 |
| Thành phố hướng đến khai thác hiệu quả giá trị văn hóa |
Di sản đóng vai trò trung tâm
Quy hoạch (điều chỉnh) thành phố thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến 2050 đã xác lập rõ trục phát triển, lấy văn hóa, di sản và con người làm nền tảng, đồng thời thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số để tạo động lực tăng trưởng mới. Trong đó, kinh tế di sản và công nghiệp văn hóa không còn là “phần phụ trợ”, mà đã trở thành trụ cột cho tăng trưởng.
Tại hội thảo góp ý quy hoạch, TSKH.KTS. Ngô Viết Nam Sơn cho rằng, nếu trước đây di sản chủ yếu được gìn giữ thì nay phải “tham gia” vào nền kinh tế, tạo sinh kế và đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng. Đây không chỉ là một lựa chọn, mà là yêu cầu tất yếu khi Huế sở hữu “kho vốn” di sản đồ sộ nhưng lâu nay chưa được khai thác tương xứng. Một hướng đi đang dần hình thành rõ nét là chuyển hóa không gian di sản thành không gian kinh tế. Những khu vực như Đại Nội, Bao Vinh, Chi Lăng… không chỉ là điểm tham quan mà được quy hoạch thành các không gian văn hóa - dịch vụ - sáng tạo, gắn với kinh tế đêm và các sản phẩm du lịch mới.
Theo lãnh đạo ngành du lịch, điểm nghẽn lớn nhất của Huế lâu nay là trải nghiệm ngắn. Du khách đến Huế tham quan rồi rời đi. Muốn tăng trưởng, cần giữ chân họ lâu hơn. Và cách hiệu quả nhất là “làm cho di sản sống” bằng nghệ thuật biểu diễn, ẩm thực, không gian sáng tạo và các hoạt động về đêm. Khi đó, mỗi di tích không chỉ là nơi để xem, mà trở thành nơi để trải nghiệm.
Một điểm nhấn quan trọng khác là chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa. Huế không thiếu chất liệu, từ nghệ thuật cung đình, áo dài, ẩm thực đến thủ công mỹ nghệ nhưng lại thiếu cơ chế để chuyển hóa những giá trị đó thành sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Việc đưa các lĩnh vực như biểu diễn nghệ thuật, điện ảnh, thiết kế sáng tạo, thời trang… vào trung tâm phát triển kinh tế được xem là bước đi mang tính chuyển đổi.
Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Phan Thanh Hải nhìn nhận, công nghiệp văn hóa chính là cầu nối giữa truyền thống và thị trường. Khi di sản được “đóng gói” thành sản phẩm sáng tạo, nó không chỉ được bảo tồn mà còn được tái sinh trong đời sống đương đại.
Tuy nhiên, bài toán liên kết vùng được xác định là chìa khóa để mở rộng không gian phát triển. Theo TS. Cung Trọng Cường, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển thành phố, nếu không đặt trong cấu trúc vùng, di sản khó phát huy hết giá trị. Huế cần trở thành điểm kết nối không chỉ về văn hóa mà còn về logistics, du lịch và kinh tế liên vùng. Khi đó, sức lan tỏa của di sản mới thực sự được kích hoạt.
Mở rộng động lực phát triển mới
Quy hoạch (điều chỉnh) thành phố thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến 2050 cũng cho thấy cách tiếp cận không gian rõ ràng: Di sản là “lõi”, xung quanh là các cực tăng trưởng mới như hành lang kinh tế Bắc - Nam, Đông - Tây, Khu Kinh tế Chân Mây - Lăng Cô hay vùng đầm phá Tam Giang - Cầu Hai. Đây không chỉ là sự phân bổ không gian, mà là chiến lược cân bằng giữa bảo tồn và phát triển.
Dẫu vậy, hành trình “đánh thức” di sản không dễ. Báo cáo chính trị của Đại hội Đảng bộ thành phố lần thứ XVII đã chỉ ra hàng loạt thách thức. Đó là nguồn lực tài chính hạn chế, nhu cầu trùng tu lớn, sức ép đô thị hóa, biến đổi khí hậu và sự thiếu hụt nhân lực trùng tu chuyên sâu.
Trong một lần trao đổi, GS.TS. Trương Quốc Bình, Ủy viên Hội đồng Di sản Quốc gia cho rằng, vấn đề không chỉ nằm ở vốn đầu tư mà còn ở cơ chế phối hợp. Di sản không phải là việc riêng của ngành văn hóa, mà là bài toán liên ngành.
UVTW Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Khắc Toàn cho biết, Huế kiên định lựa chọn mô hình phát triển có kiểm soát, dựa trên ba trụ cột: Di sản - Sáng tạo - Hội nhập. Trong đó, di sản không còn đứng ngoài nền kinh tế mà phải trở thành “đầu vào” của tăng trưởng.
Cụ thể, thành phố đang định vị lại Huế với ba thương hiệu cốt lõi: “Thành phố lễ hội”, “Kinh đô ẩm thực” và “Kinh đô áo dài”. Đây không chỉ là khẩu hiệu, mà là định hướng phát triển các ngành kinh tế dựa trên văn hóa, trong đó mỗi lĩnh vực đều có dư địa lớn để hình thành chuỗi giá trị. Đặc biệt, việc tham gia Mạng lưới các Thành phố sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực ẩm thực được xem là bước đi chiến lược nhằm đưa văn hóa Huế ra thị trường quốc tế.
Theo lãnh đạo thành phố, đây không chỉ là danh hiệu, mà còn là “cánh cửa” để kết nối với các trung tâm sáng tạo toàn cầu, học hỏi mô hình phát triển và thu hút nguồn lực.
Song song đó, Huế đặt mục tiêu tái cấu trúc ngành du lịch theo hướng chất lượng cao. Thay vì tăng trưởng theo số lượng, thành phố hướng tới kéo dài thời gian lưu trú, gia tăng chi tiêu của du khách thông qua các sản phẩm trải nghiệm đặc sắc như kinh tế đêm, nghệ thuật thực cảnh, không gian ẩm thực và các hoạt động văn hóa tương tác. Đây là một trong những đột phá được kỳ vọng sẽ mở rộng không gian di sản về đêm, trong đó nghiên cứu mở cửa Đại Nội và hình thành các khu phố ẩm thực, giải trí gắn với bản sắc Huế.
Theo đồng chí Nguyễn Khắc Toàn, để phát triển bền vững cần đa dạng hóa động lực tăng trưởng. Vì vậy, bên cạnh công nghiệp văn hóa, Huế đang tập trung phát triển hệ sinh thái y tế chuyên sâu và giáo dục chất lượng cao.
Ở một hướng khác, thành phố sẽ tận dụng lợi thế sinh thái để phát triển kinh tế biển và đô thị xanh. Không chạy theo mô hình công nghiệp nặng, Huế lựa chọn con đường phát triển bền vững, dựa trên hệ sinh thái tự nhiên như đầm phá Tam Giang - Cầu Hai, dải ven biển và hệ thống rừng.
Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số, lãnh đạo thành phố xác định công nghệ là “chìa khóa” để hiện đại hóa mà không đánh mất bản sắc. Việc phát triển kinh tế số, xây dựng hạ tầng dữ liệu và các nền tảng số không chỉ phục vụ quản lý đô thị, mà còn mở ra không gian mới cho khai thác và phát huy giá trị di sản.