 |
| Một đoạn đường vẫn còn rợp bóng dừa ở làng dừa Mỹ Á |
Số lượng cây dừa giảm mạnh
Đi dọc thôn Mỹ Cảnh (xã Vinh Lộc) vẫn còn một vài đoạn đường rợp bóng dừa ven lối đi. Ở những khu vực khác, người dân đã ươm trồng dừa mới, có cây phát triển tốt nhưng cũng không ít cây bị chết.
Ông Huỳnh Quốc Dũng (sinh năm 1950), Trưởng thôn Mỹ Cảnh chia sẻ: “Thôn Mỹ Cảnh là một trong ba thôn của làng Mỹ Á. Trước đây, Mỹ Á là xứ dừa, làng dừa truyền thống, với hàng chục ngàn cây tỏa bóng mát khắp nơi, cho người dân giá trị kinh tế cao. Thế nhưng, do nhiều yếu tố, từ chiến tranh, mưa bão tàn phá, sau này làm hệ thống đường điện và những cây già bị lão hóa chết nên lượng cây dừa giảm mạnh. Dù có trồng mới, nhưng toàn thôn hiện chỉ còn 4.000 cây, so với trước chẳng đáng là bao”.
Mỹ Á là một ngôi làng cổ của xứ Huế. Theo một số tài liệu lịch sử ghi lại, ngôi làng này nằm trên dải cát ven biển. Năm 1558, chúa Tiên Nguyễn Hoàng vào trấn thủ xứ Thuận Hóa. Từ đây, các nhóm cư dân Nam tiến vào khai phá những vùng đất mới còn trống hay cùng chung sống với những lớp cư dân trước đó.
Làng Mỹ Á nổi tiếng với cây dừa, bởi nơi đây từng được trồng rất nhiều dừa. Nhờ nguồn nước và có vị mặn của hơi nước biển nên dừa Mỹ Á được cho là có nước ngọt thanh. Chính điểm đặc biệt này khiến dừa Mỹ Á từng là đặc sản, được người dân đi bán nhiều nơi, lên tận nhiều khu vực ở trung tâm thành phố. Các vị cao niên trong làng kể, dừa Mỹ Á cây cao và rất sai quả, có buồng đến 60 trái và từng được đem đi triển lãm ở thành phố vào những năm 1960.
Làng Mỹ Á hiện nay có 3 thôn là Mỹ Cảnh, thôn 3 và thôn 4. Theo ông Trần Đẳng (sinh năm 1964), Trưởng thôn 3, xã Vinh Lộc, tuổi thơ của ông gắn liền với cây dừa. Ông Đẳng bảo: “Hồi trước, người dân làng Mỹ Á ít khi phải đội mũ vì hai bên đường có hàng dừa đẹp và phủ bóng mát. Thuở còn học sinh, bọn tôi mê lắm, hàng dừa đẹp mà mát, nước dừa thanh ngọt. Cũng vì vậy, đến bây giờ, tôi vẫn giữ thói quen ươm, trồng dừa”.
Do khá nhiều nguyên nhân khách quan, chủ quan, đặc biệt là những tác động của chiến tranh, thiên tai, quá trình xây dựng điện đường, hệ thống giao thông thủy lợi và do sâu bệnh hại cây, lượng dừa ở làng Mỹ Á hiện chỉ còn khoảng 20 - 30% so với trước đây. Từ hơn 10 năm trước, chính quyền xã Vinh Hải, sau đó là Giang Hải và nay là Vinh Lộc (sau các đợt sắp xếp đơn vị hành chính) luôn nỗ lực triển khai các giải pháp khôi phục làng dừa Mỹ Á. Song, hành trình giúp làng dừa truyền thống hồi sinh vẫn còn nan giải.
Khôi phục không gian sinh thái, cảnh quan
Ông Trần Đẳng cho biết, khoảng 10 năm trước, cũng có nhiều mạnh thường quân tài trợ cây dừa để người dân trồng, mỗi gia đình 10 - 15 cây. Năm 2023, gia đình ông Trần Thành, quê xã Giang Hải (nay là xã Vinh Lộc), hiện đang sinh sống và kinh doanh tại TP. Hồ Chí Minh đã phối hợp với chính quyền địa phương trao tặng 10.000 cây dừa trị giá 500 triệu đồng cho người dân trên địa bàn xã. Đáng tiếc là một lượng lớn cây dừa không thể phát triển, do giống dừa miền Nam chưa thích hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng nơi đây. Ngoài ra, tình trạng sâu bệnh, nhất là bọ dừa cũng khiến quá trình sinh trưởng cây dừa bị ảnh hưởng.
Theo ông Phạm Văn Đào, Phó Chủ tịch UBND xã Vinh Lộc, thời gian qua, chính quyền địa phương và người dân cũng có nhiều nỗ lực để thực hiện mong muốn khôi phục làng dừa, tạo cảnh quan, mang lại giá trị kinh tế và du lịch. Địa phương cũng triển khai các giải pháp hướng dẫn kỹ thuật, phòng trừ sâu bệnh cho người dân. Trong định hướng sắp tới, địa phương tiếp tục khuyến khích, vận động người dân trồng thêm dừa, ưu tiên sử dụng các giống dừa phù hợp và tiếp tục kêu gọi các mạnh thường quân, nhất là con em địa phương ủng hộ nguồn lực, cây giống để khôi phục làng dừa.
Việc khôi phục làng dừa Mỹ Á không chỉ là trồng lại một loại cây, mà còn là khôi phục không gian sinh thái, cảnh quan làng ven biển và một phần ký ức văn hóa của địa phương. Tuy nhiên, để làm được điều này cần có quy hoạch bài bản về giống cây, kỹ thuật chăm sóc, cũng như định hướng khai thác du lịch sinh thái gắn với làng dừa, để cây dừa thực sự mang lại sinh kế cho người dân và tồn tại bền vững.
Ông Huỳnh Quốc Dũng cho rằng, ngoài việc lựa chọn giống bảo đảm, nên giao trách nhiệm cho người dân, gắn quyền lợi với trách nhiệm để họ vừa tận dụng cây dừa phát triển kinh tế, vừa chăm sóc và bảo vệ. Nếu mỗi hộ dân cùng chung tay, về lâu dài, hy vọng làng dừa Mỹ Á sẽ trở lại như xưa.