Cơ chế đặc thù - đòn bẩy để Huế phát triển xứng tầm đô thị di sản đặc trưng

Du khách quốc tế đến tham quan di sản Huế

Mở đường quan trọng cho hành trình phát triển

Nghị quyết số 38/2021/QH15 (Nghị quyết 38) được ban hành trong bối cảnh Huế đứng trước nhiều thách thức mang tính cấu trúc. Một mặt, yêu cầu phát triển nhanh, nâng cao quy mô và chất lượng nền kinh tế ngày càng cấp thiết; mặt khác, Huế không thể lựa chọn con đường tăng trưởng bằng mọi giá, bởi giá trị cốt lõi làm nên bản sắc và vị thế của Huế chính là di sản văn hóa, lịch sử và cảnh quan đặc thù.

Chính trong bối cảnh đó, Nghị quyết 38 đã đóng vai trò như một “cú hích thể chế”, tạo hành lang pháp lý quan trọng để Huế chủ động hơn trong quản lý tài chính - ngân sách, đầu tư công, phân cấp, phân quyền và huy động các nguồn lực xã hội cho phát triển. Qua 4 năm triển khai, các cơ chế đặc thù từng bước phát huy hiệu quả, góp phần cải thiện năng lực quản trị đô thị, tạo thêm nguồn lực cho đầu tư hạ tầng, chỉnh trang đô thị, bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

Nghị quyết 38 không chỉ mang lại tác động về mặt kinh tế - tài chính, mà còn tạo chuyển biến về tư duy phát triển. Huế từng bước định hình rõ hơn mô hình phát triển dựa trên di sản, văn hóa và con người; coi di sản không phải là “giới hạn”, mà là “nguồn lực đặc biệt” cho phát triển bền vững. Nhiều dự án trùng tu, tôn tạo di tích, cải thiện cảnh quan đô thị, phát triển du lịch văn hóa được triển khai bài bản hơn, tạo sức lan tỏa tích cực trong xã hội.

Những kết quả đạt được mới chỉ là bước đầu. Nhiều cơ chế đặc thù vẫn thiếu tính vượt trội để tạo ra sức bật đủ mạnh; việc cân bằng giữa bảo tồn và phát triển trong điều kiện đô thị hóa nhanh tiếp tục đặt ra những bài toán khó. Đặc biệt, Nghị quyết 38 là cơ chế thí điểm có thời hạn, sẽ kết thúc vào cuối năm 2026, một mốc thời gian mang ý nghĩa quyết định đối với việc duy trì động lực phát triển của Huế trong giai đoạn tiếp theo.

Cần một cơ chế đặc thù mới

Việc Nghị quyết 38 sắp hết hiệu lực đặt ra yêu cầu khách quan phải tổng kết, đánh giá đầy đủ để có bước đi tiếp nối phù hợp. Nếu không kịp thời xây dựng cơ chế mới, Huế sẽ đối mặt với nguy cơ chững lại, thậm chí “đứt gãy” động lực phát triển, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh giữa các đô thị, các trung tâm vùng ngày càng gay gắt.

Thực tiễn 4 năm qua cho thấy, Huế cần một khuôn khổ thể chế ổn định hơn, dài hạn hơn và có tính đột phá cao hơn để giải quyết đồng thời nhiều mục tiêu: Mở rộng không gian phát triển nhưng vẫn bảo vệ được không gian di sản; thu hút đầu tư nhưng không làm tổn hại bản sắc văn hóa; phát triển đô thị hiện đại nhưng vẫn giữ được “hồn cốt” của một đô thị di sản.

Một cơ chế đặc thù mới cho Huế không đơn thuần là kéo dài Nghị quyết 38, mà phải được thiết kế ở tầm cao hơn, phù hợp với vị thế và vai trò mới của Huế trong chiến lược phát triển quốc gia. Trọng tâm của cơ chế này cần hướng tới tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình; tạo dư địa linh hoạt hơn trong quản lý tài chính - ngân sách; cho phép áp dụng các mô hình quản lý đặc thù đối với đô thị di sản; đồng thời khơi thông mạnh mẽ các nguồn lực xã hội cho đầu tư phát triển.

Quan trọng hơn, cơ chế mới phải giúp Huế phát huy hiệu quả các lợi thế riêng có, hình thành những động lực tăng trưởng bền vững dựa trên văn hóa, du lịch chất lượng cao, kinh tế sáng tạo, giáo dục - đào tạo và y tế chuyên sâu. Đây không chỉ là yêu cầu nội tại của Huế, mà còn là đóng góp thiết thực vào mục tiêu phát triển cân bằng, hài hòa giữa các vùng, miền của cả nước.

Tính tất yếu của cơ chế đặc thù cho Huế

Yêu cầu xây dựng cơ chế đặc thù mới cho Huế càng trở nên rõ nét khi đặt trong tổng thể định hướng phát triển đất nước được xác định tại dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV của Đảng. Trong dự thảo nhấn mạnh nhiệm vụ hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển, đổi mới mô hình tăng trưởng, phát huy vai trò của các trung tâm, cực tăng trưởng đặc thù; khuyến khích thí điểm các cơ chế, chính sách vượt trội, phù hợp với điều kiện và lợi thế riêng của từng địa phương.

Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV của Đảng cũng khẳng định phát triển nhanh và bền vững phải dựa trên nền tảng văn hóa, con người và bản sắc dân tộc; coi văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển. Định hướng này có ý nghĩa đặc biệt đối với Huế, nơi hội tụ đầy đủ các giá trị tiêu biểu của văn hóa Việt Nam, đồng thời là không gian di sản đặc trưng hiếm có trên cả nước.

Trên tinh thần đó, cơ chế đặc thù cho Huế không phải là sự ưu ái riêng lẻ, mà là sự cụ thể hóa sinh động đường lối của Đảng vào thực tiễn một đô thị di sản đặc thù. Huế cần một mô hình phát triển riêng, một khuôn khổ thể chế riêng để có thể vừa bảo tồn và phát huy hiệu quả giá trị di sản, vừa tạo động lực mới cho tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Từ thực tiễn thực hiện Nghị quyết 38 đến định hướng chiến lược của Đại hội XIV của Đảng đều gặp nhau ở một điểm chung: Muốn Huế phát triển xứng tầm đô thị di sản đặc trưng của cả nước, nhất thiết phải có những cơ chế, chính sách đặc thù đủ mạnh, linh hoạt và ổn định lâu dài. Đây chính là nền tảng quan trọng để Huế tiếp tục bứt phá trong giai đoạn mới, đóng góp xứng đáng vào sự phát triển chung của đất nước.