 |
| Biến đổi khí hậu đang ngày càng phức tạp. Ảnh: NQ |
Trong nhiều thập niên, chúng ta quen với cách tổ chức phòng, chống thiên tai theo chu kỳ. Nhưng khí hậu đang thay đổi nhanh hơn những gì các mô hình truyền thống từng giả định. Những cảnh báo quốc tế về khả năng El Niño duy trì cường độ mạnh đến cuối năm 2026, tác động kéo dài sang năm 2027, cùng với xu thế gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan, càng cho thấy thiên nhiên đang trở nên khó dự báo hơn. Chính vì vậy, khí hậu không còn là yếu tố bên ngoài nền kinh tế mà đã trở thành một biến số của phát triển.
Khi biến số ấy thay đổi, cách phát triển cũng buộc phải thay đổi. Yêu cầu tích hợp phòng, chống thiên tai vào điều hành tăng trưởng, kế hoạch đầu tư công và quy hoạch phát triển không chỉ là một yêu cầu quản lý. Đó là sự chuyển dịch từ tư duy “ứng phó với thiên tai” sang tư duy “quản trị rủi ro phát triển”.
Nếu có một địa phương cảm nhận rõ nhất ý nghĩa của sự chuyển dịch ấy, Huế chắc chắn là một trong số đó. Đây là vùng đất mà nước vừa là tài nguyên, vừa là bản sắc. Những con sông từ Trường Sơn đổ về, hệ đầm phá Tam Giang - Cầu Hai, mạng lưới hồ tự nhiên và nhân tạo, cùng những dòng chảy len lỏi trong Kinh thành Huế đã góp phần hình thành diện mạo của một đô thị di sản suốt hàng trăm năm. Nước nuôi dưỡng cảnh quan, văn hóa, sinh kế và du lịch. Nhưng cũng chính nước, khi vượt khỏi ngưỡng chịu tải của tự nhiên và hạ tầng, lại trở thành nguồn gốc của lũ lụt, ngập úng, sạt lở.
Vì thế, nói đến thích ứng với biến đổi khí hậu ở Huế không thể chỉ là câu chuyện xây thêm đê kè, hồ chứa hay cống thoát nước. Điều quan trọng hơn là biết tổ chức lại không gian phát triển trên cơ sở tôn trọng quy luật của nước.
Đó là quản trị lưu vực sông Hương - sông Bồ như một chỉnh thể thống nhất thay vì những lát cắt hành chính; là vận hành các hồ chứa theo mục tiêu đa lợi ích, hài hòa giữa an toàn hạ du, cấp nước, phát điện và bảo vệ hệ sinh thái; là xây dựng hệ thống dự báo, cảnh báo đủ sớm để người dân và doanh nghiệp chủ động hơn trước rủi ro.
Xa hơn nữa, đó là giữ gìn và từng bước khôi phục không gian cho nước. Không gian ấy không chỉ giới hạn ở lòng sông hay hồ chứa, mà còn hiện diện trong kỷ cương quy hoạch, trong việc không lấn chiếm hành lang thoát lũ, bảo vệ ao hồ, gìn giữ mặt nước đô thị, mở rộng không gian xanh và những bề mặt có khả năng thấm nước.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, năng lực chống chịu đang dần trở thành một tiêu chí của môi trường đầu tư, của chất lượng đô thị và của sức cạnh tranh địa phương. Một nền kinh tế chỉ có thể vận hành ổn định khi hệ thống hạ tầng đủ khả năng thích ứng. Một đô thị di sản chỉ có thể phát triển lâu dài khi cảnh quan, môi trường và các giá trị văn hóa được bảo vệ trước những rủi ro khí hậu. Công nghiệp văn hóa hay kinh tế di sản cũng khó phát huy hết tiềm năng nếu thường xuyên bị gián đoạn bởi thiên tai.
Đối với Huế, quản trị tốt tài nguyên nước, giữ gìn không gian cho nước, nâng cao năng lực thoát lũ, bảo vệ môi trường và kiên trì kỷ cương quy hoạch không chỉ là để giảm thiểu thiệt hại do thiên tai. Suy cho cùng, đó là cách gìn giữ những giá trị làm nên một đô thị di sản và tạo dựng nền tảng cho một mô hình phát triển bền vững trong nhiều thập niên tới.