 |
| Việc tăng quyền lựa chọn môn thi giúp giảm áp lực thi cử cho học sinh. Ảnh: Ngọc Hòa |
Câu chuyện chọn tổ hợp môn thi những năm gần đây luôn trở thành vấn đề được quan tâm trước mỗi kỳ thi tốt nghiệp THPT. Tuy nhiên, bên cạnh những lựa chọn dựa trên năng lực và sở thích, thực tế cho thấy không ít học sinh còn cân nhắc yếu tố “chiến thuật” trong thi cử, nhằm tăng khả năng đạt điểm cao và giảm áp lực học tập.
Trong câu chuyện với tôi, Nguyễn Thị Hòa, học sinh lớp 12 Trường THPT Nguyễn Trường Tộ cho biết, em cân nhắc chọn tổ hợp khoa học tự nhiên vì học khá Hóa học và Sinh học. Tuy nhiên, đến khi đăng ký thi tốt nghiệp THPT, em lại chuyển sang các môn khoa học xã hội. “Các môn tự nhiên ôn tập nặng hơn, áp lực hơn. Em thấy nếu chọn môn xã hội thì dễ đạt điểm cao hơn để xét tốt nghiệp và xét tuyển đại học”, Hòa chia sẻ.
Theo nhiều giáo viên dạy THPT ở Huế, các môn khoa học tự nhiên đòi hỏi tư duy logic, khả năng tính toán và nền tảng kiến thức được tích lũy liên tục qua nhiều năm học. Chỉ cần hổng kiến thức ở một giai đoạn, học sinh rất khó theo kịp ở các lớp sau. Trong khi đó, các môn khoa học xã hội yêu cầu khả năng ghi nhớ, tổng hợp kiến thức và kỹ năng trình bày, được nhiều học sinh đánh giá là dễ đạt mức điểm “an toàn” hơn trong kỳ thi tốt nghiệp.
Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo về lựa chọn môn thi tốt nghiệp THPT năm 2026 , ngoài 2 môn bắt buộc là Toán và Ngữ văn đương nhiên chiếm ưu thế, môn thi lựa chọn được nhiều thí sinh chọn dự thi nhất là môn Lịch sử với 570.800 lượt đăng ký; môn Địa lý, với 448.725 em đăng ký. Môn được ít thí sinh lựa chọn nhất là Công nghệ Công nghiệp với 7.402 em. Xu hướng này cũng được ghi nhận khá rõ tại Huế.
Từ kỳ thi THPT quốc gia năm 2017, Bộ Giáo dục và Đào tạo bắt đầu áp dụng hình thức thi tổ hợp môn, cho phép thí sinh lựa chọn giữa khoa học tự nhiên và khoa học xã hội để xét tốt nghiệp và tuyển sinh đại học. Trong đó, thí sinh phải thi 3 bài thi độc lập bắt buộc gồm: Toán, Ngữ văn, Ngoại ngữ và 1 bài thi tổ hợp tự chọn gồm Khoa học Tự nhiên (Vật lý, Hóa học, Sinh học) hoặc Khoa học Xã hội (Lịch sử, Địa lý, Giáo dục công dân). Đến kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025 dành cho học sinh học theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, số môn thi tiếp tục giảm còn 4 môn, gồm 2 môn bắt buộc và 2 môn lựa chọn.
Việc tăng quyền lựa chọn giúp giảm áp lực thi cử cho học sinh, nhưng đồng thời cũng tạo ra xu hướng nghiêng mạnh về các môn được xem là “dễ đạt điểm cao”. Điều này đặt ra không ít băn khoăn trong bối cảnh định hướng phát triển quốc gia đang ưu tiên nguồn nhân lực STEM.
Theo TS. Lê Viết Khuyến, Phó Chủ tịch Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam, trong khi định hướng quốc gia đặt trọng tâm phát triển nhân lực STEM thì ở bậc phổ thông lại đang xuất hiện xu hướng ngược lại. Học sinh ngày càng có xu hướng chọn các môn “dễ học, dễ đạt điểm cao” thay vì các môn khoa học tự nhiên vốn khó, đòi hỏi nền tảng kiến thức chắc chắn và khả năng tư duy sâu.
Hiện tượng học sinh “sợ” và né các môn khoa học tự nhiên thực chất không xuất hiện đột ngột ở bậc THPT. Trong nhiều năm, phần lớn các địa phương chọn phương án thi tuyển sinh lớp 10 với ba môn Toán, Ngữ văn và Ngoại ngữ. Điều này vô hình trung hình thành tâm lý “thi gì học nấy”. Để thi đậu lớp 10, ngay từ những năm cấp 2, học sinh chủ yếu tập trung cho 3 môn học để thi vượt cấp. Khi Chương trình giáo dục phổ thông 2018 cho phép học sinh lựa chọn tổ hợp môn học ngay từ đầu cấp THPT, nhiều em tiếp tục tránh các môn khoa học tự nhiên do đã thiếu nền tảng từ trước.
Câu chuyện vì thế không thể chỉ được nhìn nhận như một xu hướng nhất thời của kỳ thi tốt nghiệp THPT. Đây còn là dấu hiệu cho thấy cần nhìn lại định hướng học tập ở phổ thông, áp lực thi cử ở bậc THCS cũng như chiến lược phát triển nguồn nhân lực trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.