Nhiều cuộc tìm về Huế xưa khởi nguồn từ những chi tiết tưởng chừng rất nhỏ bé. Với tôi, đó là buổi ghé thăm nhà vườn An Thư ở phố cổ Gia Hội - một nếp nhà Huế trầm mặc, nằm nép mình sau hàng cây xanh ngát. Anh Võ Chánh Tiến, người đang quản lý ngôi nhà, vừa dẫn tôi đi qua các gian phòng vừa kể chuyện lịch sử căn nhà, chuyện những đời người gắn bó với khu vườn, với nhịp sống Gia Hội xưa. Nhưng điều khiến tôi dừng lại lâu hơn cả lại ở… dưới chân mình.

Ít ai biết rằng, ngay giữa lòng đô thị Huế có một cồn nổi từng được khai khẩn hơn trăm năm trước, nay đã trải qua bốn thế hệ sinh sống. Khác với nhịp sống sôi động, sầm uất của phố thị cách đó vài trăm mét đường chim bay, cuộc sống của những hộ dân trên cồn nổi này đối lập hoàn toàn: Không trường, không chợ, không hàng quán, không xe cộ. Phương tiện duy nhất kết nối với đất liền là những chuyến đò.

Mới đây, cuốn sách “Sắc phong Triều Nguyễn tại một số di tích trên địa bàn TP. Huế” (NXB Thuận Hóa) do Bảo tàng Lịch sử TP. Huế thực hiện và công bố đã giúp bạn đọc yêu văn hóa hiểu hơn giá trị di sản tư liệu Hán Nôm của người dân vùng Huế.

Trong chỉnh thể văn hóa Huế, nếu hệ thống cung điện - lăng tẩm tạo nên diện mạo của một Kinh đô thì các làng ven phá, ven biển lại chính là nơi lưu giữ chiều sâu đời sống của cộng đồng. Ở đó, di sản không nằm yên trong quá khứ mà hiện diện trong từng mùa lễ hội, từng tập quán sinh hoạt, từng niềm tin gắn với môi trường tự nhiên. Lễ Cầu ngư của làng Thai Dương được tổ chức 3 năm một lần vào mỗi độ tháng Giêng trên cửa biển Thuận An, là một di sản như thế - một thực hành văn hóa sống động, nơi ký ức cộng đồng, tri thức biển và khát vọng sinh tồn hòa quyện thành một chỉnh thể bền vững qua hàng trăm năm.

Không ai nói hay hơn nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm khi ông khái quát về tâm thức ly hương của người Việt mình: “Họ gánh theo tên xã, tên làng trên mỗi chuyến di dân”. Ở vùng đô thị trên cao nguyên Lâm Viên cũng vậy, nhiều người dân xứ Huế rời cố xứ đến miền đất này lập cư đến nay đã ngót nghét trăm năm, 4 - 5 thế hệ hậu sinh ra đời trên quê mới nhưng “nét Huế” ở những làng ấp người Huế nơi xa chưa bao giờ phai nhạt.

Mỗi chiều rực sáng ở phía tây nam, lúc mặt trời đang xuống dần bên núi Ngự Bình, tôi lại thích ngắm bức tượng con ngựa chiến cõng vị tướng thong dong trên đường. Một bức tượng đã hơn trăm năm vẫn vững chãi hướng mặt về lăng Cụ Kinh Tế.

Để sống chung với mưa lũ cực đoan ngày càng khốc liệt hơn trong tương lai, nhiều vấn đề đặt ra để đô thị di sản đặc thù như Huế có thể chủ động, thích ứng dài hạn, với tầm nhìn trăm năm.

Mới đây, trong chuyến công tác lên Đà Lạt, chúng tôi may mắn được đến thăm một trong những cơ sở sản xuất hoa tươi nổi tiếng thế giới: Dalat Hasfarm.

Ngôi đình cổ vừa được công nhận di tích lịch sử cấp thành phố không chỉ là niềm tự hào của người dân phường Kim Long (TP. Huế) mà còn mở ra cơ hội trong việc gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa - lịch sử của một thiết chế tín ngưỡng hàng trăm năm tuổi.

Thành phố Huế, vùng đất Cố đô với chiều sâu văn hóa hàng trăm năm đang bước vào một giai đoạn lịch sử mới khi trở thành thành phố trực thuộc Trung ương từ ngày 1/1/2025. Trong bối cảnh đó, Đại hội Đảng bộ TP. Huế lần thứ XVII, nhiệm kỳ 2025 - 2030, không chỉ là sự kiện chính trị quan trọng mà còn là nơi gửi gắm những kỳ vọng lớn lao về sự phát triển văn hóa đặc trưng của đô thị di sản.