ClockThứ Tư, 16/05/2018 12:30

Chầu Văn Huế, hát ở đâu là phù hợp?

HNN - Hầu văn cũng như các loại hình ca hát dân gian, tín ngưỡng khác là sản phẩm lịch sử, dĩ nhiên không gian diễn xướng và phương thức diễn xướng của nó không còn hoặc đã thay đổi.

450 nghệ sĩ tham gia liên hoan Hát văn và hát Chầu văn toàn quốcNgười Huế hát chầu văn

Tiết mục dự thi tại Liên hoan hát văn, hát chầu văn toàn quốc diễn ra tại Festival Huế 2018. Ảnh: Minh Hiền

Báo Thừa Thiên Huế số 836 ra ngày 28 đến 31/1/2016 trong mục “Câu chuyện văn hoá” có đăng bài Đâu chỉ dừng lại có mỗi chuyện hầu văn? của Hiền An. Theo bài báo, một nhà nghiên cứu có tên tuổi ở Huế đã không đồng ý việc đưa hát hầu văn Huế (còn gọi là chầu văn) vào chốn cung đình, cụ thể là các buổi dạ yến tiệc, cơm cung đình. Nhà nghiên cứu nọ còn nhấn mạnh: “Các hoạt động lễ nghi trang trọng càng không nên, bởi âm hưởng diễn xướng của hầu văn rộn ràng hơi thiếu nghiêm túc, ít phù hợp”. Lý do mà nhà nghiên cứu đưa ra để “cấm cản” hầu văn là do loại hình này “gắn với văn hoá tâm linh, thường được diễn tại miếu điện”. Cũng trên Báo Thừa Thiên Huế số 940 Cuối tuần ra ngày 25 đến 28/1/2018, tác giả Hiền An lại tiếp tục nêu vấn đề hát chầu văn Huế trong không gian nào là phù hợp.

Chúng tôi xin góp ý kiến về vấn đề Báo Thừa Thiên Huế đã nêu.

Chúng ta biết tục thờ mẫu (mẹ) là một nghi thức giàu tính nhân văn và độc đáo của người Việt Nam. Hầu văn Huế nói riêng và cả nước nói chung gắn với nghi lễ “lên đồng” được tổ chức ở các miếu, điện thờ mẫu, thể hiện lòng tôn kính đối với mẫu. Ta tạm gọi hát văn này là hát văn Huế “nguyên thủy”. Các điệu hầu văn Huế nhìn chung có âm điệu lâng lâng, tiết tấu nhanh, rộn ràng. Còn lời thơ-ca thì ca ngợi công đức các mẫu... Xin trích một câu hát hầu văn, lời cũ: “Khi lên ngàn trăng đưa, gió rước/ Gót sen vàng mượn bước thấp cao/ Khi vui cất giọng thanh tao/Nết thu đườm đượm má đào hây hây”.

Hầu văn cũng như các loại hình ca hát dân gian, tín ngưỡng khác là sản phẩm lịch sử, dĩ nhiên không gian diễn xướng và phương thức diễn xướng của nó không còn hoặc đã thay đổi. Trong trường hợp hầu văn, loại ca hát tín ngưỡng từ các miếu, điện thờ đã “phát tán” ra ngoài xã hội: trên sân khấu, trong các chương trình phát thanh truyền hình...

Lúc này hình thức diễn xuất của hầu văn đã thay đổi và lời ca cũng đã được sáng tác mới với những đề tài của cuộc sống hôm nay và đã được xã hội đón nhận. Như vậy, hát hầu văn hôm nay còn có không gian và hình thức diễn xướng mới, cùng với lời thơ- ca có nội dung mới; nó không còn gắn với văn hoá tâm linh, tín ngưỡng nữa. Ta gọi hát văn loại này là hát văn Huế “cải biên”.

Không gian diễn xướng hát chầu văn “nguyên thủy” đã “yên phận” là các am miếu, điện thờ với hình thức chặt chẽ về trang phục, âm nhạc, lời ca, múa, điệu bộ… phù hợp với nhân vật “giá đồng” của một buổi “hầu đồng”. Có băn khoăn, có ý kiến khác nhau là trình diễn hát chầu văn “cải biên” ở đâu là phù hợp. Chúng tôi xin góp ý kiến về vấn này như sau:

1. Chầu văn Huế “cải biên” không phải là ca Huế, nên không thể giới thiệu trong một chương trình ca Huế thuần túy. Nó chỉ nên được giới thiệu trình diễn chung trong một chương trình âm nhạc truyền thống.

2. Trong yến tiệc cung đình “phục nguyên” không trình diễn hát văn “cải biên”, vì nó không phải là âm nhạc cung đình.

Trường hợp buổi yến tiệc đó tổ chức ở chốn cung đình, nhưng không phải là “phục nguyên” (phục dựng như cũ) thì có thể trình diễn hát chầu văn “cải biên”.

3. Chầu văn Huế “cải biên” được trình diễn ở bất kể đâu, kể cả chốn cung đình xưa, trong các lễ hội lớn (như Festival Huế); các liên hoan, hội diễn nghệ thuật… Sở dĩ như vậy là bởi, chầu văn Huế “cải biên” đã không còn làm chức năng là một loại hát tín ngưỡng; lúc này nó thuần túy là một tiết mục âm nhạc truyền thống. Lúc này, không gian diễn xướng, vũ đạo, trang phục, lời ca… không phải là một trình diễn của một buổi “hầu đồng”. Còn như nhà nghiên cứu nào đó lo rằng “âm hưởng diễn xướng hát văn rộn ràng, hơi thiếu nghiêm túc, ít phù hợp” với chốn cung đình, cũng không nên “băn khoăn” làm gì. Mười bản tấu (còn gọi là Mười bản ngự, Thập thủ liên hoàn…) vốn được tấu lên ở cung đình Huế trong các buổi yến tiệc, đón tiếp của triều đình còn có những điệu nhanh, mạnh, dồn dập, như xuân phong, long hổ, tấu mã, còn “rộn ràng” hơn các điệu hát chầu văn Huế rất nhiều!

Mấy suy nghĩ, mong được cùng chia sẻ.

Minh Khiêm

ĐÁNH GIÁ
Hãy trở thành người đầu tiên đánh giá cho bài viết này!
  Nội dung góp ý

BẠN CÓ THỂ QUAN TÂM

Xử lý hơn 1.850 trường hợp vi phạm nồng độ cồn

Ngày 16/11, Công an TP. Huế cho biết, qua một tháng triển khai đồng loạt các biện pháp tuần tra, kiểm soát, Phòng Cảnh sát giao thông (CSGT) đã phát hiện, lập biên bản 1.854 trường hợp vi phạm nồng độ cồn, tăng 961 trường hợp so với thời gian liền kề.

Xử lý hơn 1 850 trường hợp vi phạm nồng độ cồn
Chương trình Ngày Văn hóa Việt Nam 2026 tại Huế

Triển khai Nghị quyết số 28/2026/QH16 ngày 24/4/2026 của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam; Quyết định số 1111/QĐ-TTg ngày 19/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch tổ chức “Ngày Văn hóa Việt Nam” giai đoạn 2026 - 2030; Chỉ thị số 35/CT-TTg ngày 30 tháng 9 năm 2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026; UBND thành phố Huế tổ chức các hoạt động “Ngày Văn hóa Việt Nam” năm 2026 với mục tiêu đưa ngày 24/11 trở thành hoạt động văn hóa thường niên, tạo điều kiện để người dân và du khách tiếp cận, thụ hưởng các giá trị văn hóa trong đời sống

Chương trình Ngày Văn hóa Việt Nam 2026 tại Huế
Huế giảm phí tham quan di tích để kích cầu du lịch

UBND thành phố Huế vừa ban hành 3 quyết định về chính sách giảm phí tham quan các di tích thuộc Quần thể di tích Cố đô Huế, áp dụng đối với khách sử dụng các tuyến giao thông du lịch mới, khách du lịch MICE và khách du lịch y tế.

Huế giảm phí tham quan di tích để kích cầu du lịch
Cơ hội lớn cho Huế để hồi hương cổ vật, tư liệu quý hiếm

Việc Chính phủ phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm đang ở nước ngoài về nước theo Quyết định số 2196/QĐ-TTg ngày 12/11/2026 mở ra cơ hội lớn đối với Huế. Với vùng đất từng là kinh đô của triều Nguyễn, nơi nhiều hiện vật và tư liệu đã phân tán qua những biến động lịch sử, đây là thời điểm để chuyển những nỗ lực riêng lẻ thành một chương trình chủ động, gắn việc tìm kiếm, tiếp nhận với đầu tư năng lực bảo tồn và phát huy di sản lâu dài.

Cơ hội lớn cho Huế để hồi hương cổ vật, tư liệu quý hiếm

TIN MỚI

Return to top