 |
| Chủ tịch Hồ Chí Minh nói chuyện với học sinh Trường Nghệ thuật Sân khấu Trung ương ở khu văn công Mai Dịch, Hà Nội ngày 25/11/1961. Ảnh: Tư liệu |
Thiết nghĩ, muốn đạt được các mục tiêu đó cần phải có những giải pháp cụ thể để xây dựng cấu trúc không gian 3 hằng số: Văn hóa gia đình, văn hóa trường học và văn hóa xã hội.
Với văn hóa gia đình, phải tập trung bảo vệ được 3 trụ cột: Kỷ cương nền nếp - Pháo đài giữ gìn các giá trị truyền thống của dân tộc - Gương mẫu, chuẩn mực của ông bà, cha mẹ, anh chị.
Đối với kỷ cương nền nếp, gia đình phải là một cấu trúc giữ được phép tắc trên dưới, tiếng nói lời khuyên của ông bà, cha mẹ phải có sức mạnh và con cháu phải lắng nghe, vâng lời, con cháu cũng phải thể hiện lòng hiếu thảo, chăm sóc, yêu thương ông bà, cha mẹ. Chuẩn mực đó phải được thể hiện đối với anh chị em, cô dì, chú bác trong dòng họ với mối quan tâm, đùm bọc lẫn nhau với truyền thống “Một giọt máu đào hơn ao nước lã”.
Đối với pháo đài giữ gìn giá trị truyền thống của dân tộc, gia đình phải là nơi lưu giữ những giá trị truyền thống “lá lành đùm lá rách”, đoàn kết, yêu thương, trọng đạo lý, yêu lao động, sống vì tình nghĩa hơn lợi ích vật chất, sống vì nghĩa với tổ tiên, ông bà, cha mẹ hơn danh vọng giàu sang. Gia đình phải là nơi giữ gìn nếp sống “Tối lửa tắt đèn có nhau”, giữ gìn những món ăn, trang phục cổ truyền, bàn thờ và lễ nghi cúng tế, giữ gìn những lời ru câu ca của mẹ từ ngàn xưa; gia đình là chiếc nôi đầu tiên giáo dục đạo lý làm người… Không giữ được những giá trị của văn hóa gia đình, văn hóa làng, xã theo đó cũng suy yếu, vỡ vụn.
Đối với chuẩn mực của ông bà, cha mẹ, đây được coi là đạo lý nêu gương trong gia đình; nghĩa là ông bà, cha mẹ phải là tấm gương chuẩn mực đối với con cháu. Nên nhớ rằng, trong bước đường trưởng thành của mỗi đứa trẻ, gia đình là vành nôi, cha mẹ là tấm gương đầu đời để con trẻ noi theo, càng lớn lên, chuẩn mực của cha mẹ hằn vào trong nếp nghĩ của con cái. Bởi vậy, cha mẹ luôn là tấm gương để con cái suy nghĩ, làm theo.
Với trường học, muốn giữ gìn các giá trị văn hóa của dân tộc, thiết nghĩ cần phải thực hiện 3 trụ cột: Kỷ cương nền nếp - Ngăn chặn, đẩy lùi các vấn nạn trường học - Thầy cô phải là tấm gương chuẩn mực.
Đối với văn hóa trường học, yêu cầu kỷ cương nền nếp phải đặt lên hàng đầu. Nhà trường phải xây dựng các nội dung chuẩn mực đạo đức từ trang phục đến các hành vi ứng xử, mối quan hệ giao tiếp... Tất cả phải được quy ước trở thành hệ quy chiếu cho đạo đức trường học và được ban hành công khai thành văn bản cho mọi thành viên của nhà trường, từ thầy cô đến học sinh, sinh viên tuân theo, thực hiện.
Văn hóa trường học phải đặc biệt chú trọng đến việc đẩy lùi các vấn nạn đạo đức trên không gian mạng và cả môi trường học đường; những hiện tượng gây gổ, dùng vũ lực, sử dụng ma túy… của học sinh, sinh viên là hành vi trái với đạo lý, phải được coi là những vấn nạn nguy hiểm không được tồn tại trong môi trường học đường. Nó không chỉ gây nên tình trạng bất ổn mà còn ảnh hưởng đến văn hóa đạo đức, sự giáo dục nhân cách con người trong trường học.
Đặc biệt, văn hóa trường học còn được thể hiện ở việc xây dựng tấm gương chuẩn mực của thầy cô. Nếu trong gia đình, ông bà, cha mẹ là tấm gương thì trong trường học thầy cô phải là chuẩn mực lý tưởng để học sinh, sinh viên noi theo. Người thầy không chỉ vững vàng, uyên thâm về chuyên môn, mà còn là tấm gương về đạo đức với đồng nghiệp, học sinh, sinh viên, để từ đó tạo nên cái uy nghiêm của người thầy và cũng để cho học sinh, sinh viên học theo, noi theo.
Đối với văn hóa xã hội, phải xây dựng 3 trụ cột: Ổn định và phát triển - Giữ gìn các giá trị truyền thống của dân tộc - Kỷ cương chuẩn mực.
Đối với ổn định và phát triển, xã hội phải được coi là môi trường trong lành, có nghĩa là quan hệ xã hội được yên bình, không trộm cắp, cướp giật, cờ bạc, ma túy, người và người yêu thương, gắn bó, cùng tôn trọng các chuẩn mực xã hội, cùng lao động để phát triển, đời sống luôn được nâng cao.
Xã hội phải là môi trường giữ gìn các giá trị truyền thống của dân tộc, thể hiện trong chuẩn mực đạo đức của từng thành viên xã hội, thông qua các lễ nghi, tổ chức sự kiện. Trong đó, những nội dung cụ thể cần phải được quan tâm để các giá trị truyền thống của dân tộc được lan tỏa vào cuộc sống, thông qua các hoạt động văn hóa mang dấu ấn truyền thống trong các cộng đồng xã hội.
Bên cạnh đó, xã hội lấy việc giữ gìn các kỷ cương nền nếp trong văn hóa giao tiếp, văn hóa giao thông, trong tổ chức hoạt động làng xã, tổ khu phố… làm con đường lưu giữ và truyền tải các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.
Với cách tiếp cận 3 hằng số: Văn hóa gia đình, văn hóa trường học, văn hóa xã hội như đã nêu ở trên, chắc chắn sẽ là những giải pháp hữu hiệu để đưa Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng về bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống vào cuộc sống.
PGS.TS. Nguyễn Văn Mạnh