 |
| Cuốn sách “Ngàn năm áo mũ” |
Trần Quang Đức sinh năm 1985. Năm 2004, khi đang là sinh viên năm thứ nhất Đại học Quốc gia Hà Nội, anh đoạt giải nhất cuộc thi Cầu Hán Ngữ lần thứ 3 - cuộc thi dành cho sinh viên chuyên ngành tiếng Hán trên toàn thế giới. Từ năm 2010 đến 2012, anh tập trung nghiên cứu văn hóa trang phục Việt và viết cuốn sách “Ngàn năm áo mũ”.
“Ngàn năm áo mũ” có nội dung tổng quan về trang phục cung đình Việt Nam và tổng quan trang phục dân gian Việt. Về các triều đại, tác giả giới thiệu về trang phục thời Lý, thời Trần, thời Lê, thời Lê Trung Hưng, thời Tây Sơn và thời Nguyễn. Khi viết lời tựa cho “Ngàn năm áo mũ”, nhà nghiên cứu Trịnh Bách đã ghi: Văn hóa trang phục truyền thống Việt Nam bị mất dấu tích sâu đậm nhất khi nền văn hóa phương Tây do người Pháp đưa vào được áp đặt triệt để lên xã hội Việt Nam. Tiếp theo đó là sự đổi thay của lịch sử và ý thức hệ. Những biến động xã hội ấy khiến cho ngày nay không ai còn biết ông bà ta ngày xưa ăn mặc, sinh sống như thế nào. Và khi cần tái hiện lối ăn mặc của người Việt trong quá khứ, người ta “sáng tác” một cách tùy tiện… Vì thế, việc ra đời của “Ngàn năm áo mũ” là một sự cứu rỗi may mắn. Có lẽ đây là một trong những tập tài liệu văn hóa, lịch sử trang phục được nghiên cứu sâu và được biên soạn kỹ nhất ở Việt Nam, nếu không nói là quốc tế, cho đến nay. Tác giả với vốn liếng ngoại ngữ và cổ văn rất cao đã nhiều năm lăn lộn, tìm tòi ở các thư viện cũng như dân gian ở Việt Nam và các nước, nhất là Trung Quốc, để có được những tài liệu quý giá và chính xác đúc kết nên tác phẩm này.
Với “Ngàn năm áo mũ”, tác giả Trần Quang Đức không đi sâu khảo cứu phương thức chế tác vải vóc, thêu thùa mà chủ yếu làm rõ kiểu dáng, quy chế của các loại áo mũ từng được sử dụng phổ biến trong cung đình Việt Nam từ thời Lý đến thời Nguyễn. Đối với văn hóa cung đình, sự phân chia giai tầng xã hội được quy định nghiêm ngặt, chế độ áo mũ do đó cũng có luật lệ riêng. Dĩ nhiên, văn hóa cung đình Việt Nam không quá mức phức tạp, nhiêu khê, và ở từng triều đại khác nhau, tính tôn ti, bảo thủ cũng được thể hiện không đồng đều, song rõ ràng cung đình luôn là nơi duy trì một lề lối văn hóa nghiêm cẩn.
Trang phục cung đình luôn được quy định nghiêm ngặt và có nhiều thay đổi qua các triều đại. “Ngàn năm áo mũ” lý giải nguyên do và phân tích mức độ mô phỏng trang phục Trung Hoa trong quy chế trang phục của các triều đại Việt Nam, mô tả chi tiết và tỉ mỉ nhiều dạng trang phục, như bộ Tế phục Cổn Miện của các vị hoàng đế, các bộ triều phục, thường phục Lương quan, Củng thần, Ô Sa, Bổ phục của bá quan, hay lễ phục Vĩ Địch, Phượng quan của hoàng hậu…Trong khi đó, trang phục dân gian không biến động nhiều, phổ biến là kiểu áo giao lĩnh, tứ thân, hay lối ăn mặc cởi trần đóng khố của đàn ông và yếm, váy giản tiện của đàn bà tồn tại qua hàng trăm năm lịch sử. Có thể nói, “Ngàn năm áo mũ” bù đắp phần nào khoảng trống mênh mông của lịch sử trang phục Việt Nam, thực sự là một tài liệu nghiên cứu quan trọng và có giá trị lâu dài…