Dự án di dời dân cư, giải phóng mặt bằng khu vực 1 Kinh thành Huế: Quyết liệt giải tỏa, bàn giao mặt bằng

Ngoài công tác giải phóng mặt bằng, dự án còn phải thực hiện dọn dẹp vệ sinh, hoàn trả mặt bằng

Nhiều hộ chưa bàn giao mặt bằng

Từng được xem là “cuộc di dân lịch sử”, Dự án di dời dân cư, giải phóng mặt bằng khu vực 1 Kinh thành Huế được triển khai từ năm 2019 với mục tiêu bảo tồn, trả lại không gian cho di sản, đồng thời cải thiện điều kiện sống cho hàng nghìn hộ dân từng bám trụ quanh chân thành, Eo bầu, Hộ thành hào… suốt nhiều thập niên.

Sau nhiều năm thực hiện, hàng nghìn hộ dân đã chuyển đến nơi ở mới tại Khu định cư Bắc Hương Sơ. Tuy nhiên, đến nay dự án vẫn còn hàng trăm trường hợp chưa hoàn tất bàn giao mặt bằng, tạo áp lực lớn đối với tiến độ triển khai dự án bảo tồn hệ thống Kinh thành Huế.

Theo Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng (BQLDA ĐTXD) khu vực 1 thành phố, giai đoạn 1 của dự án có phạm vi thực hiện tại 11 khu vực, tổng diện tích khoảng 25,5ha, với 2.233 hộ dân bị ảnh hưởng và phải di dời.

Đến nay, cơ quan chức năng đã phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho 2.213/2.233 hộ, đạt tỷ lệ hơn 99%. Tổng giá trị đã phê duyệt đạt khoảng 1.902 tỷ đồng trên tổng nguồn vốn 1.905 tỷ đồng, tương đương gần 99,8%. Trong số này, hơn 1.638 tỷ đồng đã được chi trả cho người dân.

Dù vậy, tiến độ bàn giao mặt bằng vẫn chưa đạt yêu cầu. Theo thống kê mới nhất (đến cuối tháng 4/2026), mới có khoảng 1.756 hộ bàn giao mặt bằng, đạt tỷ lệ 78,6%; còn lại 477 hộ chưa bàn giao. Nếu tính theo số liệu tổng hợp đầu tháng 4/2026 thì con số này là 505 hộ.

Những trường hợp chưa bàn giao mặt bằng chủ yếu rơi vào các nhóm chưa đồng thuận chính sách bồi thường, chưa được bố trí tái định cư cho hộ phụ, tranh chấp đất đai hoặc vướng hồ sơ pháp lý liên quan tài sản công, nhà thuộc sở hữu nhà nước. Riêng khu vực Eo bầu hiện còn 39 hộ chưa bàn giao mặt bằng. Trong đó, 26 trường hợp đã có quyết định cưỡng chế. Với các trường hợp còn lại, cơ quan chức năng đang hoàn tất hồ sơ để tiếp tục ban hành quyết định cưỡng chế trong thời gian tới.

Ông Bùi Ngọc Chánh, Trưởng phòng Giải phóng mặt bằng BQLDA ĐTXD khu vực 1 thông tin: Phần lớn các trường hợp còn tồn đọng hiện nay đều là những hồ sơ khó, liên quan yếu tố lịch sử sử dụng đất, hoặc hồ sơ sử dụng nhà ở phức tạp, nhà thuộc sở hữu nhà nước hay người Việt Nam định cư ở nước ngoài...

Còn nhiều “nút thắt”

Thống kê của BQLDA ĐTXD khu vực 1, hiện còn 20 hồ sơ chưa được phê duyệt lần đầu. Trong đó, tại khu vực đàn Xã Tắc còn 2 trường hợp là nhà thuộc sở hữu nhà nước; Khu vực Lục Bộ còn 15 trường hợp vướng mắc do nhà ở xuống cấp, người được bố trí nhà đã qua đời hoặc nhiều thế hệ cùng sử dụng; Khu vực hồ Học Hải còn 3 hồ sơ liên quan việc xác định đơn vị quản lý tài sản công.  Không chỉ vướng hồ sơ pháp lý, bài toán khó hơn liên quan đến những hộ này còn nằm ở chính sách tái định cư cho hộ phụ.

Hiện có 4 nhóm vấn đề lớn liên quan hộ phụ chưa được giải quyết dứt điểm. Đó là các trường hợp vợ chồng có hộ khẩu ở hai nơi khác nhau; chồng đi làm ăn xa nhưng vợ con sinh sống ổn định tại khu vực bị giải tỏa; các trường hợp có yếu tố nước ngoài và nhóm khó nhất là những trường hợp nhận chuyển nhượng nhà đất sau khi khung chính sách được ban hành năm 2018 nhưng trước thời điểm thông báo thu hồi đất.

Cũng theo ông Bùi Ngọc Chánh, hiện còn gần 100 hộ vướng “Thông báo 13”, tức các trường hợp phát sinh sau thời điểm ban hành chính sách nhưng trước khi thu hồi đất. Đây là nhóm gây nhiều tranh cãi và mất nhiều thời gian xử lý nhất. Ngoài ra, còn hơn 60 trường hợp sử dụng nhà thuộc sở hữu nhà nước tại các khu vực Xã Tắc, Lục Bộ và Quốc Tử Giám. Nhiều hộ vẫn còn hợp đồng thuê nhà công sản có hiệu lực tại thời điểm thu hồi đất, dẫn đến việc xác định quyền lợi rất phức tạp.

“Người dân chỉ bàn giao mặt bằng khi quyền lợi của họ được đảm bảo. Khó đến đâu cũng phải giải quyết”, ông Bùi Ngọc Chánh khẳng định.

Sẽ cưỡng chế nhiều trường hợp

Theo tiến độ được phê duyệt, dự án phải hoàn thành trước ngày 31/12/2026. Tuy nhiên, khối lượng công việc còn lại vẫn rất lớn. Ngoài công tác giải phóng mặt bằng, dự án còn phải thực hiện dọn dẹp, hoàn trả mặt bằng tại hàng loạt khu vực như Hộ thành hào, Eo bầu, Thượng thành, hồ Tịnh Tâm, hồ Học Hải, Khâm Thiên Giám, Xiển Võ Từ, Lục Bộ...

Các hạng mục dọn dẹp, hoàn trả mặt bằng tại các khu vực trọng điểm như Thượng thành, Eo bầu, Hộ thành hào và Tuyến phòng lộ, Trấn Bình đài mới đạt khoảng 78% khối lượng.

Đối với giai đoạn 2, dự án tiếp tục thực hiện tại 15 khu vực với khoảng 519 hộ dân bị ảnh hưởng trên diện tích 44,4ha, tổng kinh phí khoảng 367,7 tỷ đồng. Trong đó, tại các phường Kim Long, Thủy Xuân, An Cựu, đến nay đã kiểm kê 469 hồ sơ và đã phê duyệt giá trị hơn 193 tỷ đồng. Tại UBND phường Thuận An đã thực hiện 2/2 hồ sơ, phê duyệt giá trị trên 907 triệu đồng; Riêng UBND phường Phú Xuân đã hoàn thành 38/38 hồ sơ, đã phê duyệt giá trị là 2 tỷ đồng.

Theo ông Nguyễn Thanh Tuấn Anh, Phó Giám đốc BQLDA ĐTXD khu vực 1, đơn vị đã chuyển 506/510 hồ sơ cho các phường xác nhận nguồn gốc đất, trong đó 491 hồ sơ đã được xác nhận. Dự án vẫn vướng ở các trường hợp mua bán giấy tay sau ngày 1/7/2014, lấn chiếm đất tại khu vực lăng Dục Đức và một số hộ chưa phối hợp kiểm kê… BQLDA ĐTXD khu vực 1 đang phối hợp với các địa phương, sở, ngành để đẩy nhanh tiến độ giải quyết các vướng mắc nêu trên.

Một khó khăn khác là việc di dời 40 công trình chiến đấu (lô cốt) còn tồn tại trong khu vực Kinh thành. Hiện 38/40 công trình được Bộ Quốc phòng quyết định loại biên để thực hiện phá dỡ. Riêng 2 công trình tại khu vực Văn Miếu - Võ Miếu, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đang rà soát lại nguồn gốc để thực hiện phương án.

Để gỡ khó cho công tác giải phóng mặt bằng trên địa bàn, tại cuộc họp ngày 21/4 vừa qua của Ban Chỉ đạo giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ tái định cư phường Phú Xuân, Bí thư Đảng ủy, Trưởng ban Chỉ đạo Nguyễn Đình Bách đã thống nhất xem xét bố trí tái định cư cho các hộ phụ có nhà ở bị ảnh hưởng toàn bộ bởi dự án bảo tồn Kinh thành Huế giai đoạn 1 nhưng không còn nhà, đất khác trên địa bàn. Chính sách này áp dụng với trường hợp thừa kế nhà ở hoặc nhà xây trước ngày 10/12/2018 trên đất không đủ điều kiện bồi thường.

Song song đó, phường Phú Xuân yêu cầu các đơn vị liên quan hoàn thiện hồ sơ cưỡng chế đối với hàng chục trường hợp chưa chấp hành, đồng thời đẩy nhanh tiến độ vận động người dân bàn giao mặt bằng. Theo kế hoạch, nhiều trường hợp sẽ bị cưỡng chế trong tháng 6 và 7/2026 nếu tiếp tục không chấp hành chủ trương di dời của Nhà nước.