 |
| Cổng chào xóm 12 tổ dân phố Vĩnh Xương, phường Phong Phú, thành phố Huế. Ảnh: Như Ngọc |
Phường Phong Điền có 37 tổ dân phố được hợp nhất từ các thôn, bản, tổ dân phố của 3 đơn vị hành chính cấp phường, xã trước đó (gồm Phong Thu, Phong Xuân và Phong Mỹ) kể từ 1/7/2025. Dự thảo phương án sắp xếp trên địa bàn dự kiến giảm hơn 1/3, chỉ còn 11 tổ dân phố. Các vấn đề về quy mô diện tích, đáp ứng các yêu cầu thực tiễn về dân cư, hành chính và chuyển đổi số, về phát huy quyền làm chủ của Nhân dân và tăng cường khối đại đoàn kết ở khu dân cư nhanh chóng được thống nhất. Còn lại, một trong những băn khoăn là tên gọi của các tổ dân phố sau khi sáp nhập.
Xuất phát từ đặc thù của phường Phong Điền, cơ bản là một vùng nông thôn, quen với các tên thôn của một thời lịch sử, lại sáp nhập không lâu trước đó (gồm Phong Thu, Phong Xuân và Phong Mỹ), giải pháp dự kiến đặt tên tổ dân phố mới dựa theo tên gọi xã, phường cũ được đặt ra, theo kiểu các tổ dân phố Phong Xuân 1, 2, 3. Kèm theo đó là phương án 2, đặt tên theo một địa danh thôn (làng) nổi tiếng, có bề dày lịch sử. Ví dụ hợp thành từ 3 tổ dân phố Bình An, Vinh Phú và Vinh Ngạn, thành tổ dân phố Bình An.
Để có tên gọi chính thức cho các tổ dân phố ở phường Phong Điền nói riêng hay các thôn, tổ dân phố cho toàn thành phố Huế nói chung, quy trình “bàn cách đặt tên” được xác định phải qua nhiều giai đoạn. Dự thảo phương án được UBND cấp xã (phường) phối hợp với chi bộ, ban điều hành thôn (tổ dân phố) sẽ được lấy ý kiến Nhân dân, một bước đi bắt buộc. Phương án tên gọi sau khi nhận được sự đồng thuận của người dân sẽ được trình HĐND cấp xã, phường xem xét và ban hành nghị quyết. Sau khi hoàn thiện hồ sơ, cấp cơ sở trình UBND thành phố Huế xem xét, ban hành Nghị quyết phê duyệt chính thức tên gọi mới.
Trong lịch sử phong kiến, thôn là đơn vị cư trú nhỏ dưới xã, hoặc một bộ phận dân cư trong một khu vực nông thôn. Theo cách hiểu hiện nay, thôn là tổ chức cộng đồng dân cư dưới cấp xã, tương đương với tổ dân phố ở đô thị. Trong nhiều văn bản quản lý nhà nước hiện đại, danh xưng thôn được sử dụng thống nhất để thuận lợi cho bộ máy hành chính, bầu trưởng thôn, triển khai dân chủ cơ sở, quản lý dân cư, đất đai và các chính sách an sinh.
Nhắc đến thôn lại nhớ đến làng, một mô hình tổ chức ra đời cùng với quá trình định cư nông nghiệp lúa nước ở đồng bằng Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ từ thời tiền - sơ sử, khi cư dân quần tụ theo huyết thống, nghề nghiệp và lãnh thổ để cùng trị thủy, canh tác và chống thiên tai. Trong mối tương quan giữa làng và thôn, xưa kia thôn đóng vai trò kết nối làng với Nhà nước. Nhiều khi, quy mô một làng/thôn lại trùng khớp với cấp xã, như xã Vinh Thanh (nay thuộc Phú Vinh) trước đây chỉ có duy nhất 1 làng là Hà Thanh. Điểm khác nhau cốt lõi nằm ở bình diện văn hóa và hành chính. Làng thiên về cộng đồng văn hóa truyền thống, giàu yếu tố bản sắc, lịch sử, tâm linh. Thôn lại thiên về đơn vị tổ chức dân cư phục vụ quản trị nhà nước.
Việc đặt tên thôn hay làng xưa kia là câu chuyện văn hóa. Từ lịch sử vùng đất Huế có thể thấy, những tên gọi trong quá khứ luôn ẩn chứa những giá trị lịch sử, văn hóa nhất định. Đó có thể là mong ước về một cuộc sống tốt đẹp hơn (An Nông - vùng quê nông nghiệp giàu có và an lành, Bảng Lảng - biến âm từ Bình Lãng, nghĩa là sóng yên); hoặc gắn với dòng họ lập làng, như làng Lê Xá (xã Phú Hồ), La Chữ (phường Kim Trà); hay gắn với đặc thù cảnh quan, môi trường thiên nhiên, như Sịa (xã Quảng Điền), đặc biệt còn gắn với các làng nghề truyền thống, như Phường Đúc (phường Thuận Hóa). Với tiền nhân xưa, tên thôn, tên làng luôn có những thông điệp văn hóa nhất định.
Chỉ thị 21/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ yêu cầu UBND các tỉnh, thành phố khẩn trương tổ chức rà soát toàn bộ thôn, tổ dân phố trên địa bàn và xây dựng phương án tổng thể sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố hoàn thành trước ngày 10/6/2026. Đó cũng là thời điểm ra đời của những thôn, tổ dân phố mới sau khi sáp nhập, thường có quy mô lớn hơn, cần có danh xưng phù hợp. Khi đặt tên mới, thiết nghĩ cần phải hết sức thận trọng, tránh những phản ứng từ dư luận và tránh việc “xóa sổ” toàn bộ tên địa danh gắn với lịch sử, văn hóa địa phương.