 |
Ông Võ Thành Ngọc tiến hành bọc trái thanh trà phòng tránh dịch hại nhện đỏ.
|
Vòng vây thiên tai và dịch hại
Đặc sản thanh trà từ lâu là cây kinh tế chủ lực ở các vùng ven sông như Thủy Xuân, Hương Trà, Phong Điền… Riêng tại HTX Thủy Biều, thanh trà không chỉ là sản vật nổi tiếng, mà còn là tài sản tích lũy qua nhiều thế hệ. Do ảnh hưởng của thiên tai và thời tiết khắc nghiệt, đã làm bùng phát dịch bệnh, khiến nhiều diện tích cây thanh trà ở đây chết dần, gây thiệt hại lớn cho bà con.
Bà Lê Thị Lan Dung, Giám đốc HTX Thủy Biều ghi nhận: “Từ tháng 3/2026 đến nay, một số vườn ghi nhận tình trạng cây rụng lá nhiều, quả thối hỏng, cành khô… sau đó chết dần. Đến nay, tỷ lệ cây thanh trà chết chiếm hơn 20% tổng diện tích toàn vùng”.
Vườn của ông Lê Văn Nhân (TDP 18, phường Thủy Xuân) thiệt hại khá nặng với khoảng 30 - 35% số cây thanh trà chết chỉ trong 2 tháng. Ông Nhân cho biết, tác động của lũ lụt không biểu hiện ngay mà diễn biến âm thầm dưới lòng đất, khiến người dân chủ quan. “Phải mất từ 3 đến 4 tháng sau lũ mới phát hiện hệ thống rễ bị thối hỏng, thân cây xì mủ, sau đó là rụng hết lá và cây khô chết. Dù đã áp dụng nhiều phương pháp xử trí nhưng vẫn không cứu vãn được”, ông Lê Văn Nhân nói.
Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (BVTV) TP. Huế, trận lụt lớn năm 2025 đã để lại hậu quả nặng nề cho các vùng trồng cây đặc sản trên địa bàn, trong đó có thanh trà. “Việc rễ cây bị ngâm nước lụt kéo dài dẫn đến thiếu lượng oxy cần thiết trong đất, cây bị ngạt và suy kiệt nhanh chóng. Môi trường ngập úng cũng tạo điều kiện để các loại nấm bệnh gây hại bùng phát và tấn công, là nguyên nhân khiến cây thanh trà chết hiện nay”, ông Lê Minh Trí, Trưởng phòng BVTV cho hay.
Ngoài hậu quả mưa lũ từ năm trước, năm nay, thời tiết nắng nóng kéo dài khiến nhiều vườn thanh trà xuất hiện thêm dịch hại khác, đó là nhện đỏ. Nhện đỏ chích hút dịch lá và trái, làm giảm diện tích quang hợp, khiến cây còi cọc, sinh trưởng kém. Nếu không xử lý kịp thời, cây có thể bị rụng lá hàng loạt, trái bị nám; không những làm giảm năng suất, chất lượng mà còn khiến cây chết dần. “Nhện đỏ có kích thước rất nhỏ, mắt thường khó nhìn thấy, gây khó khăn trong việc nhận biết và phòng trừ. Giai đoạn mùa khô, nắng nóng kéo dài là thời điểm nhện đỏ bùng phát mạnh nhất”, ông Lê Minh Trí cho biết thêm.
Điểm sáng cứu cây đặc sản
Giữa bối cảnh thiên tai và dịch hại khiến nhiều diện tích cây đặc sản thanh trà chết dần, 3 khu vườn với hơn 200 gốc của ông Võ Thành Ngọc (TDP 18, phường Thủy Xuân) vẫn sinh trưởng và phát triển tốt; là thành quả của sự nhạy bén, chủ động tìm tòi và ứng dụng khoa học công nghệ để cứu vườn cây đặc sản.
Theo kinh nghiệm của ông Võ Thành Ngọc, ngay sau khi nước lũ rút, nhất định phải vệ sinh đất vườn. “Trước tiên, dùng vòi cao áp xịt sạch bùn đất và rác thải quanh gốc cây; sau đó sử dụng các chế phẩm nông nghiệp xử lý triệt để nấm mốc gây bệnh và kích rễ”, ông Võ Thành Ngọc nói.
Với dịch hại nhện đỏ, ông Ngọc xử trí bằng biện pháp canh tác và sinh học. Sau khi cắt tỉa các cành rậm rạp để tạo độ thông thoáng, ông tiếp tục lắp đặt hệ thống tưới phun mưa nhằm rửa trôi nhện, trứng nhện và giúp làm giảm nhiệt độ trong vườn, phá vỡ môi trường trú ngụ của loài dịch hại này. Ngoài ra, còn kết hợp sử dụng phương pháp diệt nhện đỏ bằng các loại thuốc sinh học và hóa học chuyên dụng dành cho cây ăn quả có múi. Với kinh nghiệm và tâm huyết với vườn cây lâu năm qua nhiều thế hệ, ông Ngọc đã thành công cứu lấy vườn cây đặc sản thanh trà, cũng là nguồn kinh tế duy nhất của gia đình.
Nhìn vườn cây trái xum xuê, chờ ngày thu hoạch, ông Ngọc vui mừng: “Trung bình mỗi mùa vụ thanh trà cho năng suất từ 6 - 8 tấn quả/hecta, thu nhập khoảng 150 - 180 triệu đồng. Gia đình có tổng cộng 3 vườn với diện tích gần 2 hecta. Hy vọng năm nay thanh trà tiếp tục được giá để bà con phấn khởi”.
Theo bà Lê Thị Lan Dung, Giám đốc HTX Thủy Biều, nhờ chủ động phòng dịch từ sớm và áp dụng quy trình xử trí đúng chuẩn, một số hộ trồng đã bảo vệ được vườn cây của mình, tuy nhiên, năng suất của toàn HTX nhìn chung không đạt như mọi năm. “Số lượng cây chết nhiều khiến diện tích thanh trà thu hẹp dần, năng suất theo đó cũng giảm. Ngay như hộ ông Võ Thành Ngọc, dù cơ bản vượt qua được dịch bệnh nhưng năng suất ước tính đạt khoảng 80% so với năm trước”, bà Lê Thị Lan Dung chia sẻ.
Những cây thanh trà lâu năm đang chết dần, người dân không chỉ mất đi nguồn thu nhập hiện tại, mà hành trình tái tạo lại cũng rất tốn kém và khó khăn.
Trước tình trạng này, ông Nguyễn Mạnh Đại Lân, Chủ tịch UBND phường Thủy Xuân cho biết, địa phương đang phối hợp với các sở, ngành liên quan để cùng bà con xử trí dịch bệnh, khôi phục lại vùng trồng thanh trà, góp phần bảo tồn thương hiệu cây đặc sản của Huế trước biến động của thời tiết và thiên tai. Đồng thời, chỉ đạo thống kê số hộ trồng và số lượng cây chết để có phương án hỗ trợ kịp thời cho người dân.