Ở kỷ nguyên vươn mình, việc tiếp thu những tinh hoa văn hóa và khoa học kỹ thuật tiên tiến của các nước trên thế giới là việc không phải bàn, nhưng tiếp thu cũng cần chọn lọc. Hiện nay bước chân ra đường phố, đến đâu cũng thấy đầy những biển hiệu, bảng quảng cáo viết bằng tiếng nước ngoài như: Anh, Pháp, Nhật, Hoa, Hàn...
Từ năm 2012, Nhà nước đã ban hành Luật Quảng cáo, trong đó quy định tất cả các biển hiệu, bảng quảng cáo bắt buộc phải thể hiện bằng chữ tiếng Việt. Các chữ tiếng nước ngoài (nếu dùng) chỉ được viết như phụ đề, và phải viết dưới chữ tiếng Việt, khổ chữ không được vượt quá 1/2 khổ chữ tiếng Việt. Thế nhưng, đi qua nhiều đường phố bây giờ, có rất nhiều cửa hàng, dịch vụ buôn bán gắn, treo các biển hiệu, bảng quảng cáo toàn bằng tiếng nước ngoài. Ngay tên những thương hiệu Việt rất nổi tiếng cũng bị lu mờ!
Ở lĩnh vực giáo dục, Chính phủ và Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã có những quy định khá cụ thể về việc sử dụng bảng tên, bảng hiệu của các cơ sở giáo dục. Theo đó, tên bằng tiếng nước ngoài (nếu có) phải được ghi dưới tên tiếng Việt và có kích thước nhỏ hơn. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn không ít trung tâm, cơ sở giáo dục và trường học có yếu tố nước ngoài ưu tiên sử dụng tên tiếng Anh trên bảng hiệu; thậm chí có nơi không ghi tên tiếng Việt hoặc không sử dụng tiếng Việt làm phần tên chính thức.
Ở lĩnh vực báo chí, truyền thông, có không ít bài viết tiếng Việt chưa thật sự trong sáng, còn xen nhiều từ ngữ nước ngoài một cách không cần thiết. Nhiều từ như “ok”, “hot”, “hit”, “drama”, “livestream”, “check-in”... được sử dụng khá thường xuyên, trong khi tiếng Việt vẫn có những cách diễn đạt tương ứng. Tương tự, việc đặt tên chương trình bằng tiếng nước ngoài hoặc kết hợp tiếng Việt với tiếng nước ngoài ngày càng phổ biến. Trên báo mạng và mạng xã hội, tình trạng lạm dụng ngoại ngữ ngày càng phổ biến. Đây là biểu hiện lạm dụng từ ngữ nước ngoài mà sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhiều lần lưu ý khi nói và viết tiếng Việt. Bác có thể viết nhiều bài báo hoàn toàn bằng tiếng Anh, tiếng Pháp. Tuy nhiên, khi viết bằng tiếng Việt, Người luôn ưu tiên sử dụng tiếng Việt một cách trong sáng, dễ hiểu và chuẩn xác.
Điều đáng quan tâm là việc giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt không chỉ thể hiện ở cách nói, cách viết mà còn ở cách ứng xử đối với tiếng Việt trong đời sống văn hóa và truyền thông. Ở góc độ này, một số cách thể hiện tiếng Việt trên các chương trình truyền hình cũng có thể tạo nên những cách nhìn khác nhau trong công chúng.
Theo tôi, việc ưu tiên sử dụng tên chương trình bằng tiếng Việt, đồng thời bổ sung phụ đề tiếng Anh khi cần thiết, là một giải pháp phù hợp trong bối cảnh hội nhập hiện nay. Cách làm này không chỉ giúp đông đảo công chúng dễ tiếp cận nội dung chương trình mà còn góp phần khẳng định vị thế của tiếng Việt trong đời sống văn hóa và truyền thông. Ngay cả đối với các chương trình chuyên về ngoại ngữ, việc sử dụng tên tiếng Việt kết hợp với phụ đề tiếng nước ngoài cũng là phương án đáng được cân nhắc
Nếu nhà đài, nhà báo, nhà giáo luôn nghiêm túc nói, viết và ứng xử đúng đắn với chữ tiếng Việt thì không chỉ thể hiện sự gương mẫu trong việc thực hiện luật pháp theo chủ trương của Đảng và Nhà nước ta về chiến lược “xây dựng và hoàn thiện Nhà nước Pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam (đến năm 2045)”, mà còn góp phần tích cực và hiệu quả nhất cho sự nghiệp tôn vinh văn hóa Việt, giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, và phát huy niềm tự hào về tiếng Việt của dân tộc ta!