Khi văn hóa thành sức mạnh dẫn đường trong kỷ nguyên vươn mình

Không khí chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng trên thành phố Huế

Đại hội XIV diễn ra trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, đan xen giữa cơ hội và thách thức. Nhưng điều quan trọng hơn cả là cách chúng ta bước vào giai đoạn mới: không phải bằng tâm thế dè chừng, mà bằng bản lĩnh chủ động; không phải bằng sự chờ đợi, mà bằng quyết tâm bứt phá.

Chủ đề Đại hội XIV với thông điệp “tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” cho thấy một tầm nhìn lớn: Việt Nam muốn vươn lên bằng nội lực, bằng trí tuệ và bằng sức mạnh đoàn kết toàn dân. Trong thời đại chuyển đổi số, cạnh tranh toàn cầu và những biến động khó lường, một quốc gia muốn phát triển bền vững không chỉ cần động lực kinh tế, mà cần năng lực định hình tương lai - năng lực tự đứng vững trước biến động và tự tin hội nhập mà không bị hòa tan.

Văn hóa điều hòa và dẫn dắt phát triển

Nhìn từ Huế, thông điệp ấy càng trở nên gần gũi. Bởi Huế chính là nơi lịch sử và tương lai gặp nhau trong từng nhịp sống. Thành phố này mang trong mình một “vốn văn hóa” đặc biệt hiếm có: Quần thể di tích Cố đô Huế, Nhã nhạc cung đình, hệ thống lễ hội, nghệ thuật truyền thống, làng nghề, ẩm thực, phong cách sống, không gian cảnh quan thơ mộng. Huế không chỉ là ký ức, mà là sự tiếp nối liên tục của bản sắc văn hóa Việt Nam.

Dường như ở Huế, mọi con đường đều dẫn tới chiều sâu: chiều sâu lịch sử, chiều sâu tinh thần, chiều sâu của lòng tự trọng, sự thanh lịch và tính nhân văn trong lối sống. Nhưng Huế cũng đang chuyển mình mạnh mẽ - là đô thị trực thuộc Trung ương, là một điểm đến du lịch văn hóa - di sản nổi bật, là một trung tâm festival của cả nước, là không gian sáng tạo đang mở rộng. Chính vì vậy, Huế đứng trước một bài toán vừa đẹp vừa khó: phát triển thế nào để không đánh mất bản sắc; hiện đại hóa thế nào để không tổn thương di sản; bứt phá thế nào để vẫn giữ được chất Huế - trầm lắng mà sâu sắc, dịu dàng mà kiên cường.

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam vừa ban hành trước thềm Đại hội XIV có ý nghĩa rất quan trọng đối với Huế. Nghị quyết nhấn mạnh văn hóa là nguồn lực nội sinh quan trọng, là động lực và đặc biệt là “hệ điều tiết” của phát triển đất nước. Cách đặt vấn đề này rất sâu sắc: văn hóa không chỉ là cái để giữ gìn, mà là thứ giúp điều hòa và dẫn dắt phát triển; không chỉ là tài sản tinh thần, mà còn là nền tảng tạo nên chất lượng tăng trưởng, sự bền vững xã hội và năng lực tự chủ của quốc gia.

Huế có nhiều điều kiện thuận lợi trong phát triển bản sắc văn hóa theo tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW

Một xã hội có thể tăng trưởng nhanh, nhưng nếu thiếu “hệ điều tiết” văn hóa, phát triển rất dễ lệch hướng: chạy theo lợi ích ngắn hạn, đánh đổi môi trường, bào mòn đạo đức, đứt gãy cộng đồng, khiến con người mỏi mệt trong chính cuộc sống hiện đại mà mình đang tạo ra. Bởi vậy, văn hóa chính là “đường ray mềm” để con tàu phát triển đi đúng hướng - nhanh nhưng không xô lệch, mạnh nhưng không cực đoan, hội nhập nhưng không đánh mất mình.

Huế - hơn nhiều địa phương khác - có điều kiện để biến tinh thần của Nghị quyết 80 thành mô hình phát triển đặc sắc. Bởi Huế có di sản, có bản sắc và có “thương hiệu văn hóa” đã được thế giới nhận diện. Nếu biết cách chuyển hóa vốn văn hóa ấy thành nội lực phát triển, Huế hoàn toàn có thể trở thành biểu tượng của con đường phát triển dựa trên sức mạnh mềm: phát triển không bằng khói bụi công nghiệp, mà bằng cái đẹp; không bằng sự vội vã, mà bằng chiều sâu; không bằng sự phô trương, mà bằng chất lượng và bản lĩnh.

Điều đó không có nghĩa Huế đứng ngoài công nghiệp hóa - hiện đại hóa, mà nghĩa là Huế có quyền lựa chọn mô hình tăng trưởng phù hợp: lấy văn hóa làm nền, lấy sáng tạo làm động lực, lấy di sản làm “tài sản chiến lược” để phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch chất lượng cao, kinh tế trải nghiệm và đô thị đáng sống.

Phát huy sức mạnh mềm

Ở Huế, bảo tồn di sản không chỉ là nhiệm vụ gìn giữ những công trình vật chất, mà là giữ cho một “hệ sinh thái văn hóa” tiếp tục sống động. Và vì thế, bảo tồn không thể tách rời phát triển. Di sản muốn bền vững phải có đời sống, phải có không gian để cộng đồng tham gia, có nguồn lực để tu bổ, có công nghệ để số hóa, phải có sáng tạo để lan tỏa và phải có thị trường để tạo giá trị. Festival Huế, các chương trình nghệ thuật truyền thống, các sản phẩm thủ công, không gian làng nghề, những trải nghiệm ẩm thực, áo dài, lễ hội cung đình… nếu được tổ chức bằng tư duy quản trị hiện đại và công nghệ số, sẽ không chỉ làm đẹp đời sống tinh thần mà còn tạo việc làm, tạo sinh kế, tạo thương hiệu, góp phần khẳng định vị thế Huế trong bản đồ văn hóa - du lịch khu vực và thế giới.

Tôi kỳ vọng Đại hội XIV sẽ tiếp tục đặt văn hóa ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia, đồng thời tạo ra cơ chế, thể chế và nguồn lực để những địa phương giàu văn hóa như Huế có thể bứt phá. Nói đến văn hóa không thể chỉ dừng ở lời kêu gọi, mà phải thành chính sách cụ thể: đầu tư hạ tầng văn hóa; phát triển nhân lực sáng tạo; hỗ trợ doanh nghiệp và thị trường sản phẩm văn hóa; hoàn thiện thiết chế; thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản; và đặc biệt, xây dựng một môi trường văn hóa lành mạnh, trong đó người dân được thụ hưởng, được tham gia và được tự hào về bản sắc của mình.

Mặc cổ phục, khám phá di sản Huế được nhiều du khách yêu thích

Kỳ vọng vào Đại hội XIV cũng là kỳ vọng về “kỷ luật hành động”. Người dân không chỉ mong một tầm nhìn đẹp đến năm 2030, mà mong những thay đổi cụ thể trong đời sống: bộ máy phục vụ hiệu quả hơn, môi trường minh bạch hơn, cơ hội việc làm bền vững hơn, chất lượng sống tốt hơn, đô thị xanh hơn và an toàn hơn. Với Huế, những thay đổi ấy càng có ý nghĩa thiết thực: phát triển đô thị phải đi đôi với bảo vệ cảnh quan; phát triển du lịch phải gắn với gìn giữ bản sắc và bảo đảm đời sống cộng đồng; phát triển kinh tế phải song hành cùng gìn giữ không gian văn hóa và các giá trị truyền thống.

Trong kỷ nguyên mới, năng lực thực thi là thước đo của chất lượng phát triển. Đại hội XIV sẽ tạo đột phá mạnh hơn về cải cách thể chế, nâng cao năng lực quản trị và chất lượng đội ngũ cán bộ. Kỷ nguyên vươn mình đòi hỏi người cán bộ mới: không chỉ liêm chính mà còn chuyên nghiệp; không chỉ tận tụy mà còn hiệu quả; không chỉ đúng quy trình mà còn đúng thực tiễn. Bởi cuối cùng, mọi chương trình phát triển - đặc biệt là những chương trình liên quan tới văn hóa và di sản - chỉ có thể thành công khi có những con người đủ hiểu biết, đủ trân trọng, đủ năng lực và đủ trách nhiệm để “làm đến cùng”. Huế muốn vươn lên bằng văn hóa, càng cần đội ngũ cán bộ có tư duy văn hóa, có năng lực quản trị văn hóa và có tầm nhìn phát triển dựa trên di sản.

Và hơn hết, Huế có một lợi thế rất lớn: con người Huế. Đó là sự thanh lịch, lòng tự trọng, tinh thần nhân văn, truyền thống hiếu học và chiều sâu trong nếp nghĩ, lối sống. Đây chính là tài sản vô hình quý giá mà không thể mua bằng tiền. Nếu biết khơi dậy tinh thần cống hiến của con người Huế, mở ra không gian để trí thức, nghệ sĩ, người trẻ tham gia kiến tạo tương lai thành phố; nếu biết biến di sản thành cảm hứng sáng tạo, biến bản sắc thành thương hiệu và biến văn hóa thành năng lực cạnh tranh, thì Huế sẽ có sức bật mới rất bền vững - vừa tự tin hội nhập, vừa giữ trọn căn cốt.

Đại hội XIV đang đến gần. Đất nước đang đứng trước vận hội lớn. Từ Thành phố Huế - nơi di sản trở thành nhịp sống, nơi văn hóa là căn cốt - tôi tin rằng kỷ nguyên vươn mình của dân tộc sẽ không chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng, mà còn được khẳng định bằng một nền tảng văn hóa vững chắc, một xã hội nhân văn và một con người Việt Nam có bản lĩnh, trí tuệ, khát vọng. Huế sẽ đóng góp cho hành trình ấy bằng chính thế mạnh của mình: sức mạnh mềm của di sản, sức mạnh của cái đẹp, sức mạnh của chiều sâu lịch sử và bản sắc.