Trung tâm Văn hóa Phật giáo Liễu Quán những ngày Phật đản Phật lịch 2570 thu hút sự quan tâm của đông đảo người dân và du khách với việc trưng bày hàng trăm tư liệu quý về Phật giáo Huế tại Triển lãm “Dấu ấn di sản Phật giáo Huế”. Đó là những bản dập từ mộc bản, những bức tranh thêu, những thư tịch cổ... giúp người xem hiểu hơn lịch sử hàng trăm năm của văn hóa Phật giáo Huế.

Sau những cơn mưa đầu mùa, rừng tràm xứ Huế lại rộn ràng mùa hái nấm. Người dân xã Bình Điền và nhiều du khách men theo lối nhỏ dưới tán tràm để tìm “lộc” rừng. Những món ăn dân dã từ nấm tràm đã góp thêm một hương vị khó quên cho ẩm thực Huế.

Đoạn Hoàng thành thuộc Quần thể Di tích Cố đô Huế vừa được tu bổ đang gây tranh cãi. Nhiều ý kiến cho rằng, phần tường thành mới được phục hồi có màu sắc và lớp vữa quá khác biệt, tạo cảm giác “lệch tông” so với vẻ rêu phong quen thuộc của di sản hàng trăm năm tuổi. Ông Hoàng Việt Trung, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế khẳng định: "Công trình được thực hiện theo đúng quy định và các quy chuẩn bảo tồn hiện hành"!

Cách đây chưa lâu, dân Huế bàng hoàng khi Thiền Lâm, ngôi chùa có tuổi đời hàng trăm năm trên đường Điện Biên Phủ đã bị “bà hỏa” thiêu rụi. Thiệt hại là rất lớn, song, lớn nhất và khiến nhiều người xót xa tiếc nuối nhất là hệ thống các cổ vật như tranh, tượng, hoành phi, câu đối, long vị… đa phần đều đã làm mồi cho lửa. Đó không chỉ là hồn cốt, là văn hóa của riêng Thiền Lâm mà còn của Phật giáo Huế, của văn hóa Huế. Thật đáng tiếc! - Một vị Thượng tọa là Phó ban Trị sự Thành hội Phật giáo Huế bần thần khi nói chuyện với chúng tôi.

Nhiều cuộc tìm về Huế xưa khởi nguồn từ những chi tiết tưởng chừng rất nhỏ bé. Với tôi, đó là buổi ghé thăm nhà vườn An Thư ở phố cổ Gia Hội - một nếp nhà Huế trầm mặc, nằm nép mình sau hàng cây xanh ngát. Anh Võ Chánh Tiến, người đang quản lý ngôi nhà, vừa dẫn tôi đi qua các gian phòng vừa kể chuyện lịch sử căn nhà, chuyện những đời người gắn bó với khu vườn, với nhịp sống Gia Hội xưa. Nhưng điều khiến tôi dừng lại lâu hơn cả lại ở… dưới chân mình.

Ít ai biết rằng, ngay giữa lòng đô thị Huế có một cồn nổi từng được khai khẩn hơn trăm năm trước, nay đã trải qua bốn thế hệ sinh sống. Khác với nhịp sống sôi động, sầm uất của phố thị cách đó vài trăm mét đường chim bay, cuộc sống của những hộ dân trên cồn nổi này đối lập hoàn toàn: Không trường, không chợ, không hàng quán, không xe cộ. Phương tiện duy nhất kết nối với đất liền là những chuyến đò.

Mới đây, cuốn sách “Sắc phong Triều Nguyễn tại một số di tích trên địa bàn TP. Huế” (NXB Thuận Hóa) do Bảo tàng Lịch sử TP. Huế thực hiện và công bố đã giúp bạn đọc yêu văn hóa hiểu hơn giá trị di sản tư liệu Hán Nôm của người dân vùng Huế.

Trong chỉnh thể văn hóa Huế, nếu hệ thống cung điện - lăng tẩm tạo nên diện mạo của một Kinh đô thì các làng ven phá, ven biển lại chính là nơi lưu giữ chiều sâu đời sống của cộng đồng. Ở đó, di sản không nằm yên trong quá khứ mà hiện diện trong từng mùa lễ hội, từng tập quán sinh hoạt, từng niềm tin gắn với môi trường tự nhiên. Lễ Cầu ngư của làng Thai Dương được tổ chức 3 năm một lần vào mỗi độ tháng Giêng trên cửa biển Thuận An, là một di sản như thế - một thực hành văn hóa sống động, nơi ký ức cộng đồng, tri thức biển và khát vọng sinh tồn hòa quyện thành một chỉnh thể bền vững qua hàng trăm năm.

Không ai nói hay hơn nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm khi ông khái quát về tâm thức ly hương của người Việt mình: “Họ gánh theo tên xã, tên làng trên mỗi chuyến di dân”. Ở vùng đô thị trên cao nguyên Lâm Viên cũng vậy, nhiều người dân xứ Huế rời cố xứ đến miền đất này lập cư đến nay đã ngót nghét trăm năm, 4 - 5 thế hệ hậu sinh ra đời trên quê mới nhưng “nét Huế” ở những làng ấp người Huế nơi xa chưa bao giờ phai nhạt.

Mỗi chiều rực sáng ở phía tây nam, lúc mặt trời đang xuống dần bên núi Ngự Bình, tôi lại thích ngắm bức tượng con ngựa chiến cõng vị tướng thong dong trên đường. Một bức tượng đã hơn trăm năm vẫn vững chãi hướng mặt về lăng Cụ Kinh Tế.

Để sống chung với mưa lũ cực đoan ngày càng khốc liệt hơn trong tương lai, nhiều vấn đề đặt ra để đô thị di sản đặc thù như Huế có thể chủ động, thích ứng dài hạn, với tầm nhìn trăm năm.