 |
| Cuốn sách “Đô thị Huế trong dòng chảy lịch sử” |
Hội Khoa học Lịch sử thành phố Huế vừa ra mắt cuốn sách Đô thị Huế trong dòng chảy lịch sử, do TS. Phan Tiến Dũng chủ biên, Nhà Xuất bản Thuận Hóa ấn hành. Sách dày 470 trang, gồm 23 bài nghiên cứu chuyên sâu, tập hợp nhiều góc nhìn của các nhà khoa học nhằm nhận diện giá trị của đô thị Huế qua từng giai đoạn, đồng thời gợi mở những hướng tiếp cận cho quá trình phát triển bền vững của thành phố trong tương lai.
Trải qua nhiều biến động, vùng đất Huế không chỉ giữ vai trò trung tâm chính trị của các triều đại mà còn là không gian văn hóa - kiến trúc độc đáo, nơi hội tụ và giao thoa giữa truyền thống và hiện đại.
Các nghiên cứu trong cuốn sách cho thấy, lịch sử đô thị Huế có thể truy nguyên từ rất sớm, gắn với các dấu tích thành lũy cổ xưa từng tồn tại trên vùng đất này. Từ thế kỷ thứ II, khu vực này đã xuất hiện các điểm tụ cư của cư dân bản địa và dần hình thành những trung tâm hành chính sơ khai.
Từ thế kỷ XIV, sau khi sáp nhập vào lãnh thổ Đại Việt, Hóa Châu được xác lập như một trọng trấn ở khu vực phía nam của quốc gia. Đây là giai đoạn gắn liền với tiến trình mở rộng lãnh thổ của Đại Việt về phương Nam. Trong bối cảnh đó, vùng đất này vừa giữ vai trò tuyến phòng thủ chiến lược, vừa trở thành nơi hội tụ các dòng di dân từ miền Bắc tiến vào, tạo nên sự chuyển biến sâu sắc về kinh tế, xã hội và văn hóa.
Một trong những yếu tố quan trọng thúc đẩy sự hình thành đô thị Huế là sự kết hợp giữa “thành” và “thị”. Trong khi hệ thống thành lũy, dinh phủ đảm nhận chức năng chính trị - quân sự thì các khu phố buôn bán và thương cảng lại tạo nên sức sống kinh tế cho đô thị.
Sự ra đời của thương cảng Thanh Hà vào thế kỷ XVII đã biến khu vực Phú Xuân - Kim Long trở thành trung tâm giao thương sôi động của Đàng Trong. Sự phát triển thịnh đạt của khu vực này đã đặt nền móng để Phú Xuân trở thành Kinh đô dưới thời Tây Sơn, rồi tiếp tục được quy hoạch và phát triển thành trung tâm của quốc gia thống nhất dưới Triều Nguyễn.
Một trong những điểm đáng chú ý của cuốn sách là cách tiếp cận bản sắc đô thị Huế từ góc nhìn văn hóa - kiến trúc.
Theo các nhà nghiên cứu, Huế là đô thị hiếm hoi hội tụ nhiều lớp kiến trúc khác nhau, từ dân gian, cung đình đến thuộc địa và hiện đại, tạo nên một chỉnh thể hài hòa giữa cảnh quan thiên nhiên và không gian văn hóa.
Từ Kinh đô Huế, đỉnh cao của kiến trúc quy hoạch thế kỷ XIX, đến hệ thống chùa chiền, đình làng, đền miếu và nhà thờ, tất cả cùng góp phần định hình một cấu trúc đô thị giàu tính biểu tượng của vùng đất này.
Bên cạnh đó, hệ thống phủ đệ của các ông hoàng, bà chúa; các công trình giáo dục, văn hóa hình thành qua các thời kỳ; hay các không gian tín ngưỡng truyền thống đều là những lớp trầm tích lịch sử góp phần tạo nên diện mạo đô thị.
Không gian văn hóa Huế còn được hình thành từ sự giao thoa tôn giáo và tín ngưỡng. Phật giáo, Nho giáo, Đạo giáo, Thiên Chúa giáo, Cao Đài cùng với tín ngưỡng dân gian tồn tại song song, tạo nên một môi trường văn hóa vừa trang nhã, vừa dung hòa.
Các nghiên cứu về quy hoạch thời Pháp thuộc cũng giúp làm rõ cấu trúc lưỡng cực đặc trưng của đô thị Huế.
Nếu bờ Bắc sông Hương giữ vai trò bảo tồn Kinh thành truyền thống, thì bờ Nam lại phát triển theo mô hình đô thị châu Âu, với hệ thống đường phố, công sở và trường học hiện đại.
Sự kết hợp giữa hai không gian này tạo nên một mô hình đô thị đặc biệt: Vừa giữ được hồn cốt của Kinh đô, vừa tiếp nhận những yếu tố quy hoạch hiện đại một cách linh hoạt.
Các bài nghiên cứu cũng đề cập đến triết lý trị thủy của Triều Nguyễn và gợi mở cách tiếp cận “thuận thiên” trong quản lý nước đô thị hiện nay. Việc khôi phục không gian mặt nước, bảo vệ hành lang thoát lũ sông Hương hay tổ chức lại hệ thống sông hồ được xem là giải pháp quan trọng để Huế phát triển bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu.