Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, dữ liệu cá nhân không chỉ gắn với quyền riêng tư của mỗi người mà còn trở thành tài nguyên quan trọng đối với quản trị quốc gia, phát triển Chính phủ số, kinh tế số và xây dựng xã hội số.

Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ của dữ liệu, với hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện và nhiều cơ sở dữ liệu quốc gia được hình thành. Tuy nhiên, việc có nhiều dữ liệu không đồng nghĩa với có nền kinh tế dữ liệu. Vì vậy, cần hình thành các nền tảng dùng chung, trong đó địa điểm là một lớp dữ liệu nền tảng hết sức quan trọng.

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành một trọng tâm mới trong chiến lược phát triển của nhiều nền kinh tế châu Á. Từ đầu tư hàng trăm tỷ USD cho hạ tầng dữ liệu, xây dựng hệ sinh thái AI, phát triển năng lực công nghệ trong nước đến đưa AI vào sản xuất, nông nghiệp và quản lý xã hội, các nước trong khu vực đang đẩy nhanh cuộc đua làm chủ và ứng dụng công nghệ này.

Kinh doanh đang dần dịch chuyển lên nền tảng số, trong khi, thông tin về đăng ký, hóa đơn, thanh toán và hoạt động thực tế lại phân tán ở nhiều đầu mối. Vì thế, chống thất thu ngân sách nhà nước (NSNN) không còn là nhiệm vụ của riêng ngành thuế mà đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ từ các sở, ngành, địa phương và sự liên thông, kết nối các nguồn dữ liệu.

Điểm chuẩn đại học năm 2026 cho thấy sự phân hóa khá rõ giữa các ngành. Sư phạm, trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu cùng một số ngành kinh tế tiếp tục nằm trong nhóm cạnh tranh cao, nhiều ngành tiến sát mức tuyệt đối.

Theo PwC (PricewaterhouseCoopers - là một trong bốn công ty kiểm toán và tư vấn lớn nhất thế giới, cùng với Deloitte, EY và KPMG), trí tuệ nhân tạo (AI) có thể tạo thêm khoảng 15.700 tỷ USD cho nền kinh tế toàn cầu vào năm 2030, tương đương gần 14% GDP thế giới. Tuy nhiên, đằng sau những mô hình AI tiên tiến, những trung tâm dữ liệu quy mô hay các khoản đầu tư khổng lồ là một cuộc cạnh tranh có tính quyết định hơn: cạnh tranh về con người. Không đứng ngoài xu hướng phát triển mới, Việt Nam đang lựa chọn hướng đi dài hạn là chuẩn bị nguồn nhân lực, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo để từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị AI toàn cầu.

Từ yêu cầu xây dựng hệ thống dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống" cho hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, các chuyên gia đề xuất phát triển mô hình kinh tế dữ liệu, tạo cơ chế để dữ liệu được kết nối, khai thác và chuyển hóa thành giá trị kinh tế phục vụ đổi mới sáng tạo và tăng trưởng bền vững.

Nếu 5 năm qua là giai đoạn xây dựng "hồ chứa dữ liệu", thì 5 năm tới sẽ là thời kỳ hình thành "nhà máy điện dữ liệu", nơi dữ liệu không chỉ được lưu trữ mà còn được khai thác để tạo ra những giá trị mới. Điều đó cũng đặt ra yêu cầu các cơ quan quản lý phải chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy khai thác và phát huy giá trị dữ liệu, qua đó vừa đưa di sản đến gần hơn với công chúng, vừa mở ra các cơ hội phát triển kinh tế từ di sản.

Dữ liệu không đơn thuần là thông tin, mà còn là tài nguyên chiến lược giúp nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng dịch vụ du lịch hiện đại. Xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất, đồng bộ trở thành yêu cầu cấp thiết để phát triển hệ sinh thái du lịch thông minh, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn.

Ngày 13/7 vừa qua, phát biểu chỉ đạo tại Phiên họp thứ 2 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ một trong “bốn khoảng trống” lớn nổi lên từ thực tiễn, đó là về năng lực chuyển hóa di sản văn hóa thành nguồn lực dữ liệu, tri thức số, tài sản trí tuệ và sức sáng tạo quốc gia. Thực tế, Việt Nam không thiếu những di sảni đặc sắc kết tinh chiều sâu văn hóa, lịch sử và trí tuệ dân tộc, nhưng nếu chỉ dừng ở bảo tồn hay khai thác theo phương thức truyền thống, thì những giá trị từ di sản sẽ khó trở thành sức mạnh cạnh tranh trong nền kinh tế sáng tạo.