Gắn kết cộng đồng bảo vệ rừng

Đánh dấu sơn lên các cây gỗ quý có đường kính lớn.

Thay đổi trong nhận thức cộng đồng

Trở lại thôn Lê Triêng 1 (xã A Lưới 1), ít ai nghĩ rằng vùng đất từng là điểm nóng phá rừng, săn bắt động vật hoang dã trái phép, nay lại trở thành điểm sáng tiêu biểu về quản lý, bảo vệ rừng dựa vào cộng đồng.

Trước năm 2005, thói quen lấn chiếm đất rừng làm nương rẫy, đặt bẫy thú rừng đã ăn sâu vào đời sống bà con. Bước ngoặt chỉ thực sự đến khi Nhà nước chính thức giao 1.100ha rừng cho cộng đồng tự quản lý. Từ chỗ xem rừng là nơi khai thác tự do, nhận thức của người dân Pa Cô nơi đây đã thay đổi hoàn toàn: “Rừng là tài sản chung, bảo vệ rừng là bảo vệ cuộc sống của chính mình và cộng đồng”, ông Hồ Văn Ôn, Trưởng ban Quản lý rừng cộng đồng thôn Lê Triêng 1 nhớ lại.

Đặc biệt, kể từ năm 2021, khi chính sách chi trả DVMTR được triển khai trên diện tích hơn 428,84ha thuộc lưu vực thủy điện A Lin, niềm vui của bà con càng được nhân lên. Riêng năm 2025, cộng đồng thôn nhận được 276 triệu đồng và năm 2026 tiếp tục nhận gần 180 triệu đồng tiền DVMTR. Nguồn kinh phí này giúp các hoạt động giữ rừng đi vào nền nếp.

Hiện nay, thôn Lê Triêng 1 duy trì 2 tổ tuần tra bảo vệ rừng với 22 thành viên. Dưới sự hỗ trợ kỹ thuật của lực lượng kiểm lâm địa bàn, mỗi tháng, tổ đều đặn tổ chức 2 - 3 đợt tuần tra, mỗi đợt kéo dài 2 ngày 1 đêm. Tình trạng lấn chiếm đất rừng hay săn bắt động vật hoang dã gần như được đẩy lùi hoàn toàn.

Ông Nguyễn Đăng Huy Cường, Phó Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực A Lưới khẳng định: Lê Triêng 1 là cộng đồng tiêu biểu nhiều lần được UBND thành phố trao tặng bằng khen. Điểm đột phá lớn nhất là đã hình thành được cơ chế phối hợp thường xuyên, chặt chẽ giữa kiểm lâm địa bàn và các tổ tuần tra cộng đồng.

Tại thôn A Tin (xã Nam Đông), cộng đồng kết hợp tuần tra rừng theo phương thức truyền thống và ứng dụng công nghệ hiện đại. Hành trang của 8 thành viên không chỉ có cơm vắt, lương khô, nước uống mà còn có điện thoại thông minh. Đi đến đâu, nhóm sử dụng phần mềm WebGIS trên điện thoại thông minh để cập nhật thông tin, ghi nhận tuyến tuần tra chính xác đến đó. Các thành viên còn chăm sóc mây dưới tán rừng và dùng sơn đánh dấu vào những cây rừng có đường kính lớn để nhận diện ranh giới rừng của cộng đồng.

Thôn A Tin hiện được giao quản lý gần 290ha rừng tự nhiên với sự tham gia của 90 hộ thành viên là đồng bào dân tộc Cơ Tu. Bình quân mỗi năm, cộng đồng nhận từ 100 đến 150 triệu đồng tiền DVMTR.

Hiệu quả của chủ trương giao rừng cho cộng đồng quản lý, bảo vệ thể hiện rõ nhất qua sự thay đổi về trữ lượng tài nguyên. Từ 290ha rừng nghèo, phục hồi trước đây với trữ lượng chỉ khoảng 10 - 100m³/ha, đến nay khu vực này đã phát triển thành rừng trung bình, trữ lượng đạt từ 150 - 200m³/ha.

Tại phường Phong Điền, cộng đồng thôn Tân Mỹ cũng là một điểm sáng tiêu biểu trong công tác giao đất, giao rừng. Từ năm 2011, cộng đồng với 218 hộ tham gia được tín nhiệm giao quản lý hơn 542ha rừng tự nhiên. Nằm giáp ranh với khu vực A Lưới, địa bàn này vốn chịu nhiều áp lực và diễn biến phức tạp về tình trạng xâm hại rừng. Với phương châm “ba cùng”: cùng ăn, cùng ở và cùng tuần tra, tình trạng xâm hại tài nguyên rừng tại đây đã được kéo giảm đáng kể, giữ vững diện tích rừng cho vùng giáp ranh.

Cộng đồng A Tin chuẩn bị giống cây bản địa để trồng rừng.

“Cánh tay nối dài” của lực lượng kiểm lâm

“Chính sách DVMTR không chỉ tạo nguồn lực tài chính ổn định cho ngành lâm nghiệp mà còn khơi dậy vai trò chủ thể của cộng đồng. Nguồn tiền DVMTR có thể chưa làm bà con giàu lên ngay, nhưng là điểm tựa thiết thực để đồng bào dân tộc thiểu số trang trải cuộc sống, đầu tư sản xuất. Mỗi người dân trở thành “tai mắt” đắc lực của lực lượng kiểm lâm”, ông Trần Quốc Cảnh, Phó Giám đốc Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng TP. Huế nhấn mạnh.

Ông Đinh Công Bình, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm TP. Huế khẳng định: “Trong điều kiện địa hình rừng núi hiểm trở, lực lượng kiểm lâm mỏng thì các tổ tuần tra cộng đồng chính là “cánh tay nối dài” vô cùng hiệu quả. Bà con nắm rõ từng gốc cây, con suối nên có thể phát hiện và ngăn chặn vi phạm từ sớm, từ xa”.

Từ những điểm sáng như: Lê Triêng 1, A Tin đến Tân Mỹ, có thể thấy mô hình quản lý rừng dựa vào cộng đồng không chỉ bảo vệ hệ sinh thái, nâng cao chức năng phòng hộ mà còn hướng tới xã hội hóa nghề rừng, giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân; nhất là các hộ đồng bào dân tộc sinh sống ven rừng. Đó là nền tảng để Huế tiếp tục xây dựng mô hình quản lý rừng dựa vào cộng đồng theo hướng bền vững, hiệu quả.