Đưa tuồng Huế đến gần hơn du khách

Diễn tuồng tại Nhà hát Duyệt Thị Đường. Ảnh: Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Cung đình Huế cung cấp

Vào Đại Nội xem tuồng xưa

Dù còn gặp nhiều khó khăn, thời gian qua, Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Cung đình Huế vẫn tổ chức đều đặn các buổi diễn tuồng xưa. Đến với Nhà hát Duyệt Thị Đường (Đại Nội), người xem được hòa mình vào không gian nghệ thuật với Nhã nhạc cung đình Huế, múa cung đình và các trích đoạn tuồng cổ đặc sắc. Đó là các trích đoạn tuồng kinh điển, giàu cảm xúc, như Trầm Hương Các, Địch Thanh ly biệt, Hồ Nguyệt Cô hóa cáo, Kỷ Lan Anh bồng con… Sau khi xem tuồng, khách có thể tham quan không gian trưng bày với hơn 250 mặt nạ tuồng độc đáo, hay chụp ảnh trang phục cung đình.

Theo ông Hoàng Trọng Cương, Giám đốc Nhà hát Nghệ thuật Truyền thống Cung đình Huế, chức năng của nhà hát là bảo tồn, phát huy các loại hình nghệ thuật cung đình Huế, gồm Nhã nhạc, múa cung đình, tuồng cung đình và ca Huế. Riêng bộ môn nghệ thuật tuồng nhận được sự quan tâm hưởng ứng của khán giả và được Nhà hát Nghệ thuật cung đình Huế bảo tồn, dàn dựng, lưu giữ, biểu diễn thường xuyên cho khách du lịch trong và ngoài nước. Số lượng khách xem khá đông, hằng năm có 5.000 - 6.000 lượt khán giả. Mỗi ngày đều có 1 - 2 chương trình biểu diễn (Nhã nhạc, tuồng, múa - tổng hợp các loại hình nghệ thuật cung đình).

Đa dạng hóa không gian biểu diễn

Cuối năm 2022, trong khuôn khổ của Festival Huế, quảng diễn có tên “Tuồng Huế - Ngàn xưa âm vọng” đã mang đến những trải nghiệm bất ngờ thú vị cho khán giả. Chương trình gồm 3 phần: Tri ân ngưỡng vọng tổ nghề sân khấu tại Thanh Bình từ đường, trình diễn trích đoạn tuồng cổ tại Nghinh Lương đình và quảng diễn.

Lần đầu tiên trên các con phố xuất hiện chương trình quảng diễn nghệ thuật sân khấu cổ, phô diễn vẻ đẹp trang phục và mặt nạ tuồng với màu sắc rực rỡ và sống động. Không chỉ mang đến trải nghiệm thú vị về lễ hội đường phố đối với du khách khi đến tham quan Huế trong dịp festival, chương trình còn góp phần quảng bá hình ảnh di sản văn hóa Cố đô Huế tới đông đảo du khách trong và ngoài nước.

Từ thành công của “Tuồng Huế - Ngàn xưa âm vọng”, thiết nghĩ, để thực hiện đa dạng hóa không gian biểu diễn, thay vì chỉ diễn tại Duyệt Thị Đường, tuồng Huế cần bước ra các không gian mở để tiếp cận nhiều đối tượng du khách hơn. Cũng có thể tổ chức các buổi diễu hành, trích đoạn ngắn tại các tuyến phố đi bộ (Phố đêm Hoàng Thành, phố đi bộ Nguyễn Đình Chiểu) vào dịp cuối tuần hoặc các kỳ Festival bốn mùa. Hoặc, lồng ghép biểu diễn tuồng ngắn tại các điểm dừng chân của tuyến du lịch đường thủy trên sông Ngự Hà, sông Hương, kết nối với các khu phố cổ Bao Vinh, Gia Hội.

Đầu năm 2025, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế khai trương Không gian trưng bày mặt nạ tuồng Huế tại Duyệt Thị Đường, thuộc Khu di sản Hoàng cung Huế. Đây vừa là điểm tham quan, vừa là không gian giới thiệu, quảng bá nghệ thuật tuồng, đưa tuồng đến gần hơn với công chúng.

Từ thực tiễn hoạt động, ông Hoàng Trọng Cương cho rằng, để đưa tuồng Huế đến với khách du lịch, trong việc xây dựng các trích đoạn hay các vở tuồng phải vừa chú trọng bảo tồn yếu tố truyền thống vừa khéo léo lồng ghép yếu tố đương đại, gắn với những cốt truyện, nhân vật trong thời kỳ cận đại để phù hợp với đối tượng thưởng thức. Đặc biệt, chú trọng đào tạo thế hệ trẻ tiếp nối cho các lớp nghệ sĩ, nghệ nhân để duy trì nghệ thuật tuồng. Việc đào tạo diễn viên trẻ phải theo đúng phong cách và nghệ thuật tuồng cung đình Huế, tức là phải đạt tới tiêu chuẩn nghệ thuật cao, mẫu mực, mang tính cổ điển và tính bác học.

Tuồng Huế có tính ước lệ và tính vũ đạo cực kỳ cao. Đôi khi không cần hiểu lời ca, du khách chỉ cần nhìn màu sắc mặt nạ và các động tác hình thể cũng có thể đoán được tính cách nhân vật. Nếu khai thác tốt yếu tố thị giác này, tuồng Huế hoàn toàn có thể trở thành một sản phẩm công nghiệp văn hóa độc đáo như kịch Kabuki của Nhật Bản hay Kinh kịch của Trung Quốc.