 |
| Người dân đồng hành cùng chính quyền, ngành chức năng trong bảo vệ tài nguyên thiên nhiên |
Phát huy vai trò của cộng đồng
Ông Lê Ngọc Tuấn - Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm TP. Huế cho biết: Thời gian qua, Chi cục Kiểm lâm thành phố đã thành lập nhiều nhóm bảo tồn cộng đồng với thành phần chủ yếu là già làng, trưởng bản, thanh niên nòng cốt, hội phụ nữ và những người có uy tín trong thôn, bản. Các nhóm này không chỉ tham gia tuần tra, giám sát và tháo gỡ bẫy thú, mà còn đóng vai trò hạt nhân trong công tác truyền thông, vận động và đối thoại với từng hộ gia đình về các hành vi liên quan đến săn bắt, mua bán và tiêu thụ động vật hoang dã.
Qua số liệu thống kê của ngành chức năng, các nhóm cộng đồng đã phối hợp tổ chức hơn 60 sự kiện truyền thông, tập huấn cho hơn 4.400 người dân các địa phương tham gia bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học, huy động gần 200 cơ sở dịch vụ ký cam kết “Nói không với động vật hoang dã”. Nhiều cộng đồng có tỷ lệ hộ gia đình tham gia quản lý rừng đạt từ 50 - 70% tổng số hộ, tạo nền tảng xã hội vững chắc cho công tác bảo tồn lâu dài.
Già làng Hồ Văn In ở thôn Đụt Lê Triêng 2, thuộc cộng đồng bảo vệ rừng Đụt, xã A Lưới 1 nói rằng: Từ các hoạt động, chúng tôi hiểu bảo vệ rừng là bảo vệ cho chính mình. Vì vậy, chúng tôi thường nhắc nhở con cháu rằng, rừng luôn che chở cho dân làng, cung cấp đất sản xuất cho chúng ta, rừng không chỉ là tài nguyên mà còn là nơi trú ngụ của các vị thần. Lễ cúng rừng là cách thức nhắc nhở cộng đồng tôn trọng thiên nhiên. Trong hương ước của dân làng, chúng tôi xây dựng các quy ước cấm đốt rừng lấy đất làm rẫy, cấm săn bắt động vật hoang dã, ai vi phạm sẽ bị xử phạt theo luật tục.
Anh Nguyễn Thanh, thuộc cộng đồng bảo vệ rừng thôn Thủy Yên Thượng, xã Chân Mây - Lăng Cô cũng cho rằng, điểm nổi bật trong công tác truyền thông là sự lồng ghép với hoạt động quản lý trên thực địa. Người dân không chỉ nghe tuyên truyền mà trực tiếp tham gia tuần tra rừng, tháo gỡ bẫy thú, bảo vệ sinh cảnh. Qua đó, họ hiểu rõ hơn giá trị của rừng và đa dạng sinh học. Truyền thông vì vậy trở thành một quá trình học tập liên tục, dựa trên trải nghiệm thực tế của cộng đồng.
Động lực bảo tồn đa dạng sinh học lâu dài
Theo ông Nguyễn Đại Anh Tuấn, nguyên Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, hiện nay, công tác bảo tồn đa dạng sinh học tại Huế không chỉ đối diện với các thách thức truyền thống như khai thác tài nguyên, săn bắt động vật hoang dã, chuyển đổi mục đích sử dụng đất, mà còn chịu tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, phát triển hạ tầng và gia tăng nhu cầu sinh kế của người dân. Thực tiễn này đặt ra yêu cầu phải chuyển từ tư duy bảo tồn chủ yếu dựa vào lực lượng nhà nước sang mô hình bảo tồn đồng quản trị, trong đó cộng đồng địa phương được xác định là một chủ thể trung tâm. Khi thông điệp bảo tồn được truyền tải bởi chính những người trong cộng đồng bằng ngôn ngữ, phong tục và uy tín xã hội thì mức độ tin cậy cao hơn, hành vi thay đổi bền vững hơn và mạng lưới truyền thông cơ sở được duy trì.
Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực phía nam thành phố Phan Viết Phúc chia sẻ thêm, đơn vị huy động sự tham gia của cộng đồng vào bảo tồn đa dạng sinh học, từng bước thiết lập các cơ chế theo hướng trao quyền, tăng cường trách nhiệm và đảm bảo người dân là chủ thể trong các mô hình bảo tồn tại địa phương.
Một kinh nghiệm quan trọng trong huy động cộng đồng là việc hình thành và phát huy vai trò của các nhóm bảo tồn cộng đồng như một lực lượng nòng cốt trong công tác truyền thông tại cơ sở. Việc trao cho cộng đồng quyền tổ chức các hoạt động truyền thông, sinh hoạt chuyên đề và thảo luận nhóm đã giúp chuyển hoạt động truyền thông từ mô hình “cán bộ nói - dân nghe” sang mô hình “cộng đồng nói - cộng đồng thay đổi”.
Ông Nguyễn Đại Anh Tuấn khẳng định: Cơ chế giao rừng cho cộng đồng, thành lập ban quản lý rừng cộng đồng, xây dựng quy ước bảo vệ rừng và tổ chức tuần tra định kỳ đã tạo ra một khuôn khổ pháp lý rõ ràng để người dân tham gia hợp pháp và có trách nhiệm. Quy chế phối hợp thường xuyên giữa cộng đồng, chính quyền cấp xã và lực lượng kiểm lâm được duy trì thông qua các cuộc họp định kỳ và kênh thông tin hai chiều, giúp kết nối hiệu quả giữa việc quản lý nhà nước và quản trị cộng đồng.
Thực tiễn cho thấy, khi cộng đồng được trao quyền cụ thể, được tham gia vào quá trình ra quyết định và được ghi nhận vai trò trong quản lý tài nguyên thì sự tham gia của cộng đồng không chỉ bền vững hơn mà còn trở thành động lực quan trọng cho công tác bảo tồn đa dạng sinh học lâu dài.