 |
| Huế thường xuyên đối mặt với mưa lũ, người dân cần chủ động kế hoạch thích ứng với thiên tai. |
Chuẩn bị cho những tình huống xấu
Huế là địa phương có tính đặc thù rất cao về thiên tai. Phía tây là vùng núi có địa hình dốc, nguy cơ lũ quét, sạt lở; ở giữa là vùng đồng bằng thấp trũng với hệ thống sông Hương, sông Bồ; phía đông là hệ đầm phá Tam Giang - Cầu Hai và dải ven biển thường xuyên chịu tác động của bão, nước dâng, sóng lớn và xói lở.
Bởi vậy, điểm đáng chú ý đầu tiên trong Phương án ứng phó thiên tai năm 2026 là thành phố không chuẩn bị theo những điều kiện thời tiết trung bình, mà hướng tới các kịch bản bất lợi, thậm chí cực đoan. Mục tiêu được xác định rõ: huy động mọi nguồn lực, chủ động ứng phó với mọi tình huống có thể xảy ra, hạn chế thấp nhất thiệt hại về người, tài sản, tài nguyên thiên nhiên, môi trường, di sản văn hóa, cơ sở hạ tầng và các công trình trọng yếu. Đó là cách tiếp cận cần thiết sau những gì Huế đã trải qua trong các năm gần đây, đặc biệt là những đợt lũ lớn. Phương án năm nay sử dụng bản đồ mô phỏng các trận lũ năm 2020, 2022, kế thừa nghiên cứu về hành lang thoát lũ, đồng thời mô phỏng lại trận lũ tháng 10/2025, điều tra vết lũ và mức độ ngập để tích hợp lên hệ thống GIS Huế.
Điều này cho thấy một thay đổi quan trọng về tư duy: kinh nghiệm thiên tai không chỉ được ghi nhớ mà phải được dữ liệu hóa, trở thành cơ sở cho quyết định trong những lần ứng phó tiếp theo.
Phương án cũng đặt ra kịch bản bão rất mạnh, gắn với nước biển dâng; các mức mưa lớn và lũ cao; đồng thời nhận diện hàng chục khu vực có nguy cơ sạt lở. Đối với Huế, chuẩn bị cho tình huống xấu không phải là sự thận trọng quá mức. Trong bối cảnh thời tiết ngày càng cực đoan và khó lường, đó chính là nguyên tắc cần thiết để tránh bị động, bất ngờ.
 |
| Lực lượng chức năng làm nhiệm vụ ở cửa Hữu trong đợt mưa lũ cuối năm 2025. |
Từ bản đồ rủi ro đến phương án bảo vệ người dân
Một phương án phòng chống thiên tai thể hiện giá trị không nằm trên văn bản mà ở khả năng trả lời được những câu hỏi rất cụ thể: nơi nào nguy hiểm, bao nhiêu người cần di dời, lực lượng nào thực hiện, đưa dân đi đâu và bằng phương tiện gì?
Ở phương diện này, phương án năm 2026 đã có bước chuẩn bị tương đối cụ thể.
Theo tính toán của thành phố, khi xảy ra bão có thể phải sơ tán, di dời 12.462 hộ với 40.034 người; đối với lũ, lụt là 10.056 hộ với 30.999 người; đối với nước dâng do bão là 2.041 hộ với 7.055 người… Đằng sau những con số ấy là một nhiệm vụ tổ chức rất lớn. Hàng chục nghìn người không thể được di chuyển an toàn chỉ bằng một mệnh lệnh hành chính khi bão đã đến hoặc nước lũ đã lên. Vì vậy, phương án yêu cầu huy động đồng bộ quân sự, công an, y tế, Chữ thập đỏ, Đoàn thanh niên cùng phương tiện hỗ trợ; lãnh đạo địa phương phải trực tiếp xuống các khu vực cần di dời và điểm tạm cư để kiểm tra, tổ chức thực hiện. Đồng thời phải bảo đảm an ninh trật tự, vệ sinh môi trường, hậu cần, chăm lo đời sống tại nơi tạm cư và bảo vệ nhà cửa, tài sản của người dân ở khu vực đã sơ tán.
Quy mô lực lượng dự kiến huy động cũng khá lớn, khoảng 18.000 - 20.000 người. Riêng Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố có quân số gần 2.000 người; khi thiên tai, thảm họa ở quy mô lớn có thể huy động lực lượng dân quân tự vệ với hơn 15.000 người, cùng hàng trăm xuồng và ô tô các loại…
Điều cần làm từ nay đến trước cao điểm mưa lũ là biến các con số đó thành khả năng thực tế tại từng địa bàn. Mỗi xã, phường cần biết chính xác khu dân cư nào phải di dời trước; điểm tránh trú nào là điểm thứ nhất, đâu là phương án dự phòng; sức chứa bao nhiêu người; nguồn điện, nước, thuốc men, lương thực ra sao; phương tiện nào dành cho người cao tuổi, trẻ em, người khuyết tật, phụ nữ mang thai. “Bốn tại chỗ” chỉ thực sự hiệu quả khi lực lượng tại chỗ, phương tiện tại chỗ, hậu cần tại chỗ và chỉ huy tại chỗ đều có thể hoạt động ngay trong những giờ đầu tiên.
 |
| Trạm khí tượng tự động truyền số liệu, giúp theo dõi các diễn biến bát ngờ của thời tiết. |
Công nghệ số tham gia “tác chiến” với thiên tai
Một nét mới đáng chú ý trong phương án năm 2026 là việc đặt công nghệ và dữ liệu vào hệ thống cảnh báo, điều hành.
GIS Huế, Hue-S, Trung tâm Giám sát điều hành đô thị thông minh - IOC, hệ thống truyền thanh thông minh, còi hú cảnh báo, tổng đài 19001075 cùng các phương tiện thông tin liên lạc được kết nối để phục vụ chỉ đạo và truyền tin. Sở Khoa học và Công nghệ được giao bảo đảm thông tin liên lạc thông suốt; IOC có nhiệm vụ ứng dụng Hue-S, tổng đài và truyền thanh thông minh để tăng cường cảnh báo, phòng ngừa, ứng phó thiên tai. Đáng chú ý hơn là thành phố đã xây dựng quy trình ứng phó với lũ, ngập theo từng bước. Khi có nguy cơ, thông tin dự báo được phát hành; địa phương thông báo cho người dân; IOC cập nhật tình trạng ngập trên các tuyến giao thông và những khu vực có thể dừng, đỗ phương tiện lên GIS Huế, Hue-S; khi nước lên cao, hệ thống còi hú được kích hoạt, lực lượng chức năng hướng dẫn, điều tiết phương tiện đến vị trí an toàn.
Đây là một thay đổi phù hợp với thực tế. Cảnh báo “Huế có khả năng xảy ra lũ lớn” là cần thiết, nhưng người dân còn cần biết đường trước nhà mình khi nào ngập, khu vực nào nguy hiểm, xe nên đưa đến đâu, lúc nào phải sơ tán. Quản trị thiên tai hiện đại phải tiến tới cung cấp thông tin đủ cụ thể để mỗi người có thể tự ra quyết định an toàn.
Tuy nhiên, càng dựa vào công nghệ càng phải chuẩn bị cho tình huống công nghệ bị gián đoạn. Khi mưa bão làm mất điện, mất sóng viễn thông hoặc chia cắt địa bàn, hệ thống điện thoại vệ tinh, vô tuyến, bộ đàm và các phương tiện liên lạc dự phòng phải lập tức thay thế. Bởi vậy, việc kiểm tra thiết bị, nguồn điện dự phòng và diễn tập liên lạc trong tình huống mất mạng diện rộng cần được xem là một phần bắt buộc trước mùa mưa bão.
Bảo vệ đô thị cũng là bảo vệ di sản
Điểm khác biệt của Huế so với nhiều địa phương là phòng chống thiên tai không chỉ bảo vệ dân cư và hạ tầng mà còn phải bảo vệ một đô thị di sản đặc biệt.
Phương án năm 2026 bao quát hệ thống đê biển - đầm phá dài 181km, các hồ thủy lợi, thủy điện, hệ thống giao thông, điện, nước, viễn thông, trường học, bệnh viện, khu kinh tế, công nghiệp, các cơ sở du lịch và công trình văn hóa. Đối với đê biển - đầm phá, thành phố xác định rõ chức năng ngăn mặn, giữ ngọt, chống lũ tiểu mãn và yêu cầu chuẩn bị vật tư, phương tiện, nhân lực theo phương châm “4 tại chỗ” để xử lý nước biển tràn, rò sủi, sạt lở, nguy cơ vỡ đê.
Đặc biệt, an toàn di tích văn hóa - lịch sử được đặt thành trách nhiệm cụ thể. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế phải kiểm tra phương án phòng chống thiên tai, cứu hộ, cứu nạn, bảo đảm an toàn công trình và khách tham quan tại các di tích trên địa bàn; đồng thời, cũng phải bảo đảm an toàn cho du khách tại khách sạn, khu nghỉ dưỡng và các điểm du lịch ven sông, suối, thác, bờ biển, đầm phá…
Với Huế, yêu cầu này cần được đẩy thêm một bước. Mỗi di tích, kho cổ vật, bảo vật, công trình đang tu bổ cần có một phương án riêng về chống ngập, chống gió bão, di chuyển hiện vật, bảo vệ hồ sơ, xử lý cây xanh và giàn giáo, nhà bao che công trình. Một trận bão lớn có thể làm hư hại công trình trong vài giờ, nhưng việc phục hồi một cấu kiện kiến trúc hay một di sản quý giá có thể mất nhiều năm, thậm chí có những giá trị không thể phục hồi. Vì vậy, bảo vệ di sản không phải nhiệm vụ bên lề của phòng chống thiên tai. Đối với Huế, bảo vệ di sản cũng chính là bảo vệ căn cước đô thị và một nguồn lực quan trọng cho phát triển.
 |
| Các điểm di tích cần có kế hoạch đảm bảo an toàn trước mùa mưa lũ. |
Thông tin phải đi trước một bước
Trong toàn bộ hệ thống ứng phó, báo chí và truyền thông giữ vị trí đặc biệt. Phương án giao Báo và Phát thanh, Truyền hình Huế phối hợp với các cơ quan chức năng tăng cường truyền thông, nâng cao nhận thức, hướng dẫn kỹ năng phòng ngừa lũ, ngập lụt, lũ quét, sạt lở; kỹ năng gia cố nhà chống gió bão và phòng tránh đuối nước.
Nhưng trong điều kiện hiện nay, nhiệm vụ của báo chí không chỉ dừng ở tuyên truyền trước thiên tai, mà khi tình huống khẩn cấp xảy ra, báo chí phải trở thành một mắt xích của hệ thống cảnh báo.
Các bản tin dự báo, lệnh sơ tán, thông tin vận hành hồ chứa, bản đồ ngập, tuyến đường bị chia cắt, điểm tránh trú, số điện thoại cứu hộ cần được truyền tải đồng thời, nhanh chóng và thống nhất trên truyền hình, phát thanh, báo điện tử, mạng xã hội và các nền tảng số của thành phố.
Trong thiên tai, một thông tin chính xác đến sớm vài chục phút có thể giúp cứu người và tài sản. Ngược lại, tin giả, thông tin chưa kiểm chứng hoặc những số liệu mâu thuẫn có thể gây hoang mang, làm giảm hiệu quả chỉ huy. Bởi vậy, yêu cầu quan trọng là phải hình thành một dòng thông tin chính thống, nhanh, chính xác, dễ hiểu và có khả năng tiếp cận đến tận cộng đồng dân cư.
 |
| Diễn tập phòng chống bão lụt và tìm kiếm cứu nạn năm 2026. |
Từ phương án trên giấy đến năng lực ứng phó thực tế
Phương án năm 2026 đã phân định khá rõ trách nhiệm theo cấp độ rủi ro. Ở cấp độ 1, Chủ tịch UBND cấp xã trực tiếp chỉ huy, huy động nguồn lực tại chỗ; khi vượt quá khả năng thì đề nghị thành phố hỗ trợ. Với thiên tai cấp độ 2, Chủ tịch UBND thành phố trực tiếp chỉ huy và huy động nguồn lực toàn thành phố.
Cơ chế này phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, nhưng cũng đặt trách nhiệm rất lớn lên 40 xã, phường. Bởi vậy, việc cần làm lúc này là kiểm tra năng lực thực tế của từng địa phương: lực lượng xung kích có đủ không, xuồng cứu hộ ở đâu, áo phao bao nhiêu, máy phát điện có hoạt động không, bộ đàm có liên lạc được không, điểm sơ tán có bảo đảm an toàn hay không?
Phương án cũng khá đầy đủ ở khâu sau thiên tai: tìm kiếm cứu nạn, cấp cứu người bị thương, cung cấp lương thực và nước uống, khôi phục giao thông, điện, nước, viễn thông, trường học, vệ sinh môi trường, phục hồi sản xuất và kiểm soát đầu cơ, tăng giá…
Như vậy, “sẵn sàng” không chỉ là có một bản phương án đầy đủ. Sẵn sàng phải được đo bằng khả năng hành động khi tình huống xấu nhất xảy ra.
Mùa mưa bão 2026 đang đến gần. Với Huế, thiên tai là thách thức đã được nhận diện, nhưng mức độ cực đoan ngày càng khó dự báo. Phương án thành phố xây dựng cho thấy sự chuẩn bị khá toàn diện, từ con người, công trình, lực lượng, phương tiện đến dữ liệu và công nghệ.
Điều quan trọng từ nay đến mùa cao điểm thiên tai, mưa lũ là tiếp tục rà soát từng con số, từng địa bàn xung yếu, từng điểm sơ tán; kiểm tra và diễn tập những kịch bản khó nhất. Khi phương án được chuyển hóa thành năng lực thực tế của từng xã, phường, từng cơ quan và mỗi cộng đồng dân cư, Huế mới có thể thực sự chủ động từ sớm, từ xa, bình tĩnh ứng phó và giảm thấp nhất thiệt hại trước mùa mưa bão năm 2026.