 |
| Cơ sở kinh doanh thực hiện thanh toán cho khách hàng. |
Khoảng trống sau tăng trưởng
Bảy tháng đầu năm 2026, hoạt động du lịch, dịch vụ tại Huế tiếp tục tăng trưởng. Lượng khách đến Huế đạt hơn 5 triệu lượt, tăng gần 27% so với cùng kỳ; doanh thu từ du lịch ước hơn 12.000 tỷ đồng, gấp 1,6 lần cùng kỳ. Vận tải hành khách cũng tăng khoảng 26% với hơn 4.600 nghìn lượt khách. Đằng sau những con số tăng trưởng ấn tượng là hàng triệu giao dịch phát sinh mỗi ngày tại các cơ sở lưu trú, nhà hàng, đơn vị vận tải, tour tuyến và dịch vụ trải nghiệm. Đây là nhóm ngành có đặc thù giao dịch phân tán, đa dạng phương thức thanh toán và không phải giao dịch nào người tiêu dùng cũng chủ động yêu cầu xuất hóa đơn.
Trong 7 tháng đầu năm 2026, số thu thuế từ lĩnh vực du lịch và dịch vụ liên quan trên địa bàn ước đạt khoảng hơn 400 tỷ đồng. Qua công tác quản lý, cơ quan thuế ghi nhận tại một số hộ kinh doanh và doanh nghiệp ăn uống, lưu trú, mức tăng doanh thu kê khai thuế chưa tương xứng với quy mô và mật độ hoạt động thực tế.
Ông Đoàn Vĩ Tuyến, Trưởng Thuế thành phố Huế cho biết, qua quản lý rủi ro và thu thập dữ liệu, cơ quan thuế ghi nhận một số trường hợp có chênh lệch giữa dòng tiền chuyển vào tài khoản của chủ cơ sở kinh doanh với doanh thu tự kê khai. Dòng tiền vào tài khoản không mặc nhiên được xác định là doanh thu chịu thuế. Tuy nhiên, chênh lệch đáng kể giữa dòng tiền và doanh thu kê khai có thể là một trong những thông tin cơ bản để cơ quan thuế đối chiếu, phân loại rủi ro và yêu cầu người nộp thuế giải trình khi cần thiết.
Nhóm được đánh giá có rủi ro cao trong lĩnh vực này tập trung ở dịch vụ lưu trú, ăn uống, bán lẻ và vận tải. Với hoạt động lưu trú, một cơ sở có thể nhận khách trực tiếp, qua đại lý hoặc nhiều nền tảng đặt phòng khác nhau; tiền thanh toán cũng có thể đi qua nhiều kênh. Khi doanh thu phân tán, việc kê khai đầy đủ không chỉ phụ thuộc vào ý thức của người nộp thuế mà còn vào khả năng kết nối, đối chiếu dữ liệu của cơ quan quản lý.
Ở lĩnh vực ăn uống, bán lẻ, số lượng giao dịch trực tiếp lớn, khách mua lẻ thường không yêu cầu nhận hóa đơn. Với vận tải, các dịch vụ trải nghiệm nhỏ lẻ, các hoạt động này thường diễn ra phân tán, quy mô không đồng đều nên công tác quản lý doanh thu và hóa đơn cũng gặp khó.
Thực tế kiểm tra việc chấp hành pháp luật thuế, Thuế thành phố phát hiện nhiều trường hợp không lập hóa đơn hoặc lập hóa đơn không đúng thời điểm. Khi giao dịch không được ghi nhận đầy đủ qua hóa đơn, nguy cơ doanh thu thực tế không được phản ánh đầy đủ trong kê khai thuế cũng phát sinh. Chỉ tính trong 6 tháng đầu năm, Thuế thành phố đã tiến hành 277 cuộc kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế trên toàn bộ các lĩnh vực quản lý, kiến nghị xử lý qua kiểm tra 35 tỷ đồng.
 |
| Cán bộ thuế hỗ trợ người nộp thuế trong thực hiện nghĩa vụ thuế. |
Để giao dịch được lưu vết
Một mắt xích đáng chú ý trong việc ghi nhận giao dịch là thói quen lấy hóa đơn của người tiêu dùng. Tuy nhiên, ở những lĩnh vực phát sinh nhiều giao dịch trực tiếp, khách hàng cá nhân vẫn ít chủ động yêu cầu nhận hóa đơn.
Thói quen không lấy hóa đơn của người mua có thể tạo khoảng trống để một số cơ sở kinh doanh che giấu doanh thu thực. Vì vậy, nhiều năm qua, ngành thuế đã triển khai các chương trình tuyên truyền, khuyến khích người dân lấy hóa đơn khi mua hàng hóa, dịch vụ, trong đó có chương trình “Hóa đơn may mắn”. Tuy nhiên, nếu chỉ dựa vào sự chủ động của người mua, thì bài toán chống thất thu vẫn khó giải quyết tận gốc, trong khi trách nhiệm lập hóa đơn trước hết thuộc về người bán.
Trong quản lý doanh thu, việc đẩy mạnh áp dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền đối với các nhóm kinh doanh trực tiếp đến người tiêu dùng đang trở thành một công cụ quan trọng. Khi dữ liệu hóa đơn được chuyển đến cơ quan thuế, cơ quan quản lý có thêm căn cứ để đối chiếu doanh thu, qua đó nhận diện những trường hợp kê khai có dấu hiệu bất thường.
Dù vậy, hóa đơn cũng chỉ là một trong nhiều nguồn dữ liệu. Trong khi, doanh thu thực tế của một đơn vị có thể phản ánh qua nhiều dữ liệu. Ví như, cơ sở lưu trú sẽ phản ánh qua công suất phòng, lượng khách đăng ký tạm trú, dữ liệu đặt phòng trên nền tảng số và dòng tiền thanh toán ngân hàng. Khi các nguồn thông tin này được kết nối, chia sẻ và phân tích tự động theo đúng quy định pháp luật, những điểm bất thường sẽ nhanh chóng bị phát hiện.
Theo ông Đoàn Vĩ Tuyến, để chống thất thu hiệu quả, việc cần thiết nhất là tăng cường phối hợp giữa cơ quan thuế với các đơn vị liên quan, đồng thời khai thác dữ liệu phục vụ quản lý rủi ro trong phạm vi pháp luật cho phép. Dữ liệu thanh toán, thông tin đăng ký lưu trú, đặt phòng hay lượng khách du lịch nếu được chia sẻ và khai thác đúng quy định, có thể tạo thêm căn cứ để cơ quan thuế đối chiếu, phát hiện những trường hợp cần làm rõ.
Bên cạnh công nghệ và dữ liệu, cán bộ, công chức cần đi đầu trong thanh toán không dùng tiền mặt, chủ động yêu cầu hóa đơn điện tử khi mua hàng hóa, sử dụng dịch vụ, góp phần hình thành thói quen tiêu dùng minh bạch. Khi từng giao dịch được ghi nhận và các nguồn dữ liệu có khả năng đối chiếu, việc chống thất thu sẽ bớt phụ thuộc vào sự chủ động lấy hóa đơn của người mua hay mức độ tự giác kê khai của người bán.