 |
| Điếu thuốc thường gắn với ly cà phê buổi sáng, giờ nghỉ giữa ca, cuộc trò chuyện cùng bạn bè hay lúc áp lực công việc. Ảnh: Hoàng Lan |
Bỏ rồi lại hút
Với người đã hút thuốc nhiều năm, quyết định bỏ thuốc thường bắt đầu từ một lý do rất cụ thể: Sức khỏe giảm sút, ho kéo dài, khó thở, mắc bệnh tim mạch hoặc đơn giản là không muốn người thân tiếp tục hít phải khói thuốc.
Quyết tâm có, nhưng duy trì được việc không hút thuốc lại là câu chuyện khác. Có người chọn cách giảm dần số điếu mỗi ngày; người cất hết bật lửa, gạt tàn; người tránh những cuộc gặp có nhiều người hút thuốc. Thế nhưng, chỉ sau một lần căng thẳng, một cuộc vui hoặc vài lời mời, điếu thuốc lại xuất hiện.
Không ít người xem việc hút lại là thất bại của ý chí. Thực tế, nicotine trong thuốc lá gây lệ thuộc. Khi ngừng hút, người cai có thể gặp cảm giác thèm thuốc, bồn chồn, khó tập trung, mất ngủ hoặc dễ cáu gắt. Nếu không chuẩn bị trước cách ứng phó, họ dễ tìm đến điếu thuốc để giải tỏa cảm giác khó chịu.
Khó khăn còn đến từ những thói quen đã hình thành trong nhiều năm. Điếu thuốc thường gắn với ly cà phê buổi sáng, giờ nghỉ giữa ca, cuộc trò chuyện cùng bạn bè hay lúc áp lực công việc. Muốn bỏ thuốc, người hút không chỉ ngừng sử dụng nicotine mà còn phải thay đổi nhiều thói quen sinh hoạt. Người hút cần xác định ngày bắt đầu, nhận diện những tình huống dễ hút lại, tìm hoạt động thay thế và nhờ người thân hỗ trợ. Với người lệ thuộc nicotine hoặc đã nhiều lần bỏ không thành công, việc được nhân viên y tế tư vấn càng cần thiết.
Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều người hút thuốc vẫn tự cai là chính. Không ít người chưa từng nghĩ đến việc hỏi bác sĩ khi muốn bỏ thuốc, cũng không biết trạm y tế, trung tâm y tế hay bệnh viện nào có thể hỗ trợ. Chỉ khi đã mắc bệnh, được bác sĩ yêu cầu ngừng hút, họ mới bắt đầu tìm cách.
Đưa tư vấn đến gần người dân
Những năm gần đây, ngành y tế TP. Huế đã tổ chức nhiều lớp tập huấn về tư vấn cai nghiện thuốc lá tại cộng đồng. Riêng năm 2025, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP. Huế phối hợp với các trung tâm y tế tổ chức tập huấn cho cán bộ y tế thôn, bản, cộng tác viên và nhân viên trạm y tế tại nhiều địa bàn như A Lưới, Phú Vang, Hương Thủy, Hương Trà và Quảng Điền.
Việc đưa kiến thức, kỹ năng tư vấn về cơ sở là hướng đi phù hợp. Nhân viên trạm y tế và y tế thôn, bản gần dân, hiểu hoàn cảnh từng gia đình, có điều kiện nhắc nhở và theo dõi người đang cai thuốc. Người hút cũng dễ tìm đến cơ sở y tế gần nhà hơn là phải đi xa để được tư vấn.
Tuy nhiên, từ một lớp tập huấn đến dịch vụ hỗ trợ cai thuốc thường xuyên vẫn còn khoảng cách. Người dân cần biết rõ có thể đến đâu, vào thời gian nào, được tư vấn miễn phí hay phải trả phí; trường hợp nào được theo dõi tại trạm y tế và trường hợp nào cần chuyển lên tuyến trên. Tư vấn cai thuốc cũng không nên chỉ dừng lại ở một lần khuyên “phải bỏ”. Nhân viên y tế cần đánh giá mức độ lệ thuộc, tìm hiểu số lần đã cai, nguyên nhân hút lại và cùng người hút xây dựng kế hoạch phù hợp.
Việc sử dụng liệu pháp thay thế nicotine hoặc thuốc hỗ trợ cũng cần có chỉ định, hướng dẫn phù hợp. Người hút không nên tự mua, tự dùng khi chưa được tư vấn, nhất là người có bệnh nền hoặc đang sử dụng thuốc điều trị khác. Bên cạnh mạng lưới y tế tại địa phương, người có nhu cầu có thể gọi tổng đài tư vấn cai nghiện thuốc lá miễn phí 1800 6606 của Bệnh viện Bạch Mai để được hướng dẫn.
Để hoạt động cai thuốc đi vào thực chất, TP. Huế cần công khai rõ các điểm tư vấn, hình thức tiếp nhận và quy trình chuyển tuyến; đồng thời theo dõi số người được hỗ trợ, số trường hợp duy trì không hút thuốc sau ba tháng, sáu tháng. Khi sự hỗ trợ có mặt ngay tại cộng đồng, hành trình rời xa điếu thuốc sẽ bớt đơn độc và có thêm cơ hội thành công.