 |
| Cuốn sách “Phủ đệ xứ Huế - Vàng son một thuở” |
Ngược dòng lịch sử, phủ đệ là nơi để ở và làm việc của các ông hoàng, bà chúa Triều Nguyễn đến tuổi trưởng thành, được nhà vua cho phép ra ở riêng. Vua cử người xem phong thủy chọn đất, ban cấp tiền bạc, nhân lực để xây dựng phủ đệ, đồng thời sắp đặt đội ngũ quan lại để trợ giúp và bố trí binh lính canh gác, bảo vệ ngày đêm. Sau khi các ông hoàng, bà chúa qua đời thì phủ đệ sẽ được chuyển đổi chức năng thành nơi thờ tự của chính họ. Khi thành phủ thờ thì con cháu của hoàng tử, công chúa vẫn ở quây quần xung quanh đó và có người được triều đình cho tập tước để lo việc thờ cúng.
Với hơn 520 trang, cuốn sách đã đưa người đọc khám phá một hành trình thú vị về quá trình hình thành và phát triển của phủ đệ Triều Nguyễn từ danh xưng cho đến nhân tố dẫn đến sự ra đời, các giai đoạn hình thành và phát triển, vị trí phân bố và vai trò của mỗi ngôi phủ đệ.
Không những thế, tác giả thông qua các tư liệu lịch sử cũng như công sức điền dã, khảo sát thực tế đã cung cấp những thông tin về quy hoạch, cảnh quan, kiến trúc, kết cấu, nghệ thuật trang trí, không gian sinh hoạt và lễ nghi. Ở đó cơ cấu tổ chức cũng như đời sống phía sau cánh cửa phủ đệ cũng được tác giả đi sâu chi tiết, giúp người đọc hiểu rõ hơn về một thời huy hoàng của những chủ nhân sở hữu.
Trong số hơn 100 phủ đệ Triều Nguyễn được khảo sát, tác giả khẳng định vẫn còn khoảng 30 phủ đệ được bảo tồn, gìn giữ kiến trúc nhà rường truyền thống, mang vẻ đẹp cổ kính, xưa cũ. Những ngôi phủ đệ này được quy hoạch xây dựng trong không gian thoáng rộng, gắn bó mật thiết với môi trường tự nhiên, tuân luật “phong thủy” với các hạng mục như bến nước, ngõ cổng, la thành, bình phong, hòn non bộ, bể cạn, sân vườn, nhà chính, nhà phụ…
Phần nhiều các phủ đệ phân bổ ở những vùng như Kim Long, An Cựu, Phủ Cam, Vỹ Dạ, Chi Lăng - Gia Hội… Tuy nhiên, trải qua thời gian, những phủ đệ cũng đã ít nhiều bị quá trình đô thị hóa làm ảnh hưởng dẫn đến nhiều xu hướng biến đổi.
Sự biến đổi này cũng được tác giả phân tích theo nhiều góc nhìn, chiều hướng khác nhau, từ người trong cuộc lẫn những tác động bên ngoài. Đáng chú ý, ở phần cuối cuốn sách, TS. Trần Văn Dũng đã đưa ra giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị phủ đệ trước nhiều thách thức của thời đại.
Theo tác giả, như một lẽ tất yếu, sự cân bằng giữa bảo tồn, gìn giữ giá trị phủ đệ và phát triển kinh tế - xã hội luôn là một bài toán nan giải, khó giải quyết cho đô thị di sản Huế đang trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
“Cuốn sách nhằm tái hiện một phần nào về lịch sử, giá trị, hiện trạng biến đổi và hé lộ cuộc sống của các ông hoàng, bà chúa. Ngoài ra, cũng gợi mở một số giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị phủ đệ, nhằm giữ gìn một loại hình di sản văn hóa đặc thù cả ở ba phương diện: di sản văn hóa vật thể, phi vật thể và di sản tư liệu”, tác giả chia sẻ.
Là người hỗ trợ tác giả nghiên cứu, TS. Phan Thanh Hải - Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP. Huế đánh giá rất cao việc đào sâu nghiên cứu để phát triển thành sách của tác giả - vị tiến sĩ trẻ. Không chỉ chặt chẽ trong bố cục với kết cấu 5 chương, cuốn sách còn cung cấp các hình ảnh, bản vẽ và phần phụ lục cũng rất phong phú và có giá trị tham khảo cao. Có thể nói đây là một công trình khảo cứu khá toàn diện về phủ đệ Triều Nguyễn ở Huế.