|
| Trao đổi tại hội thảo, GS.TS Trần Văn Chứ - Trường Đại học Lâm nghiệp đồng tình việc chuyển giao VQG Bạch Mã cho TP. Huế quản lý. |
Để giải bài toán bất cập này, việc chuyển giao quyền quản trị VQG Bạch Mã cho chính quyền TP. Huế quản lý được xem là chìa khóa bản lề mang tính đột phá.
Ý kiến này được nhiều chuyên gia đưa ra tại hội thảo “Bảo tồn và phát huy giá trị VQG Bạch Mã gắn với phát triển bền vững TP. Huế” do Đại học Huế tổ chức ngày 13/8 với sự tham gia của đông đảo các các chuyên gia, nhà khoa học.
Việc khai thác giá trị của VQG Bạch Mã còn khó
Được xem là tài sản quốc gia và nền tảng phát triển bền vững của Huế, VQG Bạch Mã không chỉ có giá trị nổi bật về đa dạng sinh học, cảnh quan thiên nhiên, kiến trúc, văn hóa và lịch sử, mà còn có mối liên hệ chặt chẽ với không gian đô thị di sản và sinh thái của Huế. Tuy nhiên vì nhiều lý do, việc bảo tồn và phát huy giá trị VQG còn nhiều hạn chế.
GS.TS Trần Văn Chứ - Trường Đại học Lâm nghiệp (Thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho rằng, một số VQG ở nhiều địa phương khác đã làm tốt việc khai thác du lịch kết hợp bảo tồn văn hóa, đa dạng sinh học. Có thể kể đến như VQG Ba Vì, VQG Cúc Phương và VQG Cát Tiên.
“Chính du lịch cũng tạo ra văn hóa bảo tồn”, GS. Tứ nói và tiếc khi đến thời điểm này, việc khai thác những giá trị của VQG Bạch Mã vẫn còn gặp nhiều cản trở. Một trong những rào cản dẫn đến điều đó, theo vị chuyên gia này, đó chính là hình thức quản trị.
Lâu nay, VQG Bạch Mã trực thuộc quản lý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, điều này vô tình tạo ra một số lực cản trong quá trình phát triển. Vì thế, cần thiết kiến nghị Chính phủ và Bộ Nông nghiệp và Môi trường chuyển giao có điều kiện VQG Bạch Mã về UBND TP. Huế quản lý.
Dẫn một số căn cứ pháp lý cũng như tiền lệ VQG Ba Vì từng được Bộ Nông nghiệp và Môi trường giao về UBND TP. Hà Nội quản lý thì việc chuyển giao VQG Bạch Mã cho Huế cũng hoàn toàn có thể.
Nếu việc bàn giao này thành hiện thực sẽ mở ra nhiều cơ hội cho Huế từ việc thống nhất diện tích rừng, đất đai, vùng đệm cho đến công tác phòng cháy chữa cháy, cứu hộ cũng như bảo vệ nguồn nước, cảnh quan, du lịch sinh thái, sinh kế bền vững…
Có thể ban hành các quy chế quản lý đặc thù
Đồng quan điểm, TS. Trần Đình Hằng - Phân viện Trưởng Phân viện Văn hoá, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch miền Trung trăn trở khi nhìn lại chặng đường phát triển của các “trạm an dưỡng trên cao”. Trong khi Đà Lạt đã trở thành thành phố du lịch tầm vóc, Bà Nà thành tâm điểm giải trí sôi động, Sa Pa hay Tam Đảo không ngừng bứt phá, thì Bạch Mã như đang “ngủ quên”. Điều đó không xuất phát từ việc Bạch Mã thiếu những lợi thế so sánh hay nghèo nàn về giá trị mà là ở nút thắt bất cập trong cơ chế, mô hình quản lý hành chính.
Theo ông Hằng, hiện nay, mô hình quản lý VQG theo ngành dọc từ Trung ương vận hành chủ yếu là “đóng cửa bảo vệ nghiêm ngặt” để duy trì chức năng rừng đặc dụng, đa dạng sinh học. Điều đó vô hình trung tạo ra một “rào cản hành chính”, bó buộc khả năng xã hội hóa, thu hút nguồn lực đầu tư và quản lý hiệu quả việc khai thác du lịch dịch vụ.
Hệ quả của cơ chế này thể hiện rõ trên nhiều phương diện như sự chia cắt giữa không gian bảo tồn và quy hoạch phát triển địa phương, cơ chế thu hút đầu tư thụ động và thiếu linh hoạt, thiếu cơ chế tái đầu tư tại chỗ cho công tác bảo tồn…
 |
| VQG Bạch Mã có mối liên hệ chặt chẽ với không gian đô thị di sản và sinh thái của Huế. |
Quay trở lại câu chuyện của VQG Bạch Mã, TS. Trần Đình Hằng đề xuất trao quyền quản trị trực tiếp cho TP. Huế. Việc này sẽ giúp chính quyền TP. Huế chủ động đưa Bạch Mã vào chiến lược phát triển kinh tế - xã hội tổng thể, gắn kết hữu cơ với chuỗi hành trình di sản Cố đô Huế - Thiền viện Trúc Lâm - núi Thúy Vân - cửa Tư Hiền - Laguna - đèo Hải Vân. Hành trình này sẽ tạo nên một hệ sinh thái du lịch hoàn chỉnh từ văn hóa, tâm linh đến nghỉ dưỡng sinh thái cao cấp.
Không dừng lại đó, TP. Huế có thể áp dụng các mô hình quản trị đô thị hiện đại, xúc tiến các hình thức hợp tác công - tư (PPP) trong việc quản lý rừng và khai thác môi trường rừng. Địa phương sẽ dễ dàng tiếp cận, lựa chọn các nhà đầu tư chiến lược có tầm nhìn, có năng lực tài chính và tôn trọng “tinh thần Bạch Mã”; loại bỏ cơ chế “xin - cho”, tạo môi trường minh bạch cho việc bán đấu giá hay cho thuê môi trường rừng giống như phương thức người Pháp đã thực hiện rất thành công từ năm 1936.
Ngoài ra, việc chuyển giao quyền quản trị cho Huế không phải "thả lỏng" hay thương mại theo hướng “đại chúng hóa” mà chính quyền địa phương - với định hướng xây dựng Huế thành đô thị di sản, sinh thái, văn hóa, cảnh quan - sẽ là chủ thể trung thành cho “linh hồn Bạch Mã”. Đô thị Huế có thể ban hành các quy chế quản lý đặc thù về kiểm soát sức chứa sinh thái, thận trọng với hạ tầng can thiệp, cơ chế tài chính tuần hoàn…
“Việc trao quyền quản trị cho TP. Huế chính là bước đi mang tính bản lề để đưa Bạch Mã trở lại đúng vị thế mà lịch sử và thiên nhiên đã ban tặng. Dưới sự quản lý trực tiếp của chính quyền đô thị di sản, Bạch Mã sẽ không bị biến dạng với những khối bê tông hay âm thanh náo nhiệt mà sẽ định hình thành một trung tâm du lịch chữa lành và bảo tàng thiên nhiên sống hàng đầu khu vực”, ông Hằng khẳng định.
|
|
|
VQG Bạch Mã được phát hiện năm 1932 bởi kỹ sư người Pháp M.Girard. Nơi này sau đó đã được người Pháp biến thành khu vực nghỉ dưỡng với hệ thống 139 biệt thự, khách sạn, bể bơi, đường giao thông, chợ, bưu điện, nhà hàng, tạp hóa… và một tuyến đường ô tô nhỏ 19km nối từ quốc lộ tới khách sạn Morin. Ngoài ra, khu nghỉ mát còn có một hệ thống các đường mòn dẫn đến các biệt thự, các cảnh quan thiên nhiên hoang sơ, như: Vọng Hải Đài, Công viên Rừng, Công viên Đá hát, trại Hướng Đạo Đông Dương, các suối thác đẹp như suối Hoàng Yến, thác Bạc, thác Ngũ Hồ, thác Đỗ Quyên….
 |
| VQG Bạch Mã có giá trị nổi bật về đa dạng sinh học, cảnh quan thiên nhiên, kiến trúc, văn hóa và lịch sử. |
Năm 1986, Chính phủ đã có chủ trương bảo tồn thiên nhiên trên phạm vi rộng lớn cả nước bằng việc thành lập hệ thống các khu rừng cấm trong toàn quốc, trong đó có Bạch Mã - Hải Vân. Năm 1991, VQG Bạch Mã được thành lập với tổng diện tích ban đầu 22.031ha và đến năm 2008 được mở rộng lên 37.487ha, thuộc địa phận 2 tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là TP. Huế) và Quảng Nam (nay là TP. Đà Nẵng).
Hiện, VQG Bạch Mã có tổng diện tích tự nhiên là 37.400ha, giảm 63,90ha (do một phần diện tích thu hồi phục vụ Dự án đầu tư xây dựng công trình đường Hồ Chí Minh đoạn La Sơn - Túy Loan). Được công nhận là một trong những trung tâm đa dạng sinh học của khu vực Đông Dương, Bạch Mã có hàng ngàn loài động vật, thực vật trong đó có nhiều loại quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng được ghi vào Sách đỏ Việt Nam.
|