 |
| Đường Dương Nguyên Trực ở phường Thanh Thủy (ảnh chụp ngày 16/3). Ảnh: Thủy Lê |
Theo thứ tự ghi trong Nghị quyết 07 thì đường Dương Nguyên Trực nằm ở số 27/52 tên đường được đặt ở thị xã Hương Thủy từ năm 2011.
Đường Dương Nguyên Trực nằm trên địa bàn phường Thủy Phương, thị xã Hương Thủy cũ - khởi đầu từ đường nhỏ Đông Hội, sát nhà bà Vui, nay là ngã tư đường Ngô Thế Vinh đến điểm cuối giáp đường Dương - Phương, nay là đường Trưng Nữ Vương, phường Thanh Thủy, TP. Huế. Đường rộng 6m, bê tông xi măng 3,5m, dài 1.200m, nhiều đoạn men theo sông Vực giáp ra giữa phường Thủy Châu và Thủy Phương cũ.
Khi biết tin này thì những người họ Dương sống ở TP. Huế rất vui mừng phấn khởi và tự hào vì có nhiều danh nhân văn hóa lịch sử họ Dương được đặt tên đường ở thành phố Cố đô. Song lại có một điều rất buồn, là khi chúng tôi đối chiếu với các công trình đã xuất bản như Các nhà khoa bảng Việt Nam, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, Họ Dương trong cộng đồng dân tộc Việt Nam, Lịch sử họ Dương Việt Nam… thì không có ai là nhân vật lịch sử văn hóa Dương Nguyên Trực, mà chỉ có nhân vật Dương Trực Nguyên. Riêng về phần tiểu sử của nhân vật Dương Nguyên Trực và Dương Trực Nguyên thì lại hoàn toàn giống nhau.
Dẫu biết các hội đồng tư vấn về đặt tên đường phố làm rất kỹ, nhưng không hiểu vì sao, do sơ suất từ khâu nào mà tên của nhân vật văn hóa lịch sử, Nhị giáp Tiến sĩ Dương Trực Nguyên thời vua Lê Thánh Tông lại thành Dương Nguyên Trực?
Tiểu sử Dương Trực Nguyên (thay cho Dương Nguyên Trực)
Dương Trực Nguyên (1458 - 1509), người làng Thượng Phúc, tỉnh Hà Đông xưa (nay thuộc xã Thường Tín, TP. Hà Nội).
Năm Canh Tuất, niên hiệu Hồng Đức thứ 21 (1490), Dương Trực Nguyên thi đỗ Nhị giáp Tiến sĩ lúc 33 tuổi, đã sớm bộc lộ tài năng cả văn lẫn võ và có chân trong Tao đàn Nhị thập bát tú đời Lê Thánh Tông. Năm 1492, từ chức Hiệu lý Viện Hàn lâm ông được đổi làm Hiến sát sứ tỉnh Hải Dương. Ít lâu sau vì thẳng thắn dự bàn việc nước trái ý vua, ông phải xuống chức cũ. Năm 1497, vua Lê Thánh Tông qua đời, ông được cử đi sứ Trung Quốc về, đổi làm Lại khoa đô Cấp sự trung; rồi được cử làm Phủ doãn phủ Phụng Thiên, chưa bao lâu lại được thăng Hữu Thị lang Bộ Hình. Năm 1502, ông đổi sang giữ chức Tả Thị lang Bộ Binh và được coi việc thi cử ở điện. Mùa đông năm ấy, ông được thăng Thị lang Bộ Lễ, kiêm coi việc Viện Hàn lâm. Năm 1505, lại đổi sang Bộ Hộ, kiêm việc Chiêu Văn quán.
Năm 1509, Giản Tu công Lê Danh (tức vua Lê Tương Dực) khởi binh từ Thanh Hóa tiến bức Đông Kinh, Dương Trực Nguyên được cử làm Tán lý cùng với Phó tướng Lê Vũ, Pham Thịnh, Trần Năng cầm quân ra chống lại. Khi đối mặt với binh lính của Giản Tu công do tướng Nguyễn Văn Lang chỉ huy, quân triều đình bị đánh bại, ông cùng các tướng tử trận tại Châu Kiều. Năm đó, ông 52 tuổi (Lịch sử Họ Dương Việt Nam (2020), Nxb Hải Phòng, tr. 141 - 142).
Nhờ có công lao trung thành khó nhọc phò tá trải bốn đời vua, từ Lê Thánh Tông, Hiến Tông (Cảnh Thống), Túc Tông và Uy Mục, với nhiều chức vụ khác nhau, năm 1512, vua Lê Tương Dực xét công trạng đã truy tặng ông là Đô Ngự sử. Tương truyền, ông chết rất thiêng thường hiển linh, dân làng Thượng Phúc quê hương ông lập đền thờ phụng. Sau truy phong làm Phúc thần Thượng đẳng.
Dương Trực Nguyên là một trong các nhân vật chủ chốt của Tao đàn Nhị thập bát tú tham gia vào việc biên soạn bộ Thiên Nam dư hạ tập - Sách ghi chép đủ các chế độ, luật lệ, văn hàn, điển lệ, cáo sắc đại khái mô phỏng theo lối Hội yếu của các đời trước… Ngày nay, tên của nhân vật lịch sử văn hóa, Nhị giáp Tiến sĩ Dương Trực Nguyên đã được đặt tên đường ở nhiều phố, phường trên cả nước.
Để trả lại đúng tên thật của danh nhân văn hóa lịch sử, Nhị giáp Tiến sĩ Dương Trực Nguyên đã được đặt tên đường ở phường Thủy Phương cũ, nay là phường Thanh Thủy, TP. Huế, lãnh đạo UBND, HĐND TP. Huế cần cho chủ trương nghiên cứu, đồng thời ra nghị quyết điều chỉnh đổi, đặt lại tên đường Dương Nguyên Trực thành đường Dương Trực Nguyên.