 |
| Sau các đợt mưa lũ kéo dài, lượng lớn rác ùn ứ ở các khu vực dân cư |
Chưa đáp ứng nhu cầu
Huế là đô thị đặc thù với địa hình thấp, nhiều sông hồ, kênh, đầm đan xen. Khi mưa lớn kéo dài, nước từ thượng nguồn đổ về nhanh khiến nhiều phường, xã rơi vào tình trạng ngập sâu. Trước tình hình đó, rác thải sinh hoạt không chỉ tăng mạnh về khối lượng mà còn thay đổi về tính chất, rác lẫn bùn đất, xác động thực vật và nhiều đồ đạc hư hỏng của người dân sau ngập lụt gây ô nhiễm môi trường.
Theo ghi nhận từ các đợt mưa lũ đợt cuối tháng 10, đầu tháng 11/2025 vừa qua, nhiều tuyến đường nội thành và khu vực ven đô Huế xuất hiện cảnh rác nổi lềnh bềnh, mắc kẹt tại miệng cống, cầu, kênh thoát nước... Không ít điểm tập kết rác tạm thời bị nước bao vây, xe thu gom không thể tiếp cận. Rác không được thu dọn kịp thời nhanh chóng bốc mùi, trở thành môi trường thuận lợi cho ruồi muỗi phát sinh, tiềm ẩn nguy cơ bùng phát dịch bệnh.
Trao đổi về thực trạng thu gom rác sinh hoạt trong các đợt lũ lớn cuối tháng 10 và đầu tháng 11 vừa qua, ông Trần Hữu Ân, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Môi trường và Công trình đô thị Huế (HEPCO) cho biết, khó khăn lớn nhất trong thời điểm mưa lũ là khối lượng rác tăng đột biến, dồn ứ, gây áp lực rất lớn lên lực lượng thu gom, xử lý. Trong điều kiện mưa gió, nước ngập, công nhân của HEPCO phải thu gom lượng rác tăng gấp 3 lần so với ngày thường. Ở các đợt mưa lũ vừa qua, chỉ tính trong phạm vi hoạt động nhưng có ngày công nhân HEPCO đã thu gom hơn 1.700 tấn. Đặc biệt, có thời điểm xe ép rác không thể vào các tuyến đường ngập sâu, buộc phải thu gom thủ công hoặc trung chuyển qua nhiều chặng.
Trong hoàn cảnh đó, dù đã có sự chung tay hỗ trợ của các lực lượng chức năng, đoàn thể và người dân, HEPCO vẫn phải thuê thêm phương tiện, thay đổi phương thức thu gom, vận chuyển để nhanh chóng đưa rác ra khỏi khu dân cư, giảm thiểu ô nhiễm môi trường đô thị.
Hệ thống xử lý rác hiện nay chủ yếu được thiết kế cho điều kiện thời tiết bình thường. Khi thiên tai xảy ra, quy trình thu gom, xử lý rác gần như bị “nghẽn”. Rác dồn ứ không phải vì công nhân không làm việc, mà do thiếu “đầu ra” phù hợp để tiếp nhận khối lượng rác tăng đột biến trong thời gian ngắn.
Cần bãi xử lý rác tạm thời
Từ thực tế trên, nhiều chuyên gia môi trường cho rằng, Huế không thể tiếp tục ứng phó với rác thải theo kiểu tình thế. Việc thiếu các khu xử lý rác dự phòng chính là “điểm nghẽn” lớn nhất mỗi khi mưa lũ xảy ra. Nếu không tháo gỡ được điểm nghẽn này, mọi nỗ lực thu gom chỉ mang tính cầm chừng.
Quan điểm này cũng nhiều lần được lãnh đạo HEPCO đề cập, đó là cần sớm quy hoạch các bãi xử lý rác tạm thời, có thể kích hoạt ngay khi thiên tai xảy ra. Đây không phải là các bãi rác tự phát, mà là những khu vực đã được khảo sát kỹ về địa hình, khoảng cách an toàn với khu dân cư, nguồn nước, đồng thời có phương án quản lý môi trường cụ thể. Các bãi xử lý rác tạm thời sẽ đóng vai trò như “van xả áp” cho hệ thống xử lý chính.
Trong những ngày mưa lũ cao điểm, rác thải có thể được tập kết, phân loại sơ bộ, xử lý bước đầu như che phủ, khử mùi, thu gom nước rỉ rác tại các bãi dự phòng, thay vì dồn toàn bộ về một bãi xử lý trung tâm đang quá tải như hiện nay. Khi thời tiết ổn định, rác sẽ tiếp tục được vận chuyển về nhà máy để xử lý triệt để.
Việc có bãi xử lý dự phòng cũng giúp lực lượng thu gom chủ động hơn trong tổ chức tuyến đường, phương tiện và nhân lực. Thay vì phải chờ nước rút hoặc giao thông thông suốt, rác có thể được xử lý ngay trong vùng bị ảnh hưởng, qua đó giảm thiểu nguy cơ ô nhiễm kéo dài.
Để giải pháp này phát huy hiệu quả, công tác quy hoạch cần đi trước một bước. Các bãi xử lý rác tạm thời phải được tích hợp đồng bộ trong quy hoạch đô thị và quy hoạch phòng, chống thiên tai của thành phố. Cùng với đó là cơ chế vận hành rõ ràng, có thời điểm kích hoạt, đơn vị chịu trách nhiệm quản lý, nguồn kinh phí bảo đảm và thời gian tồn tại tối đa của các bãi dự phòng.
Ngoài yếu tố hạ tầng, công tác truyền thông và sự phối hợp của cộng đồng cũng đóng vai trò quan trọng. Người dân cần được tăng cường hướng dẫn phân loại, đóng gói rác trong mùa mưa lũ, hạn chế xả rác ra đường, xuống sông, kênh mương. Các tổ chức, đoàn thể địa phương có thể tham gia giám sát, hỗ trợ lực lượng môi trường trong những thời điểm cao điểm.
Mưa lũ là điều khó tránh, nhất là đối với Huế. Để công tác thu gom, xử lý rác trong mùa mưa lũ đạt hiệu quả và bền vững, cần sớm quan tâm đầu tư các khu xử lý rác tạm thời, dự phòng. Đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn thể hiện bước chuyển trong tư duy quản lý đô thị, từ bị động ứng phó sang chủ động phòng ngừa, góp phần giữ gìn Huế sạch đẹp kể cả trong thời điểm thiên tai, mưa lũ.