 |
| Bìa sách “Tiếng Việt lạ mà quen” |
Ngôn ngữ học tri nhận (Cognitive Linguistics) là một ngành khoa học nghiên cứu ngôn ngữ như một hoạt động của tâm trí, tập trung vào cách con người sử dụng tư duy, nhận thức để tạo ra và tiếp nhận ngôn ngữ. Ngôn ngữ học tri nhận xem ngôn ngữ không chỉ là một hệ thống quy tắc mà còn liên kết chặt chẽ với thế giới quan của con người. Khi sử dụng ngôn ngữ, con người đồng thời bộc lộ trình độ nhận thức, vốn văn hóa và cách nhìn về đời sống xã hội.
Tiếng Việt lạ mà quen của PGS.TS. Trịnh Sâm là một công trình đi sâu vào ngôn ngữ học tri nhận.Tác giả đã đi từ thói quen của các phương thức tu từ trong sử dụng ngôn ngữ của người Việt như ẩn dụ, hoán dụ… để từ đó hiểu thêm ý nghĩa của ngôn ngữ Việt bao gồm từ lời ăn tiếng nói đến các tác phẩm văn học và thơ ca. Cuốn sách giải mã lý do vì sao người Việt lại dùng những hình ảnh ẩn dụ như “ngon” để đánh giá vóc dáng, vị trí nhà cửa (body ngon, vị trí ngon), hay vì sao các cơ quan vùng bụng lại biểu trưng cho cả lý trí lẫn cảm xúc (nghĩ bụng, sáng dạ, ấm lòng). Qua đó, tác giả giúp bạn đọc thấy được thế giới quan độc đáo của dân tộc ẩn sau lớp vỏ ngôn từ. Trong kỷ nguyên AI, việc trau dồi kỹ năng ngôn ngữ không chỉ là giữ gìn bản sắc mà còn là cách để tăng tính kết nối giữa các thế hệ.
Cuốn sách Tiếng Việt lạ mà quen là cẩm nang hữu ích, giúp làm giàu vốn từ và nắm bắt các tầng nghĩa ẩn sau những cách diễn đạt quen thuộc. Tác giả giải thích lý do vì sao người Việt dù sống trên bờ nhưng vẫn dùng từ mang tính sông nước (ví dụ: Lặn lội đường xa, lặn mất tăm, quá giang). Điều này giúp người làm báo hiểu sâu sắc cách tư duy và tri nhận của người Việt để viết các bài bình luận, phóng sự đậm đà bản sắc. Sách chỉ ra đặc tính đa nghĩa, uyển chuyển và linh hoạt của tiếng Việt. Ngay cả những câu ngắn, người viết có thể đảo vị trí các từ để tạo ra nhiều sắc thái biểu cảm khác nhau, rất cần thiết để tít bài (headline) hoặc đoạn sapo trở nên cuốn hút, giàu sức gợi. Đặc biệt, từ góc nhìn ngôn ngữ học tri nhận, sách giúp mọi người trau dồi câu chữ, tránh lối diễn đạt lai căng, mượn từ nước ngoài vô tội vạ hoặc sáo rỗng, từ đó bảo vệ sự trong sáng của ngôn ngữ.
PGS.TS. Trịnh Sâm, nguyên giảng viên ngôn ngữ Khoa Ngữ văn - Trường ĐHSP Quy Nhơn (nay là Đại học Quy Nhơn), giảng viên ngôn ngữ Khoa Ngữ văn - Trường ĐHSP TP. Hồ Chí Minh. Từ thực tiễn nghiên cứu và giảng dạy ngôn ngữ, Trịnh Sâm viết Tiếng Việt lạ mà quen như một sự công bố và cũng nhằm phổ biến những kiến thức mới nhất mà ông cập nhật được. Cách viết của Trịnh Sâm gọn ghẽ, khúc chiết, các vấn đề và ý niệm được trình bày rõ ràng, cụ thể đã gợi mở cho bạn đọc về lòng yêu mến tiếng Việt với tư cách là tiếng mẹ đẻ dưới góc độ học thuật về ngôn ngữ tri nhận.