 |
| Người tiêu dùng quét mã kiểm thông tin, nguồn gốc hàng hóa bằng mã QR tại siêu thị ở Hà Nội. (Ảnh: HÀ THU) |
Thời gian qua, Việt Nam đã từng bước hình thành khung pháp lý và triển khai các chương trình thúc đẩy truy xuất nguồn gốc gắn với chuyển đổi số và phát triển kinh tế số, như: Quyết định số 100/QĐ-TTg phê duyệt đề án triển khai, áp dụng và quản lý hệ thống truy xuất nguồn gốc; Luật số 78/2025/QH15 sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa; Nghị định số 37/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Bên cạnh đó, các bộ, ngành cũng đã chủ động xây dựng và triển khai các hệ thống truy xuất nguồn gốc phục vụ yêu cầu quản lý chuyên ngành và đáp ứng thị trường xuất khẩu.
Tuy nhiên, trong quá trình tổ chức thực hiện, một trong những thách thức lớn là sự phân tán trong quản lý và thiếu liên thông giữa các hệ thống. Hoạt động truy xuất nguồn gốc hiện đang do nhiều bộ, ngành và địa phương triển khai theo chức năng quản lý riêng, dẫn đến khác biệt về tiêu chuẩn dữ liệu, phương thức vận hành và mục tiêu sử dụng. Trong khi đó, bản chất của truy xuất nguồn gốc là liên ngành, liên lĩnh vực và xuyên suốt chuỗi giá trị. Một sản phẩm xuất khẩu có thể liên quan đồng thời đến quản lý nguyên liệu, sản xuất, thương mại, hải quan, tiêu chuẩn chất lượng và xuất xứ.
Thí dụ, trong lĩnh vực nông nghiệp, hệ thống truy xuất chủ yếu phục vụ quản lý vùng trồng, cơ sở đóng gói và đáp ứng yêu cầu của các thị trường nhập khẩu. Trong khi đó, ở lĩnh vực công thương, truy xuất lại gắn với quản lý lưu thông hàng hóa và thương mại điện tử. Còn trong lĩnh vực y tế, truy xuất được áp dụng với thuốc và thực phẩm chức năng theo các quy định chuyên ngành riêng biệt. Việc các hệ thống này phát triển độc lập, thiếu cơ chế kết nối và chia sẻ dữ liệu đã làm giảm đáng kể hiệu quả tổng thể của truy xuất nguồn gốc.
Theo các chuyên gia, những bất cập này bộc lộ rõ trong thực tiễn. Đối với hàng hóa xuất khẩu, không ít trường hợp doanh nghiệp phải thực hiện đồng thời nhiều yêu cầu truy xuất khác nhau từ cơ quan quản lý trong nước và đối tác nước ngoài, nhưng dữ liệu lại không được liên thông, gây phát sinh chi phí và thời gian tuân thủ.
Trong một số vụ việc liên quan gian lận xuất xứ hoặc lẩn tránh các biện pháp phòng vệ thương mại, việc thiếu hệ thống truy xuất đồng bộ khiến cơ quan chức năng gặp khó khăn trong việc xác minh nguồn gốc nguyên liệu và quá trình sản xuất. Tương tự, trong quản lý an toàn thực phẩm, khi xảy ra sự cố, việc truy vết nhiều khi bị gián đoạn do thông tin phân tán ở nhiều hệ thống khác nhau, làm chậm quá trình xử lý và kiểm soát rủi ro.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các quốc gia triển khai hiệu quả truy xuất nguồn gốc đều xây dựng được cơ chế điều phối liên ngành, có khả năng thống nhất định hướng, chuẩn hóa tiêu chuẩn và tổ chức triển khai đồng bộ trên phạm vi toàn quốc. Cơ chế này không chỉ phục vụ quản lý trong nước mà còn tạo điều kiện để kết nối với các hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc tế, đáp ứng yêu cầu của các thị trường xuất khẩu.
Thực tiễn đang đặt ra yêu cầu không chỉ dừng ở các giải pháp riêng lẻ theo từng ngành, mà cần sớm thành lập một ban chỉ đạo liên ngành về truy xuất nguồn gốc ở tầm quốc gia, có chức năng chỉ đạo, điều phối và tổ chức triển khai thống nhất trên phạm vi toàn bộ nền kinh tế.
Ban chỉ đạo này cần có sự tham gia của các bộ, ngành quản lý các lĩnh vực then chốt như nông nghiệp, công thương, tài chính, khoa học và công nghệ, y tế…, đồng thời bảo đảm cơ chế phối hợp chặt chẽ từ trung ương đến địa phương, nhằm thống nhất định hướng, tiêu chuẩn và hạ tầng dữ liệu truy xuất nguồn gốc.
Việc thành lập một ban chỉ đạo liên ngành đủ thẩm quyền sẽ giúp khắc phục tình trạng phân tán, thiếu liên thông trong tổ chức thực hiện hiện nay, và là giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, phòng chống gian lận xuất xứ, hỗ trợ xuất khẩu cũng như xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia hiện đại, minh bạch, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.
https://nhandan.vn/co-che-dieu-phoi-lien-nganh-trong-truy-xuat-nguon-goc-post959049.html