 |
| Không gian trong lành, xanh mát tại các điểm đến ở Huế mang cảm giác bình yên, thích thú đối với du khách. Ảnh: Hữu Phúc |
Việc một địa phương lấy du lịch làm “mũi nhọn” trong phát triển kinh tế từ rất lâu rồi như Huế, nhưng đến bây giờ mới ban hành Bộ tiêu chí Du lịch xanh, có thể nói là đã có phần muộn.
Tuy vậy, muộn cũng có lợi thế của muộn. Bởi thực tế hoạt động của nhiều địa phương đã ban hành Bộ tiêu chí Du lịch xanh trước đó, như Quảng Nam (cũ), Đà Nẵng hay Thành phố Hồ Chí Minh… sẽ cho Huế rất nhiều bài học kinh nghiệm, điển hình như du lịch xanh sẽ rất khó thành công nếu chỉ dừng lại ở doanh nghiệp.
Trong các địa phương có Bộ tiêu chí Du lịch xanh, Quảng Nam (cũ) là địa phương làm bài bản nhất, gắn với các mô hình cộng đồng như Cù Lao Chàm, Hội An. Đà Nẵng không đóng khung thành một bộ tiêu chí riêng nhưng lồng ghép mạnh yếu tố môi trường vào quản lý đô thị và du lịch. Thành phố Hồ Chí Minh lại tiếp cận theo hướng xây dựng khung tiêu chí bền vững cấp điểm đến.
Mỗi nơi một cách tiếp cận khác nhau nhưng đều cho thấy một điểm chung là du lịch xanh không chỉ gắn với khách sạn hay khu nghỉ dưỡng, mà là câu chuyện của cả hệ sinh thái. Và đây cũng chính là điểm mấu chốt mà Huế cần nhìn rõ ngay từ đầu.
Một bộ tiêu chí, dù được thiết kế chặt chẽ đến đâu, nếu chỉ áp dụng trong phạm vi cơ sở lưu trú hay điểm tham quan thì cũng khó tạo ra thay đổi thực chất.
Bởi du khách không chỉ ở trong khách sạn, họ bước ra đường, đi qua khu dân cư, trải nghiệm không gian sống, tiếp xúc với người dân. Nếu bên trong “xanh” mà bên ngoài vẫn rác thải, tiếng ồn, ứng xử thiếu thân thiện, thì trải nghiệm tổng thể vẫn bị phá vỡ.
Thực tế ở nhiều nơi đã cho thấy điều đó. Không ít khu du lịch đạt chuẩn môi trường, nhưng chỉ cần bước ra khỏi cổng là gặp ngay cảnh xả rác, buôn bán lộn xộn, chèo kéo du khách. Khi đó, mọi nỗ lực của doanh nghiệp gần như bị triệt tiêu.
Vì vậy, bài học đầu tiên cho Huế từ các địa phương đi trước là phải mở rộng tiêu chí ra cộng đồng.
Cộng đồng ở đây không phải là một khái niệm chung chung, mà là những chủ thể rất cụ thể. Đó là người dân trong khu dân cư, hộ kinh doanh nhỏ, làng nghề, người bán hàng, người làm dịch vụ. Họ chính là những người tạo nên “phần hồn” của điểm đến. Nếu họ không tham gia, không thay đổi hành vi, thì du lịch xanh sẽ chỉ là một lớp vỏ mang tính kỹ thuật.
Điều đáng nói là Huế lại có lợi thế rất lớn để làm điều này. Không gian di sản, các làng nghề, nhà vườn, đời sống văn hóa… tất cả đều gắn chặt với cộng đồng. Nếu biết cách đưa cộng đồng vào Bộ tiêu chí Du lịch xanh, không chỉ với vai trò đối tượng được vận động mà là chủ thể thực hiện, thì Huế có thể biến du lịch xanh thành một phần của đời sống, chứ không phải một chương trình riêng lẻ.
Nhưng để cộng đồng tham gia, không thể chỉ kêu gọi. Cần có cơ chế để người dân thấy được lợi ích cụ thể từ việc tham gia giữ gìn môi trường. Khi điều đó giúp họ bán được hàng, thu hút được khách hơn và tăng thu nhập ổn định, thì “xanh” sẽ trở thành nhu cầu tự thân. Ngược lại, nếu chỉ dừng ở tuyên truyền, vận động, thì rất khó tạo ra thay đổi bền vững.
Ở góc độ này, Bộ tiêu chí Du lịch xanh cần được thiết kế như một hệ thống mở, có khả năng lan tỏa ra ngoài doanh nghiệp. Không chỉ chấm điểm khách sạn, khu nghỉ dưỡng, mà cần tính đến cả các yếu tố cộng đồng xung quanh. Không chỉ công nhận doanh nghiệp đạt chuẩn, mà có thể tiến tới công nhận khu dân cư, tuyến du lịch, điểm đến đạt chuẩn xanh.
Một cái “bẫy” nữa, không thể không nhắc đến với những địa phương đi sau như Huế là việc biến bộ tiêu chí thành một dạng “bằng” treo tường. Khi tiêu chí chỉ dừng lại ở việc đăng ký, chấm điểm, cấp chứng nhận, mà thiếu kiểm tra lại, thiếu ràng buộc trách nhiệm, thì rất nhanh sẽ mất giá trị. Và khi đó, không chỉ doanh nghiệp, mà cả cộng đồng cũng sẽ nhìn nhận “du lịch xanh” như một phong trào mang tính hình thức.
Vì vậy, cùng với việc mở rộng ra cộng đồng, Huế cần thiết kế cơ chế giám sát, tái thẩm định định kỳ, gắn chứng nhận với quyền lợi cụ thể. Khi tiêu chí trở thành một “luật chơi” có thưởng, phạt rõ ràng, thì cả doanh nghiệp và cộng đồng mới có động lực duy trì.
Cuối cùng, điều quan trọng nhất vẫn là cách tiếp cận. Du lịch xanh không phải là một danh hiệu để đạt được, mà là một cách làm để theo đuổi lâu dài. Và Bộ tiêu chí chỉ là công cụ.