 |
| “Bách hoa bộ hành” hứa hẹn trở thành ngày hội của người trẻ yêu cổ phục và áo dài. Ảnh: Bảo Phước |
Đối với Huế, câu chuyện ấy càng có ý nghĩa đặc biệt bởi ít nơi nào ở Việt Nam hội tụ tài nguyên văn hóa dày đặc như Huế, từ Quần thể di tích Cố đô Huế, Nhã nhạc cung đình, Mộc bản Triều Nguyễn, Châu bản Triều Nguyễn, Thơ văn trên kiến trúc cung đình đến những giá trị văn hóa phi vật thể, lễ hội, làng nghề, ẩm thực, áo dài, nghệ thuật truyền thống…, tạo nên một kho tàng di sản đồ sộ khó địa phương nào có được.
Tuy nhiên, một câu hỏi đang đặt ra là: Làm thế nào để những giá trị ấy không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành động lực tăng trưởng? Để Huế không chỉ là “kinh đô di sản” mà còn trở thành một trung tâm công nghiệp văn hóa hàng đầu của Việt Nam?
Thiết nghĩ, trước hết Huế cần một cách tiếp cận khác.
Trong nhiều năm qua, khi nói đến công nghiệp văn hóa, chúng ta thường có xu hướng liệt kê đầy đủ 12 ngành: điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, mỹ thuật, quảng cáo, thiết kế, xuất bản, thời trang, kiến trúc, phát thanh, truyền hình, phần mềm và trò chơi giải trí, du lịch văn hóa, thủ công mỹ nghệ… Cách tiếp cận này là cần thiết về mặt quản lý, nhưng nếu áp dụng một cách cơ học sẽ dẫn đến tình trạng dàn trải nguồn lực.
Huế không cần và cũng không thể cạnh tranh với Thành phố Hồ Chí Minh về quảng cáo, với Hà Nội về xuất bản hay với các trung tâm công nghệ lớn về phần mềm. Điều Huế cần là xác định những lĩnh vực có lợi thế vượt trội để tập trung đầu tư, từ đó hình thành những ngành mũi nhọn có khả năng dẫn dắt toàn bộ hệ sinh thái công nghiệp văn hóa. Nếu nhìn từ góc độ này, có thể thấy ít nhất năm trụ cột mà Huế có khả năng vươn lên nhóm dẫn đầu cả nước.
Trụ cột thứ nhất là du lịch văn hóa và du lịch di sản
Đây chính là lĩnh vực có quy mô lớn, sức lan tỏa mạnh nhất và khả năng tạo doanh thu cao nhất. Huế hiện sở hữu hệ thống di sản được UNESCO ghi danh nhiều nhất Việt Nam, cùng với mạng lưới di tích, lễ hội, làng nghề, ẩm thực và cảnh quan đặc sắc. Nếu biết kết nối các nguồn lực này thành những sản phẩm trải nghiệm có chiều sâu, du lịch văn hóa hoàn toàn có thể trở thành “đầu tàu” của công nghiệp văn hóa Huế trong thập niên tới.
Trụ cột thứ hai là công nghiệp lễ hội và nghệ thuật biểu diễn
Sau hơn hai thập niên tổ chức Festival Huế, thành phố đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm quý giá về tổ chức sự kiện văn hóa quy mô lớn. Điều cần làm trong giai đoạn tới không chỉ là duy trì mà phải phát triển thương hiệu Festival Huế thành hệ sinh thái lễ hội bốn mùa, kết hợp giữa nghệ thuật cung đình, nghệ thuật dân gian, nghệ thuật đương đại và các chương trình biểu diễn thực cảnh. Đây là lĩnh vực mà Huế có lợi thế riêng rất khó sao chép.
Trụ cột thứ ba là áo dài và thời trang
Không phải ngẫu nhiên mà Huế đang xây dựng hình ảnh “Kinh đô Áo dài Việt Nam”. Áo dài không chỉ là một sản phẩm văn hóa mà còn là một ngành kinh tế sáng tạo đầy tiềm năng. Nếu được đầu tư bài bản, từ thiết kế, trình diễn, giáo dục, du lịch đến thương mại hóa sản phẩm, áo dài hoàn toàn có thể trở thành thương hiệu văn hóa quốc gia gắn với Huế.
Trụ cột thứ tư là ẩm thực, thủ công mỹ nghệ và làng nghề truyền thống
Ẩm thực là một thế mạnh đặc biệt của Cố đô Huế. Với hơn 1.300 món ăn truyền thống và những thương hiệu nổi tiếng về ẩm thực cung đình và cả những món dân gian như bún bò, chè, các loại bánh, cơm hến…, Huế có nguồn tài nguyên dồi dào để phát triển và sớm tham gia Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực ẩm thực. Bên cạnh đó, những sản phẩm như pháp lam, đúc đồng, thêu, mây tre đan, tranh dân gian, hoa giấy Thanh Tiên hay nghề làm nón lá không chỉ mang giá trị văn hóa mà còn có tiềm năng lớn về thị trường. Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến tính bản địa, đây là cơ hội để các làng nghề Huế tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Trụ cột thứ năm là nội dung số và công nghiệp sáng tạo dựa trên di sản
Đây có thể là lĩnh vực mới nhưng lại là hướng đi đầy triển vọng. Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, thực tế ảo, trò chơi điện tử, phim hoạt hình hay các nền tảng nội dung số đang mở ra những không gian khai thác mới cho di sản. Huế có thể không trở thành một trung tâm công nghệ lớn, nhưng hoàn toàn có thể trở thành trung tâm sáng tạo nội dung số dựa trên di sản hàng đầu của Việt Nam.
Từ những trụ cột trên, Huế cần xây dựng một kịch bản tăng trưởng theo hướng tập trung và đột phá.
Đó không phải là kịch bản tăng trưởng bằng việc mở rộng quy mô sản xuất hay khai thác tài nguyên theo chiều rộng. Huế không có lợi thế về đất đai, dân số hay công nghiệp nặng. Điều Huế có là văn hóa, là di sản, là bản sắc và sức sáng tạo.
Nói cách khác, Huế phải tăng trưởng bằng giá trị văn hóa.
Mỗi di tích được trùng tu không chỉ để bảo tồn mà còn để tạo ra sản phẩm du lịch mới. Mỗi lễ hội không chỉ để tổ chức sự kiện mà còn để hình thành chuỗi dịch vụ. Mỗi làng nghề không chỉ để lưu giữ ký ức mà còn để tạo sinh kế. Mỗi bộ áo dài không chỉ là trang phục mà còn là thương hiệu. Mỗi dữ liệu di sản không chỉ để lưu trữ mà còn để tạo ra những sản phẩm số có giá trị kinh tế.
Đó chính là con đường mà nhiều thành phố di sản trên thế giới đã lựa chọn.
Với vị thế mới của một thành phố trực thuộc Trung ương, cùng những cơ chế đặc thù đang từng bước được hoàn thiện, Huế đang có cơ hội rất lớn để bứt phá. Nếu lựa chọn đúng các ngành ưu tiên, tập trung nguồn lực và kiên trì theo đuổi một chiến lược dài hạn, Huế hoàn toàn có thể trở thành một trong những trung tâm công nghiệp văn hóa hàng đầu Việt Nam vào năm 2030.
Khi đó, văn hóa sẽ không chỉ là niềm tự hào của Huế mà còn thực sự trở thành động lực phát triển, nguồn lực nội sinh và sức mạnh cạnh tranh của thành phố trong thời đại mới.