Singapore thì quá nề nếp không nói làm gì. Thái Lan cũng chẳng thua kém nhiều. Mucdahan là một thành phố rất nhỏ trong hơn 70 thành phố của Thái Lan nằm ở vùng Đông Bắc Thái. Qua khỏi cầu Hữu Nghị bắt qua sông Mekong nối liền với Lào ở Savanakhet, là ta đã bước chân vào thành phố Mucdahan. Ấn tượng đầu tiên nó đập ngay vào mắt là một trạm gác của lực lượng an ninh Thái. Nó cũng giống như bốt cảnh sát giao thông ở Việt Nam nhưng rộng hơn, có nhiều người canh gác. Nhìn trang phục của họ đã thấy “rét”. Áo quần đồng phục đen thui, bó sát người, trông lực lưỡng, khỏe mạnh. Mũ cũng vậy. Ai cũng đeo kính râm đứng nghiêm trang. Không biết có phải là qui định của luật lệ Thái không nhưng trông từ hình dáng, trang phục, cách đứng trang nghiêm đã thấy đầy “tính trấn áp” rồi. Nó như đưa ra một thông điệp rằng: Tôi là người đại diện cho pháp luật, tôi đang thực thi nhiệm vụ bảo vệ an ninh trật tự cho sự nền nếp của thành phố này, các bạn đừng có mà “lộn xộn”. Đó là cảm giác và cảm nhận của người viết bài này.
Từ đó trở đi, đi xe tút tút rảo qua nhiều con đường trong thành phố, mục đích chỉ để xem nề nếp đô thị của họ thế nào thôi.
Mucdahan là thành phố nhỏ nên nó cũng có nhiều con đường nhỏ. Đường không lớn hơn nhiều so với thành phố Huế. Xe ô tô cứ kìn kìn chạy nhưng trật tự, không một tiếng còi. Có những con phố xe cứ tiếp nối xe đậu ven đường. Không ai lấn chiếm vỉa hè của người đi bộ… Tất cả những điều này cho chúng ta hiểu rằng, ý thức về sự văn minh đô thị của người dân đã được nâng một mức rất cao. Sống trong một môi trường như vậy, có ai đó muốn “lộn xộn” cũng khó.
Cứ “đụng đến” những điều như thế này thì có người bảo rằng người Việt mình hay “sính” ngoại. Nhưng hoàn toàn không phải vậy. Thường xuyên tiếp xúc với sự nề nếp, văn minh, chắc chắn con người sẽ biết cách ứng xử với cộng đồng sao cho tốt đẹp hơn. Nhiều người ứng xử với cộng đồng đẹp, không gian công cộng đẹp thì không gian đô thị ngày càng đẹp và trật tự. Nó chẳng qua là hệ quả kéo theo mà thôi.
Điều kiện kinh tế của chúng ta chưa bằng họ. Nhưng thu nhập của người dân thấp không có nghĩa là không biết sống đẹp. Cứ nhìn vào đường phố và cái vỉa hè của chúng ta sẽ thấy có vô số những biểu hiện không đẹp. Có nhiều con phố khó có thể nói là nghèo nhưng đường phố vẫn lộn xộn, vỉa hè nhếch nhác. Sự hiện diện của ý thức về tôn trọng cái chung kém có ở khắp nơi. Cũng có thể có những người, rất nhiều người ý thức về cái chung tốt nhưng một khi nó là số ít thì khó mà xây dựng được một đô thị văn minh. Có thể đô thị phát triển đấy, nhưng để đạt được độ văn minh lại là một chuyện khác. Ai làm nên sự không văn minh của đô thị? Đó chính là con người sống trong đô thị. Nhưng vì sao nhiều người lại xử sự như vậy? Vì luật lệ chưa được thực thi tốt, công tác quản lý nhà nước về việc này chưa thấu đáo.
uy cho cùng thì có hai tác động điều chỉnh hành vi con người. Thứ nhất là luật lệ. Cái này là “bất vị thân”. Chúng ta phải xem lại công tác quản lý và thực thi luật. Đô thị lộn xộn thì người chịu trách nhiệm quản lý về nó phải chịu một trách nhiệm nào đó chứ! Nếu đặt ra những câu hỏi như vậy, chúng ta sẽ truy ra được căn nguyên.
Thứ hai là đạo đức xã hội. Mười người thực hiện tốt nhưng một hai người không thực hiện tốt, ngay tức khắc sẽ bị xã hội lên án ngay. Đằng này, không ai lên án ai, ít ai lên án ai… nghĩa là cần xem lại đạo đức xã hội. Ở đây, phải chăng đạo đức xã hội đã mất tác dụng?
Chúng ta lấy hai điều này soi rọi vào một số hiện tượng xã hội, sẽ thấy ngay công tác quản lý nói chung và quản lý đô thị nói riêng của chúng ta còn rất nhiều hạn chế.
LÊ PHƯƠNG