 |
| Đoạn Hoàng thành sau khi được tu bổ nhìn từ mặt Bắc (đường Đặng Thái Thân) |
Điều khiến nhiều người chú ý là lớp vữa trát mới ở bề mặt đoạn Hoàng thành vừa được phục hồi. So với những đoạn thành xung quanh đã phủ màu thời gian, phần tường mới được phục hồi trở nên nổi bật, tạo cảm giác xa lạ với hình ảnh Hoàng thành Huế lâu nay trong mắt công chúng.
Tuy nhiên, theo các đơn vị bảo tồn, đây là điều khó tránh khỏi trong quá trình trùng tu di tích.
Ông Phùng Văn Hoàng, Giám đốc Ban Quản lý dự án di tích thuộc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế cho rằng cảm giác “lạ mắt” là phản ứng dễ hiểu khi một chi tiết mới xuất hiện giữa di tích đã tồn tại hàng trăm năm.
Theo ông Hoàng, nguyên thủy Hoàng thành vốn có lớp vữa bảo vệ bên ngoài. Tuy nhiên, trải qua hàng trăm năm mưa nắng và phong hóa, lớp vữa này bong tróc gần hết khiến nhiều người lầm tưởng tường thành xưa là kiểu “gạch trần”.
Các chuyên gia bảo tồn cũng cho rằng trong trùng tu di tích, một cấu kiện vừa phục hồi gần như không thể ngay lập tức mang diện mạo như phần đã tồn tại hàng trăm năm.
“Không thể cố tình làm giả cũ”
Trước những ý kiến về đoạn Hoàng thành mới phục hồi “quá mới”, trao đổi với chúng tôi, ông Hoàng Việt Trung, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế khẳng định công trình được thực hiện theo đúng quy định của Luật Di sản văn hóa và các quy chuẩn bảo tồn hiện hành.
Theo ông Trung, việc tu bổ được triển khai trên cơ sở khảo sát hiện trạng, nghiên cứu kỹ các yếu tố gốc còn lại của di tích trước khi lập hồ sơ thiết kế.
“Không thể cố tình làm lệch hay làm giả cũ để tạo cảm giác cổ kính. Khi đặt cạnh những đoạn tường đã phong hóa hàng trăm năm thì sự khác biệt về thị giác là điều khó tránh khỏi”, ông Trung nói.
Sáng 24/5, ghi nhận tại khu vực thi công đoạn tường Hoàng thành cho thấy, một phần hạng mục đã được tô bả với màu sắc khá tương đồng các đoạn tường hiện hữu xung quanh.
 |
| Đơn vị thi công đang lựa chọn phương án bả màu phù hợp |
Hiện trong thiết kế có lớp bả màu nhằm tạo sắc độ tương đồng tương đối với phần tường xung quanh. “Đơn vị thi công đang tiếp tục lựa chọn phương án bả màu phù hợp chứ chưa phải diện mạo hoàn thiện cuối cùng của đoạn Hoàng thành được tu bổ”, ông Trung cho hay.
Cũng theo ông Trung, trong quá trình thi công, các viên gạch cũ được thu gom, phân loại để tái sử dụng tối đa. Những phần gạch còn khả năng chịu lực tiếp tục được đưa vào công trình, trong khi các vật liệu không còn đủ chất lượng sẽ được tận dụng cho những hạng mục phụ trợ khác trong di tích.
Đơn vị thi công cũng sử dụng vữa truyền thống cho các mạch liên kết và lớp tô hoàn thiện nhằm đảm bảo nguyên tắc bảo tồn yếu tố gốc.
Thí điểm giải pháp tu bổ tổng thể Hoàng thành
Đoạn Hoàng thành được tu bổ bị sập đổ sau nhiều ngày mưa lớn, ngập lụt kéo dài cuối năm 2025. Kết quả khảo sát cho thấy, cấu tạo nguyên bản của Hoàng thành gồm gạch vồ, liên kết bằng vữa truyền thống, bên trong độn đất sét và toàn bộ đặt trên nền cát cố định, không có chân móng.
Theo các đơn vị chuyên môn, sau hơn 220 năm tồn tại, nhiều đoạn tường Hoàng thành đã xuống cấp nghiêm trọng do tác động của thời tiết khắc nghiệt, phong hóa tự nhiên và ảnh hưởng từ con người.
Trong đó, phần mũ tường là khu vực hư hỏng nặng nhất vì trực tiếp chịu mưa nắng suốt thời gian dài. Nhiều đoạn bị mài mòn, bong tróc lớp vữa bảo vệ, nứt gãy và mất liên kết kết cấu. Một số vị trí khác xuất hiện tình trạng sụt lún, nghiêng và đang được chống đỡ tạm bằng khung thép để tránh nguy cơ tiếp tục sập đổ.
Tháng 4/2026, thành phố Huế phê duyệt dự án tu sửa cấp thiết đoạn Hoàng thành bị sập với kinh phí hơn 1,8 tỉ đồng. Hạng mục phục hồi dài khoảng 14,2m, cao hơn 4,3m.
Theo ông Phùng Văn Hoàng, điều quan trọng nhất trong quá trình thi công là “tận dụng tối đa vật liệu nguyên gốc” để đảm bảo tính chân xác của di tích.
Ông cho biết, đoạn Hoàng thành vừa phục hồi hiện gây chú ý chủ yếu do lớp vữa hoàn thiện còn mới. Tuy nhiên, công trình được thực hiện dựa trên quy trình nghiên cứu, khảo sát và tuân thủ các nguyên tắc bảo tồn quốc tế.
 |
| Chống đỡ, gia cố những đoạn tường Hoàng thành bị nghiêng, xô lệch bằng khung thép |
“Đây cũng là công trình mang tính thí điểm để đánh giá các giải pháp kỹ thuật trước khi triển khai dự án tu bổ tổng thể Hoàng thành trong thời gian tới”, ông Hoàng thông tin.
Hiện, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đang tiến hành khảo sát tổng thể toàn bộ hệ thống Hoàng thành để xây dựng phương án tu bổ đồng bộ, vừa đảm bảo an toàn kết cấu, vừa giữ được tối đa yếu tố gốc của di tích.
Giám đốc Hoàng Việt Trung nhìn nhận, sau những tranh luận vừa qua, ngành bảo tồn cũng nhận thấy cần chủ động hơn trong công tác truyền thông để công chúng hiểu rõ hơn về kỹ thuật, vật liệu và nguyên tắc trùng tu di sản.
“Không phải công trình nào cũng có điều kiện truyền thông rộng rãi. Nhưng với những dự án được xã hội quan tâm, chúng tôi sẽ công khai nhiều hơn về quy trình và phương án bảo tồn”, ông Trung chia sẻ.