 |
| Nhiều lợi ích đem lại cho người dân khi Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) được ban hành |
Còn khoảng cách
Thực tế tại nhiều địa phương trên địa bàn thành phố Huế cho thấy, khi có nhu cầu tìm hiểu thông tin quy hoạch, người dân thường phải trải qua nhiều bước, từ hỏi tại UBND phường, đến nộp hồ sơ tại trung tâm phục vụ hành chính công hoặc liên hệ trực tiếp cơ quan chuyên môn. Không ít trường hợp phải đi lại nhiều lần mới có thể tiếp cận được thông tin cần thiết.
Anh Nguyễn Văn H. ở phường Hương Thủy cho biết, gia đình có nhu cầu thế chấp sổ đỏ vay vốn ngân hàng. Để được ngân hàng giải quyết hồ sơ vay vốn, anh H. phải chứng minh được thửa đất trên sổ đỏ là "đất sạch". Đáp ứng yêu cầu này, anh H. đến bộ phận một cửa ở địa phương tìm hỏi và xin xác nhận hiện trạng thửa đất có bị vướng quy hoạch hay không. Phải mất vài ngày lui tới, chờ đợi, thông tin anh H. cần xác minh mới được trả lời.
Hay trường hợp ông Nguyễn Hoàng Kh. ở phường Thủy Xuân muốn xác định thửa đất của gia đình có nằm trong quy hoạch hay không, ông phải tìm đến nhiều cơ quan. Theo ông Kh., đây là địa bàn có tốc độ đô thị hóa nhanh, nên có nhiều biến động. Mặc dù thông tin đã được công khai, nhưng việc tiếp cận vẫn còn chậm, thậm chí có những khu đã đưa ra khỏi quy hoạch nhưng người dân vẫn không nắm được.
Hiện nay, thông tin quy hoạch đã được công bố thông qua nhiều kênh như cổng thông tin điện tử, trụ sở cơ quan nhà nước, hoặc cung cấp theo yêu cầu. Tuy nhiên, tính "thân thiện" và khả năng tiếp cận thực chất của các kênh này vẫn còn hạn chế.
Đối với người không có chuyên môn, việc đọc hiểu bản đồ quy hoạch, ký hiệu kỹ thuật là một trở ngại không nhỏ. Không chỉ người dân, nhiều doanh nghiệp cũng gặp khó khăn khi cần tiếp cận dữ liệu quy hoạch để phục vụ đầu tư. Việc thiếu thông tin kịp thời, rõ ràng có thể ảnh hưởng đến quyết định đầu tư, thậm chí làm gia tăng rủi ro pháp lý.
Theo đánh giá của các cơ quan chuyên môn, một trong những hạn chế lớn hiện nay là dữ liệu quy hoạch chưa được số hóa đồng bộ. Nhiều tài liệu vẫn tồn tại dưới dạng hồ sơ giấy hoặc các file kỹ thuật rời rạc, phân tán ở nhiều đơn vị khác nhau. Điều này khiến việc tra cứu, chia sẻ thông tin gặp khó khăn.
Bên cạnh đó, việc công khai thông tin đã được thực hiện, nhưng trong nhiều trường hợp vẫn mang tính hình thức. Thông tin được công bố nhưng chưa thực sự "dễ tiếp cận, dễ hiểu, dễ sử dụng".
Một vấn đề khác là cơ chế cung cấp thông tin theo yêu cầu còn mang nặng tính thủ tục. Người dân phải nộp đơn, chờ xử lý, phụ thuộc vào thời gian giải quyết của cơ quan có thẩm quyền. Điều này vô hình trung tạo ra tâm lý "xin - cho", "quen biết" trong tiếp cận thông tin, chưa thực sự phù hợp với yêu cầu của một nền hành chính hiện đại.
Các chuyên gia cho rằng, minh bạch thông tin quy hoạch không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà còn là yêu cầu về quản trị. Khi thông tin không được công khai đầy đủ và dễ tiếp cận, nguy cơ phát sinh khiếu kiện, tranh chấp đất đai sẽ gia tăng, đồng thời ảnh hưởng đến môi trường đầu tư.
Hướng tới đô thị minh bạch, hiện đại
Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) sẽ được Quốc hội khóa XVI ban hành tại Kỳ họp thứ Nhất (tháng 4/2026). Việc sửa đổi Luật Tiếp cận thông tin được xem là một bước đi cần thiết, nhằm hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc cung cấp thông tin cho người dân.
Một trong những điểm được kỳ vọng là quy định rõ hơn về trách nhiệm công khai thông tin theo hướng chủ động. Thay vì chờ người dân yêu cầu, các cơ quan cần phải chủ động công bố những thông tin quan trọng, trong đó có dữ liệu quy hoạch đô thị. Việc chuẩn hóa và số hóa dữ liệu cũng sẽ là yêu cầu bắt buộc. Khi thông tin được tích hợp trên các nền tảng số, người dân có thể dễ dàng tra cứu mọi lúc, mọi nơi, qua đó giảm thiểu thủ tục hành chính và thời gian chờ đợi.
Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ - ông Nguyễn Xuân Sơn cho rằng, việc xây dựng cơ sở dữ liệu số, bản đồ quy hoạch trực tuyến và hệ thống dữ liệu mở đang được ngành thực hiện tại các đơn vị, địa phương và tiến tới kết nối vào dữ liệu dùng chung của thành phố. Trong năm 2025, thành phố đã thực hiện tích hợp vào GISHue 41 đồ án quy hoạch (quy hoạch chung, quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết) nâng tổng số đồ án quy hoạch xây dựng trên GISHue thành 159 đồ án quy hoạch.
Thời gian tới, Sở Khoa học và Công nghệ cùng các sở, ngành liên quan sẽ tập trung tích hợp dữ liệu quy hoạch vào các nền tảng số của địa phương, hướng tới xây dựng hệ sinh thái dữ liệu phục vụ chính quyền số và đô thị thông minh. Việc đẩy mạnh dữ liệu số hóa và minh bạch thông tin không chỉ giúp người dân tiếp cận trực quan, thuận tiện, nhanh mà còn có thể giám sát, phản hồi, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời làm cơ sở để thực thi Luật hiệu quả.
Một khi thông tin quy hoạch được công khai đầy đủ, dễ tiếp cận, người dân có thể chủ động trong xử lý các vấn đề liên quan đến đất đai, nhà ở, qua đó, hạn chế các tranh chấp phát sinh. Đối với chính quyền, Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) được ban hành và triển khai hiệu quả sẽ giúp nâng cao uy tín, niềm tin của người dân và doanh nghiệp. Đây cũng là điều kiện quan trọng để thu hút đầu tư, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.