 |
| Hoa ngô đồng khoe sắc. Ảnh: ĐH |
Hoa ngô đồng trong văn học cổ Trung Quốc vốn được truyền tụng là loại cây quý phái, được mệnh danh “vương giả chi hoa”, gắn với truyền thuyết loài chim phượng hoàng chỉ đậu trên cây ngô đồng.
Loài hoa được văn học, huyền sử Trung Hoa ca tụng ấy hóa ra lại là loài cây phổ biến trong tự nhiên của nước Việt. Sách Đại Nam nhất thống chí của Quốc sử quán Triều Nguyễn ghi lại như sau: “Ngô đồng: Các tỉnh ven núi đều có. Đời Minh Mạng được đưa từ Quảng Đông đem về, trồng ở hai bên góc điện Cần Chánh. Lại sai biền binh đem lá lên các núi để tìm khắp, tìm được, đem trồng ở các góc điện”.
Chuyện Vua Minh Mạng thấy cây ngô đồng mà người Trung Hoa ca tụng “vương giả chi hoa” như một sự ẩn ý chỉ có đất nước thiên triều mới có, khiến ngài nảy sinh lòng tự tôn dân tộc, bèn sai binh biền lên rừng Trường Sơn tìm kiếm. Hóa ra loài cây này nước Nam cũng có rất nhiều. Việc cho người lên núi tìm cây ngô đồng về trồng, rồi cho khắc lên Nhân Đỉnh, Vua Minh Mạng ngầm muốn khẳng định rằng tuy ngô đồng nổi tiếng trong huyền sử, thi ca Trung Hoa, nhưng thực tế ngô đồng là loài hoa của nước ta.
Nhà giáo Ưu tú Đỗ Xuân Cẩm, nguyên giảng viên Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Huế, đã tình cờ phát hiện đặc điểm thú vị của cây ngô đồng xứ Huế: Cây bắt đầu rụng lá vào đầu xuân và đến cuối xuân thì cây trụi lá để trổ hoa. Trong khi ngô đồng Trung Quốc lại rụng lá và nở hoa vào mùa thu, ứng với câu “ngô đồng nhất diệp lạc/thiên hạ cộng tri thu”.
Theo nhà giáo Đỗ Xuân Cẩm, điểm khác biệt thú vị này có thể đã làm cho ngô đồng xứ Huế “thoát thai” ra khỏi ảnh hưởng Trung Hoa, trở thành loài cây của niềm tự tôn dân tộc để các vua Triều Nguyễn chọn trồng ngay trong Hoàng cung của mình. Theo ông, ở nước ta, cây ngô đồng mọc tự nhiên rải rác nhưng khá phổ biến ở dọc dãy Trung Trường Sơn. Du khách đi dọc đường Hồ Chí Minh từ Đông Giang - Tây Giang (TP. Đà Nẵng) cho đến Đakrông, động Thiên Đường (Quảng Trị) vào cuối mùa xuân dễ dàng nhìn thấy hoa ngô đồng nở giữa núi rừng hùng vĩ.
Không chỉ thế, cách đây hàng chục năm, Vườn ươm cây thuộc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế cũng đã nhân giống thành công loài hoa vương giả này và đã trồng trên nhiều tuyến đường của Huế.
Vậy nên, khi sắc hoa ngô đồng trong Hoàng cung bung nở làm say lòng du khách, cũng nhắc nhớ rằng, loài vương giả chi hoa này thực chất là sản phẩm thuần Việt mang hồn cốt dân tộc. Dù loài phượng hoàng của truyền thuyết có bay về hay không thì ở nơi Hoàng cung xứ Huế trên cành ngô đồng vẫn có chú chim lành về đậu báo hiệu cho xứ sở bình yên, môi trường trong lành, điểm đến an toàn, quyến rũ cho người dân và du khách.