 |
| Làm thủ tục khám, chữa bệnh tại Bệnh viện Trung ương Huế. Ảnh: Minh Ngọc |
Ở Khu Công nghiệp Phú Bài, tôi gặp một nữ công nhân may ngoài 30 tuổi. Tan ca, chị ngồi nghỉ bên hành lang xưởng, hai bàn tay còn dán cao vì đau. Chị bảo cổ vai gáy đau đã lâu, có hôm làm về chỉ muốn nằm im, không dám cúi người. “Tôi sợ nghỉ làm lắm, nghỉ một ngày là mất tiền chuyên cần”, chị cười. Mãi đến một đợt khám chuyên sâu do công đoàn phối hợp tổ chức, chị mới biết mình đã có dấu hiệu tổn thương cơ xương khớp do ngồi sai tư thế trong thời gian dài.
Những bệnh như vậy không xuất hiện đột ngột. Nó đến rất chậm, đến mức người lao động quen dần với cảm giác đau mỏi hàng ngày. Công nhân cơ khí làm lâu năm hay bị ù tai vì tiếng máy. Công nhân may đau lưng, mỏi vai gáy vì ngồi một tư thế suốt nhiều giờ. Có người mới ngoài 30 tuổi đã yếu cổ tay, cầm nắm khó. Dân văn phòng thì gặp stress, tăng cân, gan nhiễm mỡ vì ít vận động.
Nhiều công nhân nói với tôi, khám sức khỏe định kỳ thường diễn ra rất nhanh. Khám xong là quay lại chuyền may, kịp ca sản xuất. Có người cầm kết quả rồi cất luôn, vì thật ra cũng không hiểu các chỉ số đó nói gì.
Trong các cuộc trò chuyện, tôi nghe rất nhiều chữ “ráng”. Đau thì ráng chịu. Mệt thì ráng làm. Biết có vấn đề nhưng vẫn ráng đi làm vì sợ mất thu nhập. Với người lao động sống bằng lương tháng, một ngày nghỉ đôi khi là điều rất khó thực hiện.
Thực tế cho thấy, lao động khu vực phi chính thức, lao động thời vụ, lao động không có hợp đồng vẫn rất khó tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe định kỳ. Việc tổ chức khám ở nhiều nơi còn mang tính hình thức, dừng lại ở mức tối thiểu, chưa gắn với nguy cơ nghề nghiệp cụ thể. Điều kiện làm việc ở một số cơ sở vẫn tiềm ẩn yếu tố độc hại, trong khi trang bị bảo hộ chưa thật sự bảo đảm.
Theo khảo sát của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, ở nhiều doanh nghiệp may quy mô vừa và nhỏ, việc chăm sóc sức khỏe cho người lao động vẫn chủ yếu dừng ở mức đáp ứng quy định, chưa gắn với đặc thù nghề nghiệp. Trong khi đó, nguy cơ bệnh cơ xương khớp, thị lực và căng thẳng lao động ngày càng gia tăng.
Ở một góc khác, tình trạng chậm đóng và nợ bảo hiểm ở một số nơi vẫn ảnh hưởng đến quyền lợi khám, chữa bệnh của người lao động.
Riêng ở Huế, hàng chục nghìn lao động đang làm việc tại các khu công nghiệp và cơ sở sản xuất. Khu Công nghiệp Phú Bài tập trung nhiều ngành may, cơ khí, điện tử, chế biến… vốn đều có nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe nếu làm việc lâu dài.
Những năm gần đây, công đoàn và ngành y tế địa phương đã tổ chức thêm nhiều đợt khám sức khỏe, tư vấn miễn phí cho công nhân. Không ít người được phát hiện bệnh sớm từ những chương trình này. Đó là tín hiệu tích cực.
Nhưng ở nhiều nơi, khám sức khỏe vẫn còn làm nhanh cho xong. Khám xong, người lao động không được giải thích kỹ kết quả. Không biết nên thay đổi thói quen gì, cũng không biết mình đang ở mức nguy cơ nào.
Khám sức khỏe, nếu chỉ dừng lại ở một thủ tục, thì khó mang lại hiệu quả. Mỗi nghề cần một cách khám khác nhau. Người làm trong môi trường tiếng ồn cần kiểm tra thính lực. Người ngồi nhiều cần theo dõi cơ xương khớp. Người tiếp xúc bụi, hóa chất cần tầm soát hô hấp.
Quan trọng hơn, sau khi khám cần có người giải thích rõ ràng. Không ít công nhân cầm kết quả trên tay nhưng không hiểu gì, rồi bỏ qua luôn thời điểm phát hiện sớm bệnh.
Suy cho cùng, điều người lao động cần không chỉ là một tờ giấy xác nhận đủ sức khỏe. Điều họ cần là sức khỏe của mình được theo dõi và điều trị đúng cách, để không phải chịu đựng những cơn đau âm thầm trong suốt nhiều năm đi làm.