 |
| Ban thờ gia tiên ngày Tết của một gia đình ở làng ven đô Hà Nội. |
Trong mỗi gia đình Việt Nam, không gian thờ tự luôn được đặt ở vị trí trang nghiêm nhất. Đó không chỉ là nơi kết nối hậu thế với tiên tổ trong những dịp lễ, Tết mà còn là nơi thể hiện nền nếp gia phong, phản ánh chiều sâu văn hóa của mỗi dòng họ. Tín ngưỡng thờ cúng gia tiên từ lâu đã trở thành một giá trị bền vững trong đời sống tinh thần của người Việt, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, nhắc nhở mỗi người về cội rễ và trách nhiệm gìn giữ truyền thống.
Các nhà nghiên cứu văn hóa cho rằng, thờ cúng tổ tiên là một trong những hình thức tín ngưỡng bản địa có sức sống lâu bền nhất trong đời sống xã hội Việt Nam. Trải qua nhiều biến đổi của lịch sử, tín ngưỡng này không chỉ tồn tại như một nghi lễ mà còn trở thành chuẩn mực đạo đức, góp phần hình thành nhân cách con người, củng cố sự gắn kết gia đình và cộng đồng.
Trong tư tưởng truyền thống Á Đông, đạo hiếu được xem là nền tảng của luân lý xã hội. Quan niệm “nhân sinh hữu bản”, con người có gốc rễ, đã trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt đời sống tinh thần của dân tộc Việt Nam. Việc chăm lo hương khói tổ tiên vì thế không chỉ là hoạt động tín ngưỡng mà còn là biểu hiện của trách nhiệm và nghĩa tình giữa các thế hệ.
Thực tiễn đời sống hiện nay cho thấy, dù xã hội ngày càng hiện đại, nhịp sống ngày càng gấp gáp, nhưng nhu cầu hướng về cội nguồn vẫn được người dân gìn giữ như một giá trị bền vững. Không gian thờ tự trong mỗi gia đình tiếp tục là nơi hội tụ của truyền thống, đạo lý và bản sắc văn hóa dân tộc.
Tại vùng ven đô Hà Nội, nơi quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, nhiều gia đình vẫn duy trì nếp sinh hoạt tâm linh trang nghiêm. Anh Nguyễn Đức Mạnh (sinh năm 1997, xã Kiều Phú) chia sẻ rằng dù thuộc thế hệ trẻ lớn lên trong bối cảnh xã hội nhiều đổi thay, anh luôn coi trọng những giá trị truyền thống của dân tộc.
“Khi tự tay thắp nén hương đầu tiên trên ban thờ gia tiên dịp đầu năm mới, tôi cảm thấy trong lòng bâng khuâng lạ thường, có một cảm xúc không thể gọi tên.
 |
| Anh Nguyễn Đức Mạnh kính cẩn chủ trì lễ cúng gia tiên trong những ngày tết Nguyên đán Bính Ngọ. |
Nén hương được cắm trang trọng giữa bát hương cũng là lúc tôi lui xuống hành lễ, cẩn cáo tiên tổ và gửi gắm những lời nguyện cầu, mong anh linh tiên tổ phù hộ độ trì cho gia đình, bản thân và những người thân của tôi một năm mới nhiều sức khỏe, gia đình thuận hòa, thân tâm an lạc, vạn sự cát tường…
Mỗi khi ngẩng trông lên ban thờ gia tiên, cỗ ngai, bài vị và chiếc hoành phi là điểm nhấn lớn nhất mà mỗi gia đình thường có. Trong Kinh Lễ, một trong những kinh điển của Nho gia có chữ: Ái tồn xác trứ, nghĩa là yêu mến thì tổ tiên như luôn còn, kính cẩn thì tổ tiên luôn hiển hiện, đó là lý do tôi chọn 4 chữ này trên bức hoành phi nhà mình, từ đó nhắc mình giữ cái tâm, sự kính cẩn khi hành lễ trước tổ tiên mỗi dịp lễ tiết”, anh Mạnh cho biết.
Không chỉ thế hệ trẻ, nhiều người cao tuổi cho rằng việc giữ gìn không gian thờ tự là nền tảng đạo đức của gia đình. Bà Lê Thị Lan (70 tuổi, phường Ba Đình, Hà Nội) chia sẻ: “Cuộc sống có thể thay đổi, nhưng ban thờ gia tiên thì gia đình nhà bác luôn cố gắng giữ gìn trang nghiêm. Con cháu đi làm xa, mỗi dịp trở về sum họp, thắp nén hương trước tiên tổ là khoảnh khắc thiêng liêng, giúp các thế hệ hiểu hơn về cội nguồn của mình”.
Theo bà Lan, giá trị của việc thờ cúng không nằm ở lễ vật mà ở tấm lòng thành kính. “Tùy điều kiện mỗi gia đình mà chuẩn bị khác nhau. Điều quan trọng nhất vẫn là sự kính cẩn, biết ơn tổ tiên”.
Trong tiến trình phát triển đất nước, việc gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống luôn được quan tâm. Nhiều chủ trương, chính sách về xây dựng đời sống văn hóa cơ sở, xây dựng gia đình văn hóa đã góp phần củng cố những giá trị đạo đức tốt đẹp trong xã hội. Không gian thờ tự trong mỗi gia đình vì thế không chỉ là nơi thực hành tín ngưỡng mà còn là môi trường giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.
Các chuyên gia văn hóa nhận định, trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, việc bảo tồn những giá trị tinh thần mang tính bản sắc có ý nghĩa quan trọng trong việc củng cố sức mạnh nội sinh của dân tộc. Nét đẹp thờ cúng gia tiên chính là một biểu hiện sinh động của bản sắc ấy, bền bỉ, lặng thầm nhưng có sức lan tỏa sâu rộng trong đời sống xã hội.
Giữa nhịp sống đổi thay, nén hương trầm vẫn âm thầm lan tỏa, kết nối quá khứ với hiện tại, hun đúc tinh thần hiếu nghĩa và lòng biết ơn trong mỗi con người Việt Nam hôm nay.
https://nhandan.vn/giu-gin-net-dep-tho-cung-gia-tien-trong-doi-song-hien-dai-post943721.html?gidzl=JVHSSGUSX0rFwLLn1uE134ZkLNuPWTCC0xm1TadLrWa5kL1nJu23MrBkLtKPWzLOLhiCSZP_M-1B0vo93m