 |
| Hai tác phẩm “Ly rượu trần gian” (trái), “Miền quê trong ký ức” (phải) của họa sĩ Nguyễn Phan. |
Năm 2026, một loạt sự kiện dành cho bộ sưu tập Nguyễn Phan từ gia đình như tại Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng và TP. Hồ Chí Minh vào tháng 5/2026 và cuộc giới thiệu tác phẩm nữa ở Huế vào tháng 8/2026 là những hoạt động mang tính tưởng niệm và tri ân của gia đình với đấng sinh thành của mình, nhưng đồng thời cũng là dịp giới thiệu cuộc đời và sự nghiệp của họa sĩ cho công chúng yêu nghệ thuật tỏ tường hơn về một người đã có nhiều tác phẩm, công trình đóng góp cho đời.
Họa sĩ Nguyễn Phan là bút danh của Phan Ngọc Nam (1940 - 2010), tốt nghiệp Trường Quốc gia Cao đẳng Mỹ thuật Huế 1961 và sau đó tốt nghiệp Giáo khoa Sư phạm mỹ thuật của Trường Quốc gia Cao đẳng Mỹ thuật Sài Gòn. Năm 1965 được nhận Huy chương Bạc tại triển lãm nghệ thuật Rome, là một giải thưởng danh giá lúc ấy, anh đã giảng dạy hội họa ở một số trường trung học ở miền Trung, hình như cái nghiệp dạy vẽ đã gắn chặt anh vào khát vọng của mình. Có lúc anh đã mở một trường trung cấp mỹ nghệ ở Huế vào những năm 60, song không sống lâu, nhưng các trung tâm dạy vẽ ở Đà Nẵng đã cùng anh tồn tại bền bỉ, đào tạo nhiều hạt nhân mỹ thuật cho vùng đất. Đó là một công việc khá ổn định và cũng là việc mưu sinh để học sĩ yên tâm sáng tác.
Anh là người không chịu đứng yên tại chỗ, khao khát và luôn tìm cái khác, luôn tìm cái mới hơn cái đã có. Ngay cả lúc đang còn là sinh viên đã tự tổ chức cuộc trưng bày tác phẩm của mình - một điều cấm kỵ của nhà trường dành cho mọi sinh viên mỹ thuật lúc bấy giờ.
Sau 1975, anh đã thực hiện nhiều công trình thiết kế cảnh quan và một số đài tưởng niệm mang tính mỹ thuật cao ở một số địa phương ở thành phố Đà Nẵng; các quy hoạch không gian mới... Những công trình đó đã và đang tồn tại, đóng góp những cái mới mẻ khi Đà Nẵng trong dòng chảy của sự phát triển. Khi tuổi đã cao, anh vào sống ở TP. Hồ Chí Minh với sở nguyện bình tâm sáng tác.
Anh đã sáng tác mạnh mẽ. Nhiều tác phẩm ra đời, có tác phẩm đã được những nhà sưu tập và người mến mộ trong và ngoài nước lưu giữ; có tác phẩm đã lưu tán khắp nơi nên chỉ còn môt ít tác phẩm được gia đình cất giữ.
Được sự giúp đỡ của Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Thừa Thiên Huế (cũ) và Trung tâm Văn hóa Phật giáo Liễu Quán, gia đình họa sĩ từng tổ chức giới thiệu tác phẩm Nguyễn Phan. Lần này, 30 tác phẩm trong cuộc triển lãm ở Huế là một sự trở lại quê nhà của anh. Với “Nguyễn Phan - Dư âm ngày về”, được khai mạc vào ngày 9/8/2026 tại Trung Tâm Văn hóa Phật giáo Liễu Quán Huế. Dịp này, gia đình sẽ tặng Bảo tàng Mỹ thuật Huế 1 tác phẩm để bổ sung vào bộ sưu tập của đơn vị.
Chỉ với tác phẩm được chọn triển lãm, tuy không đầy đủ để nhìn thấy hết quá trình sáng tác của anh song chúng ta vẫn thấy được cái bút lực sung mãn của anh. Mỗi tác phẩm đều kết tinh cái tình và ý. Mỗi thời khắc, mỗi giai đoạn sáng tác nào cũng đều thấy ở tranh anh một sự xao động nhẹ nhàng; sự tuôn chảy của màu một cách tự nhiên trong tính toán ở mỗi một centimet. Tranh anh không thấy rõ sự cuồng nộ nào. Vẫn đằm thắm những màu rêu như bức tường thành cổ tích đế đô hay màu xanh ngắt ở bầu trời và ngay cả màu đỏ chói của chiếc ngai ở chốn Cung nội, vẫn cứ hài hòa trong cái tổng thể. Tranh anh vẫn mang cái hồn Huế, ở sự dịu dàng, đằm thắm, dẫu rằng xa Huế đã lâu.
Một cuộc trở về với quê mình bằng tâm cảm, những tác phẩm đã thay lời anh gắn lên không gian triển lãm. Có lẽ, anh đang lẩn quất đâu đây để nhìn người thưởng ngoạn đứng trước mỗi tác phẩm của mình bằng sự thành ý, thông cảm và tìm sự bình yên cũng như ray rứt về những mối bận tâm về nhân thế. Có lẽ anh sẽ vui khi mọi người đã đến để xem tác phẩm - một sự trở về bằng chính tác phẩm thật có nhiều ý nghĩa!