có hôm chỉ tha thẩn ngồi dưới tán cây sộp cổ thụ trước nhà. Hỏi gió máy quá cha ngồi đó làm gì, cha cười, bảo đang trò chuyện với thiên nhiên. Nhưng ông chỉ lắng nghe thôi, nào là tiếng lá rụng, tiếng chim ca, tiếng của con sóc nâu truyền cành ngó đôi mắt láo liên nhìn ông già tóc bạc nhấp chén trà lạt ướp hoa sói trong buổi sáng trời se se lạnh.

Buổi sáng trời mưa to. Khi tôi còn đang ngáp ngắn ngáp dài, tiếng chuông điện thoại đã reo lên inh ỏi. Trong điện thoại, giọng mạ tôi vang lên chen lẫn với tiếng ồn ã mua bán kỳ kèo xung quanh: “Cá lụt nhiều lắm, mạ mua rồi gửi xe lên cho”!

Ngày 27/10, diễn biến của bão số 6 xảy ra trên địa bàn tỉnh thất thường. Trong buổi sáng, mưa bão bắt đầu mạnh dần lên. Tuy nhiên, đến 12 giờ 30 phút cùng ngày, mưa bão và gió giảm đi nhiều. Nước lũ trên các sông dâng cao và lên rất nhanh, khó tránh khỏi nguy cơ xảy ra lũ quét, sạt lở đất ở những vùng xung yếu, trọng điểm.

Tháng Mười, những cơn gió lành lạnh vi vút cửa sổ bên nhà, lớp bùn đất, cây cối ngổn ngang sau trận bão đang nằm chờ tay người dọn. Mẹ đứng ngồi không yên, ra vào liên tục. Chiếc nón lá ngấm nước bao ngày nay, đã đen và có dấu hiệu mốc. Mùi ẩm ướt bay khắp gian nhà vừa mới được chút nắng le lói chiếu qua. Cứ thế rồi tháng Mười đến, mang theo những mong manh ùa về nơi căn bếp ám mùi khói chiều. Dàn củi được mẹ sắp ngay ngắn, củi tươi, củi khô để tách riêng, củi lớn mẹ dùng để nấu bánh, chạy mối buổi sáng sớm.