Chòng chành những chuyến biển đêm

Trúng mẻ cá có giá trị kinh tế

Ngủ ngày, cày đêm

Khi hoàng hôn buông xuống, trên bãi biển Phong Quảng, những chiếc thuyền nhỏ bắt đầu được chuẩn bị cho một đêm lênh đênh. Người kiểm tra máy, người gom lưới, người chuẩn bị đèn, nhiên liệu, ngư cụ và những vật dụng cần thiết. Không khí trên bãi biển trở nên tất bật trước giờ xuất bến.

Với nhiều ngư dân vùng biển, đánh bắt ban đêm không phải là công việc mới mà là một phần của cuộc sống, được truyền từ đời này sang đời khác. Biển nuôi sống họ, nhưng cũng đòi hỏi họ phải đánh đổi bằng sức lực, thời gian và cả sự can đảm.

“Bủa mực và đánh bắt một số loài hải sản thường phải bắt đầu từ khoảng 7 - 8 giờ tối, có khi kéo dài cho đến sáng hôm sau. Bủa lưới ban đêm phải thức suốt. Có khi vừa làm vừa tranh thủ nghỉ một chút rồi lại dậy kéo lưới. Ngư dân chúng tôi quen với cảnh ngủ ngày, cày đêm”, ngư dân Trương Thi, ở phường Phong Quảng nói.

Với một số hình thức khai thác, ban đêm lại là thời điểm cho hiệu quả cao hơn. Theo kinh nghiệm của ngư dân, một số loài cá, mực thường hoạt động, kiếm ăn vào ban đêm. Ánh đèn được sử dụng để dẫn dụ những loài hải sản có tập tính hướng sáng, tạo thuận lợi cho việc khai thác.

Kéo lừ bủa mực lúc rạng sáng.

Từ kinh nghiệm thực tế ấy, ánh đèn trên những chiếc thuyền nhỏ giữa biển đêm trở thành một thứ “mồi dẫn” đặc biệt. Giữa không gian tối đen, ánh sáng lập lòe từ những con thuyền cũng là dấu hiệu cho thấy một cuộc mưu sinh đang bắt đầu.

Những mẻ lưới được thả xuống biển trong đêm. Ngư dân phải căn hướng gió, dòng nước, theo dõi con nước và phán đoán nơi hải sản có khả năng xuất hiện. Có hôm lưới nặng trĩu, cá, mực mắc dày. Có hôm chỉ được vài con. Với ngư dân, mỗi chuyến ra khơi đều khó đoán trước kết quả.

Lợi thế của những chuyến biển đêm là hải sản có thể cập bờ vào sáng sớm, vừa kịp phiên chợ. Sau một đêm lênh đênh, khi những chiếc thuyền từ từ tiến vào bờ, ánh sáng đầu tiên của ngày mới cũng bắt đầu xuất hiện. Trên bãi biển, thương lái đã đứng chờ. Những rổ cá, mực còn tươi rói nhanh chóng được đưa lên bờ, phân loại và chuyển đi. Hải sản vừa đánh bắt được đưa đi tiêu thụ ngay, giúp ngư dân tranh thủ phiên chợ sáng.

Sau một đêm chòng chành trên sóng, những người đi biển mệt mỏi nhưng ánh mắt vẫn hướng về những rổ hải sản vừa đánh bắt được. Có thể đó là cá, mực, cũng có thể chỉ là một mẻ lưới khiêm tốn. Nhưng điều quan trọng nhất là họ đã trở về. Hải sản được chuyển lên bờ, cân bán ngay khi còn tươi. Một đêm lao động khép lại bằng những đồng tiền kiếm được từ biển. Rồi những người đi biển trở về nhà, tranh thủ ngủ bù. Đến tối, khi mặt trời lại khuất, những chiếc thuyền nhỏ lại  một lần nữa rời bãi. “Ngủ ngày, cày đêm” - câu nói tưởng như giản dị ấy chứa cả một đời mưu sinh của ngư dân vùng biển.

Thành quả sau chuyến biển đêm

“Đi một chuyến câu mực, bủa lưới đêm mà trúng thì thu nhập vài triệu đồng là có. Có chuyến được 5 - 7 triệu đồng cũng là chuyện thường. Nhưng cũng tùy hôm, tùy biển, có hôm được nhiều, có hôm chẳng đáng bao nhiêu”, Thi chia sẻ. Khoản tiền thu được sau mỗi chuyến biển còn phải trang trả chi phí nhiên liệu, ngư cụ và các khoản phụ vụ đánh bắt. Dù vậy, những chuyến biển có thu vẫn là nguồn động viên để ngư dân tiếp tục bám nghề.

Vượt qua sóng gió

Phía sau những con số thu nhập ấy là những giờ phút không dễ dàng. Với người mưu sinh giữa biển đêm, mong mỏi lớn nhất vẫn là trời yên, sóng lặng. Trong bóng tối, tầm nhìn bị hạn chế. Gió, sóng, dòng chảy thay đổi bất thường. Nhiều chuyến biển, ngư dân gặp cảnh hỏng máy giữa đêm, phải tìm cách đưa thuyền trở về bờ. Không chỉ mất thời gian, sự cố máy móc còn khiến thuyền có nguy cơ gặp nguy hiểm khi thời tiết xấu. Rồi những cơn giông, lốc trên biển đôi khi xuất hiện bất ngờ, khiến người đi biển không kịp trở tay.

Ngư dân vùng Ngũ Điền, Quảng Công, Quảng Ngạn (cũ)… từng trải qua những phen “thập tử nhất sinh” khi đang câu mực ban đêm thì gặp lốc lớn. Sóng đánh mạnh khiến thuyền chao đảo, thậm chí bị nhấn chìm. Trong khoảnh khắc sinh tử ấy, những ngư dân chỉ còn biết bám vào mạn thuyền, phao hoặc bất cứ vật gì có thể nổi trên mặt nước, chờ cơ hội được cứu.

Ông Võ Tượng ở tổ dân phố Phong Hải 1, phường Phong Quảng vẫn nhớ như in một lần biển nổi giông dữ dội. “Lúc đó ở nhà ai cũng hoảng. Nếu lốc kéo dài thêm vài chục phút nữa thì không biết chuyện gì sẽ xảy ra. Có lẽ cả làng biển thành “làng vợ góa mất”, ông Tượng nói. May mắn, trận lốc chỉ kéo dài hơn 10 phút rồi giảm dần, trời yên biển lặng.

Mẻ lưới nhiều cá phải đưa vào bờ để gỡ

Nhưng hơn 10 phút ấy dài như vô tận đối với những người ở trên bờ. Từ già đến trẻ, vợ con của những người đi biển đều kéo xuống bãi. Không ai nói với ai nhiều lời. Mọi người chỉ hướng mắt ra biển, chờ những chấm sáng nhỏ nhoi giữa màn đêm. Có người khóc, người đốt nhang cầu nguyện. Những người thân đứng sát mép nước, mong từng chiếc thuyền trở về.

Rồi một chiếc xuất hiện, tiếp đó là chiếc thứ hai, thứ ba… cho đến khi những chiếc thuyền cuối cùng lần lượt cập bờ, tiếng gọi nhau, tiếng reo mừng mới phá tan sự căng thẳng bao trùm cả bãi biển. Với người đi biển, trở về sau một chuyến đánh bắt bình an đôi khi còn quý hơn cả một mẻ cá đầy.

Theo ngư dân cao niên Võ Tượng, biển đêm không chỉ có giông lốc mà còn cả những sự cố tưởng nhỏ nhưng khiến người đi biển khốn đốn. Có trường hợp lúc ra biển vẫn bình an, nhưng khi quay vào bờ đúng bãi biển làng mình vào ban đêm lại bị mất phương hướng, không tìm được lối vào bãi biển quên thuộc. Những chiếc thuyền nhỏ cứ chạy ngược, chạy xuôi, không xác định được vị trí bờ. Thuyền càng chạy, nhiên liệu càng vơi. Người càng mệt, trong khi phía bờ, thương lái đã chờ sẵn để mua hải sản.

Có thuyền còn “xui” hơn, chạy ngược hướng bờ. Đến khi nhận ra thì trời đã gần sáng, phải mất thêm nhiều giờ mới trở về. Một chuyến biển vốn được tính toán để sáng sớm cập bờ, kịp bán hải sản, bỗng trở thành cuộc hành trình dài hơn dự kiến. Tiền dầu tăng, thời gian mất thêm, sức người cũng cạn dần. Thế nhưng, những câu chuyện ấy vẫn không khiến nhiều ngư dân từ bỏ những chuyến biển đêm. Bởi biển vẫn là kế sinh nhai của họ.

Điều đáng lo là trong khi biển đêm tiềm ẩn nhiều hiểm nguy, một bộ phận ngư dân vẫn chủ quan với việc bảo vệ chính mình. Trên nhiều chiếc thuyền đã có áo phao, phao tròn và các dụng cụ cứu hộ được trang bị sẵn. Nhưng không ít người lại không mặc áo phao khi ra biển, nhất là trong lúc bủa lưới, câu đêm. Họ cho rằng đã quen biển, thuyền nhỏ, đi gần bờ nên không đáng lo. Nhưng biển không phải lúc nào cũng hiền hòa. Một cú lật thuyền, một cơn lốc bất ngờ hay một con sóng lớn trong đêm có thể biến sự chủ quan thành hiểm họa.

Biển đêm cho ngư dân những mẻ cá, những con mực để trang trải cuộc sống. Nhưng biển cũng luôn tiềm ẩn những nguy cơ khó lường. Giữa màn đêm mênh mông, những ánh đèn trên thuyền vẫn lập lòe, theo hướng ngư dân qua từng mẻ lưới, chuyến câu. Và sau mỗi đêm biển, điều mong chờ nhất vẫn là những chiếc thuyền nan lần lượt bình an trở về.