 |
| Nuôi cá lồng trên sông Bồ |
Tín hiệu cảnh báo
Những ngày đầu tháng 7, nhiều hộ nuôi cá lồng trên sông Bồ chưa hết lo lắng khi chứng kiến hiện tượng cá chết rải rác sau nhiều ngày nắng nóng kéo dài. Hiện tượng xảy ra tại khu vực phường Kim Trà, xã Quảng Điền và một số vùng hạ lưu sông Bồ tuy chưa gây thiệt hại trên diện rộng nhưng một lần nữa cho thấy, nghề nuôi thủy sản đang đối mặt với những rủi ro môi trường ngày càng lớn trong bối cảnh thời tiết cực đoan.
Đợt kiểm tra của Chi cục Thủy sản ngày 5/7 ghi nhận tại hộ nuôi ở tổ dân phố Thanh Lương (phường Kim Trà), khoảng 300kg cá trắm cỏ chết trong nhiều ngày liên tiếp. Kết quả kiểm tra hiện trường cho thấy hàm lượng ôxy hòa tan (DO) giảm xuống dưới 3,5mg/lít do hệ thống sục khí gặp sự cố, trong khi các chỉ tiêu môi trường khác không ghi nhận biến động lớn.
Điều đáng chú ý là nhiều rủi ro hiện nay không xuất phát từ dịch bệnh mà từ sự thay đổi của điều kiện môi trường nước. Đây cũng là xu hướng được ghi nhận ngày càng rõ trong những năm gần đây khi các đợt nắng nóng kéo dài xuất hiện với tần suất và cường độ lớn hơn.
Kết quả quan trắc định kỳ tại khu vực nuôi cá lồng xã Quảng Điền cho thấy, nhiệt độ nước tăng từ khoảng 26°C trong tháng 4 lên 27,75°C trong tháng 5, trong khi hàm lượng DO giảm từ 6,8mg/l xuống còn 6,04mg/l. Các giá trị này vẫn nằm trong giới hạn cho phép đối với nuôi thủy sản nước ngọt, nhưng xu hướng nhiệt độ nước tăng đi kèm hàm lượng DO giảm là tín hiệu cảnh báo khi mùa nắng nóng bước vào cao điểm.
Theo quy luật tự nhiên, nước càng nóng thì khả năng hòa tan ôxy càng giảm. Đồng thời, quá trình hô hấp của cá và các vi sinh vật trong nước lại tăng lên, khiến lượng ôxy bị tiêu thụ nhiều hơn. Khi nhiệt độ cao trùng với thời điểm mật độ nuôi lớn hoặc hệ thống sục khí gặp trục trặc, DO có thể giảm rất nhanh, đặc biệt từ nửa đêm đến sáng sớm - thời điểm cá thường nổi đầu nếu thiếu ôxy.
Theo nhận định mới nhất của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, trong tháng 7, khu vực Trung Bộ, trong đó có thành phố Huế, tiếp tục có nhiều ngày nắng nóng hơn trung bình nhiều năm, có nơi xuất hiện nắng nóng gay gắt. Cùng với đó, khu vực bước vào thời kỳ hoạt động mạnh của dải hội tụ nhiệt đới và mùa bão trên Tây Bắc Thái Bình Dương, khiến thời tiết chuyển biến nhanh giữa nắng nóng và mưa dông. Những yếu tố khí tượng bất lợi này lại xuất hiện đúng vào thời điểm nguồn nước trên lưu vực bước vào giai đoạn khó khăn nhất trong năm. Những ngày đầu tháng 7 này, lưu lượng nước về hồ Hương Điền có ngày chỉ đo được 6m3/s, kéo theo dòng chảy hạ du giảm, làm khả năng pha loãng và tự làm sạch của dòng sông yếu đi.
Dòng chảy chậm hơn cũng tạo điều kiện cho chất hữu cơ tích tụ, tảo phát triển mạnh hơn trong điều kiện nắng nóng. Quá trình phân hủy chất hữu cơ và hô hấp của tảo, vi sinh vật tiếp tục tiêu thụ thêm ôxy hòa tan, làm nguy cơ thiếu ôxy càng tăng vào ban đêm và gần sáng. Trong khi đó, cá càng lớn thì nhu cầu ôxy càng cao; mật độ nuôi lớn, thức ăn dư thừa và chất thải tích tụ càng làm môi trường nhanh suy giảm. Chính vì vậy, tháng 7 và tháng 8 luôn được xem là giai đoạn rủi ro môi trường cao nhất đối với nuôi cá lồng trên sông cũng như nuôi thủy sản vùng đầm phá Tam Giang - Cầu Hai.
Để giữ mùa nuôi
Trong điều kiện thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng, ứng phó không thể chỉ bắt đầu khi cá nổi đầu hay chết hàng loạt mà cần chuyển sang quản lý rủi ro ngay từ đầu mùa nắng nóng.
 |
| Nắng nóng kéo dài gây cá chết rải rác cho các hộ nuôi cá lồng trên sông Bồ |
Đối với người nuôi, cần thường xuyên theo dõi bản tin dự báo thời tiết, cảnh báo mưa dông, bão, diễn biến dòng chảy và thông tin quan trắc môi trường để chủ động xử lý. Hệ thống sục khí phải được kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ và bố trí thiết bị dự phòng nhằm tránh sự cố đúng vào thời điểm ôxy xuống thấp.
Việc giãn mật độ nuôi, tăng khoảng cách giữa các lồng, vệ sinh lưới lồng, giảm thức ăn khi nắng nóng kéo dài, bổ sung vitamin, khoáng chất và chế phẩm sinh học giúp nâng cao sức đề kháng cho cá là những giải pháp cần thực hiện đồng bộ. Khi cá đạt kích cỡ thương phẩm, nên thu hoạch tỉa hoặc thu hoạch sớm để vừa giảm mật độ nuôi, vừa hạn chế rủi ro nếu thời tiết tiếp tục diễn biến bất lợi.
Đối với các vùng nuôi tôm, cua và thủy sản nước lợ trên hệ đầm phá Tam Giang - Cầu Hai, cần tăng cường quạt nước, sục khí, duy trì mực nước thích hợp, kiểm soát chặt nguồn nước cấp và hạn chế lấy nước khi môi trường bên ngoài biến động mạnh sau mưa dông hoặc nắng nóng kéo dài.
Về phía cơ quan quản lý, cùng với duy trì quan trắc định kỳ, cần tăng tần suất theo dõi chất lượng nước tại các vùng nuôi trọng điểm trong suốt cao điểm mùa hè; kịp thời cảnh báo nguy cơ thiếu ôxy, nở hoa tảo hoặc các biến động môi trường bất thường để người dân chủ động ứng phó.
Khi điều kiện nguồn nước cho phép, đặc biệt sau các đợt mưa bổ sung ở thượng nguồn, cần linh hoạt vận hành hồ Hương Điền theo hướng bổ sung dòng chảy cho hạ du trong các thời điểm môi trường diễn biến bất lợi. Đồng thời, đẩy mạnh kết nối tiêu thụ thủy sản khi cá đạt kích cỡ thương phẩm cũng là một giải pháp quan trọng nhằm giảm mật độ nuôi, giảm áp lực lên môi trường và hạn chế thiệt hại cho người dân.
Khi dự báo khí tượng, quan trắc chất lượng nước, vận hành nguồn nước, cảnh báo sớm và kinh nghiệm của người nuôi được kết nối thành một hệ thống thống nhất, những thiệt hại hoàn toàn có thể giảm bớt.