Khơi mở sinh kế từ dược liệu dưới tán rừng

Đại biểu chia sẻ thông tin tại hội thảo

“Mỏ vàng” dưới tán rừng

Nhìn từ thực tiễn hai xã A Lưới 2 và A Lưới 4, bài toán phát triển kinh tế đang đặt ra những yêu cầu cấp thiết. Tại xã A Lưới 4, nơi có tới gần 90% dân số là đồng bào Tà Ôi, Pa Cô, Cơ Tu, độ che phủ rừng đạt khoảng 77% năm 2025 và dự kiến ổn định ở mức 78% trong năm 2026. Tuy nhiên, nghịch lý là tỷ lệ hộ nghèo vẫn còn cao, trên 20%, đời sống người dân còn nhiều khó khăn.

Kết quả khảo sát đầu kỳ do Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển cộng đồng nông thôn (CCRD) thực hiện vào tháng 2/2026 cho thấy nguồn dược liệu dưới tán rừng ở khu vực này có tiềm năng lớn, từ các loài cây bản địa đến những giống có thể phát triển theo hướng hàng hóa. Người dân, đặc biệt là phụ nữ DTTS, vốn đã có tri thức bản địa về cây thuốc, hoàn toàn có thể tham gia vào chuỗi giá trị nếu được hỗ trợ đúng cách.

Điểm đáng chú ý là mô hình trồng dược liệu dưới tán rừng không phá vỡ hệ sinh thái; ngược lại, còn góp phần bảo vệ rừng, tăng độ che phủ và nâng cao giá trị kinh tế trên một đơn vị diện tích. Đây được xem là hướng đi phù hợp trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động rõ rệt đến sinh kế miền núi.

Trên nền tảng đó, CCRD triển khai sáng kiến “Cải thiện sinh kế của phụ nữ DTTS thông qua chuỗi giá trị dược liệu bao trùm, thích ứng biến đổi khí hậu tại xã A Lưới 2 và A Lưới 4, thành phố Huế”. Điểm nổi bật của sáng kiến là hướng đến nâng cao năng lực sản xuất, sơ chế dược liệu cho phụ nữ; tăng cường năng lực quản lý, kinh doanh cho các tổ nhóm, hợp tác xã (HTX); đồng thời phát triển chuỗi giá trị theo hướng bền vững, gia tăng giá trị.

Đại diện phụ nữ các xã A Lưới chia sẻ những khó khăn của phụ nữ trong phát triển kinh tế ở địa phương

Phụ nữ bản địa trở thành “hạt nhân” phát triển

Một trong những điểm nhấn của sáng kiến là đặt phụ nữ DTTS vào vị trí trung tâm. Không chỉ là đối tượng thụ hưởng, họ được xác định là lực lượng dẫn dắt thay đổi.

Câu chuyện của HTX Dược liệu A Roàng là minh chứng rõ nét. Thành lập từ năm 2019 với quy mô ban đầu khiêm tốn, HTX từng có giai đoạn phát triển khả quan, sản xuất tinh dầu từ sả, bưởi và thử nghiệm trồng dược liệu dưới tán rừng. Tuy nhiên, do thiếu liên kết thị trường, hạn chế về kỹ thuật và nguồn lực, hoạt động dần chững lại, thậm chí phải tạm dừng sản xuất.

Bà Blup Tha, Giám đốc HTX Dược liệu A Roàng thẳng thắn: Người dân có đất, có sức, có quyết tâm, nhưng vẫn thiếu “cầu nối” để đưa sản phẩm ra thị trường. Mong muốn lớn nhất không chỉ là được hỗ trợ sản xuất, mà là được tham gia vào một chuỗi giá trị hoàn chỉnh, nơi sản phẩm làm ra có đầu ra ổn định và giá trị được nâng lên.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại hội thảo khởi động sáng kiến cải thiện sinh kế cho phụ nữ dân tộc thiểu số

Thực tế này cũng phản ánh một điểm nghẽn phổ biến ở nhiều vùng DTTS: tiềm năng có, nhưng thiếu hệ sinh thái hỗ trợ. Từ kỹ thuật sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng đến khâu tiêu thụ, tất cả đều cần được kết nối đồng bộ. Vì vậy, hàng loạt hoạt động được lên kế hoạch triển khai trong năm 2026: tập huấn kỹ thuật trồng, thu hái và sơ chế dược liệu cho 120 phụ nữ; thành lập thêm 6 tổ sản xuất do phụ nữ làm nòng cốt; nâng cao năng lực quản lý cho các HTX; và đặc biệt là đẩy mạnh kết nối thị trường.

Ông Thân Trọng Anh Hùng, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Huế, nhấn mạnh: “Mô hình trồng cây dược liệu dưới tán rừng là giải pháp mang lại lợi ích kép, vừa bảo vệ và phát triển vốn rừng, vừa tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng dân cư sống gần rừng. Chúng tôi cam kết sẽ phối hợp với địa phương hỗ trợ bà con tiếp cận các nguồn lực từ các chương trình, dự án, chính sách của Nhà nước và các nguồn hỗ trợ khác trên địa bàn”.

Bà Nguyễn Thị Phương Ngọc, đại diện Ban Dân tộc thành phố Huế, khẳng định sẽ đồng hành cùng chính quyền địa phương, hỗ trợ và giải đáp các vướng mắc của người dân trong suốt quá trình triển khai sáng kiến. Đồng thời kỳ vọng sau 15 tháng thực hiện, cộng đồng sẽ đạt được những kết quả bước đầu, tạo nền tảng cho phát triển bền vững lâu dài.

Dự án có thời gian thực hiện 15 tháng, nhưng điều được kỳ vọng không chỉ là những con số trong ngắn hạn. Đích đến dài hơn là hình thành một “hệ sinh thái sinh kế”: nơi phụ nữ DTTS làm chủ kỹ thuật sản xuất, các HTX vận hành hiệu quả và mối liên kết giữa chính quyền - cộng đồng - doanh nghiệp đủ bền để tiếp tục phát triển sau khi dự án kết thúc.