Khơi thông dòng vốn xanh: Doanh nghiệp cần thay đổi từ tư duy

Công ty TNHH MTV Sản phẩm Thiên nhiên Trà My tham gia hoạt động xúc tiến thương mại.

Chưa tìm được tiếng nói chung

Chuyển đổi xanh đang là xu hướng buộc DN phải điều chỉnh kế hoạch sản xuất, kinh doanh, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao để phát triển bền vững. Trong tiến trình ấy, chi phí đầu tư ban đầu đòi hỏi DN phải đầu tư lớn vào cơ sở hạ tầng, thiết bị và đào tạo nhân sự, tạo áp lực lớn cho ngân sách và tài chính.

Là một DN khởi nghiệp theo hướng xanh, Công ty TNHH MTV Sản phẩm Thiên nhiên Trà My cũng gặp không ít khó khăn. Không chỉ chú trọng vào dòng sản phẩm xanh, sản phẩm thuần tự nhiên lành tính với con người, DN này còn tối ưu hóa quy trình sản xuất khi áp dụng quay vòng vỏ sản phẩm cũ và tái sử dụng. Các vỏ chai cũ sẽ được thu hồi rửa sạch và tái sử dụng, hạn chế tối đa phát thải ra môi trường.

Dù mô hình kinh doanh này được đánh giá cao và đoạt nhiều giải thưởng tại các cuộc thi khởi nghiệp, song theo bà Nguyễn Thị Trà My, Giám đốc Công ty TNHH MTV Sản phẩm Thiên nhiên Trà My, để phát triển theo hướng xanh, DN phải đầu tư lớn về máy móc, thiết bị, chuẩn hóa quy trình. Điều này đòi hỏi nguồn lực khá lớn, trong khi việc tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi liên quan đến sản xuất xanh vẫn rất khó khăn. Sau nhiều năm khởi nghiệp, DN chủ yếu tự xoay xở tìm nguồn lực, việc tiếp cận tín dụng xanh của các ngân hàng hay nhà đầu tư chưa thể thực hiện.

Số liệu từ Ngân hàng Nhà nước khu vực 9 (quản lý 5 địa bàn: Đà Nẵng, Quảng Trị, Huế, Quảng Nam và Quảng Ngãi), năm 2025, dòng vốn tín dụng toàn địa bàn đạt 668.168 tỷ đồng. Tuy nhiên, tổng dư nợ cho vay đối với lĩnh vực xanh chỉ đạt hơn 10.645 tỷ đồng, tương đương 1,6% trong tổng dư nợ nền kinh tế. Các ngân hàng triển khai khá nhiều gói vay ưu đãi cho nông nghiệp sạch, năng lượng tái tạo và bảo vệ môi trường… nhưng tỷ trọng vốn xanh vẫn còn quá khiêm tốn, chưa thể tạo ra cú hích thay đổi cấu trúc nền kinh tế.

Bà Lê Thị Thu Hà, Giám đốc Trung tâm Sáng tạo và Ươm tạo FTU chỉ ra thực tế, nhiều chương trình kết nối vốn đã ra đời nhưng nút thắt tiếp cận dòng vốn của DN vẫn chưa được tháo gỡ. Trong khi nhiều DN và hộ kinh doanh vẫn loay hoay tìm vốn, các ngân hàng dù không thiếu vốn nhưng lại không thể giải ngân. Các nhà đầu tư, các quỹ đầu tư cũng trong tình trạng tương tự, có dòng tiền và sẵn sàng giải ngân nhưng lại thiếu các căn cứ tin cậy để ra quyết định đầu tư. Đối với nhóm tài chính xanh và các nguồn vốn phát triển quốc tế, việc giải ngân đòi hỏi cao về tính minh bạch, quản trị, dữ liệu và khả năng đo lường tác động, điều này tạo ra khoảng cách lớn giữa tiềm năng và giải ngân thực tế.

Đa dạng hướng tiếp cận

Thực tế, khoảng trống tiếp cận tín dụng xanh xuất phát từ cả hai phía. Về phía DN, năng lực nội tại của DN nhỏ và vừa, DN khởi nghiệp xanh chưa thật sự bảo đảm. Phần lớn DN chưa đạt chuẩn tín dụng do các khâu quản trị, tài chính, kế toán, pháp lý, cấu trúc dữ liệu và chiến lược kinh doanh chưa đủ độ tin cậy. Thậm chí, nhiều DN chưa hiểu đúng bản chất của tài chính xanh, dẫn đến việc chuẩn bị hồ sơ sai hướng, không đáp ứng được tiêu chí thực tế.

Trong khi đó, dưới góc nhìn nhà đầu tư, tổ chức tín dụng, DN vận hành tốt chưa đồng nghĩa đủ chuẩn để đầu tư. Các tổ chức tài chính thiếu các căn cứ tin cậy về hồ sơ dữ liệu minh bạch và chứng minh khả năng trả nợ thực tế để thẩm định và giải ngân an toàn, hay nói đúng hơn là thiếu một cơ chế đánh giá, chuẩn hóa và chứng minh năng lực DN trước khi cấp vốn.

Ông Lê Văn Phúc, Chuyên gia ESG (môi trường, xã hội và quản trị) và Phát triển bền vững cho rằng, để thuyết phục nhà đầu tư, DN phải minh bạch, rõ ràng, chứng minh được năng lực quản trị. DN không chỉ tự đánh giá lợi ích và tác động xanh mà còn phải đo lường, chứng minh được lợi ích thực tế. Việc chủ động đo lường dự án theo khung ESG không chỉ giúp DN chuẩn bị chu đáo hồ sơ tiếp cận tài chính xanh mà còn tối ưu hóa chi phí vận hành, giảm thiểu rủi ro pháp lý. DN nên đầu tư cho các chứng nhận sản phẩm, dịch vụ thân thiện với môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm thiểu tác động tiêu cực trong suốt vòng đời; hay các chứng nhận VietGAP, GlobalGAP, Organic.

DN cũng cần nhìn nhận tài chính xanh dưới góc nhìn đa chiều hơn. Tài chính xanh không nhất thiết phải bắt đầu từ một khoản vay quy mô lớn hay phức tạp mà chỉ là một khoản hỗ trợ kỹ thuật nhỏ để mua thiết bị, một khóa tập huấn kỹ thuật, một gói tài trợ chuyên gia tư vấn, một khoản vốn đồng tài trợ hoặc một gói tín dụng vi mô linh hoạt phù hợp và hiệu quả nhất đối với DN. Điều quan trọng, dòng vốn đó được sử dụng để cải thiện và tạo ra những thay đổi tích cực, thực chất cho môi trường và cộng đồng.