Kể câu chuyện Bác Hồ phải làm sao để chạm đến cảm xúc người nghe

ThS. Lê Văn Hà

Trò chuyện với Huế Ngày nay, anh xúc động: “Mỗi lần được thuyết minh tại những di tích gắn với tuổi thơ và cuộc đời của Bác ở Huế, tôi luôn mang một cảm xúc rất đặc biệt - vừa thiêng liêng, vừa xúc động. Với tôi, đó không chỉ là công việc mà còn là hành trình được sống lại cùng những dấu chân của Người”.

Cơ duyên nào đưa anh đến với công việc tại Bảo tàng Hồ Chí Minh TP. Huế và đặc biệt là với vai trò thuyết minh viên - người kể chuyện Bác Hồ?

Ở Huế và làm việc tại Bảo tàng Hồ Chí Minh TP. Huế đối với tôi không chỉ một lựa chọn nghề nghiệp mà còn là cơ duyên rất đặc biệt. Tôi sinh ra và lớn lên ở quê hương Hà Tĩnh nhưng có nhiều gắn bó với Huế. Cha tôi từng tham gia trong Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1968 ở Huế và bị thương. Sau này, tôi lại có cơ duyên được học tập nơi cha tôi cùng với đồng đội của mình đã anh dũng chiến đấu, hy sinh máu xương cho ngày hòa bình. Tôi học Khoa Sử, Trường Đại học Khoa học (Đại học Huế), sau khi tốt nghiệp được giới thiệu thi tuyển và may mắn được trúng tuyển, làm việc tại Phòng Tuyên truyền Hướng dẫn Bảo tàng Hồ Chí Minh TP. Huế.

Để chuyển tải những câu chuyện về Bác cũng như những hiện vật gắn liền với cuộc đời Người đến với du khách, không chỉ là công việc thiêng liêng mà cần phải trải qua quá trình rèn luyện, học cách truyền đạt bài bản. Với anh, quá trình đó diễn ra như thế nào?

Đối với tôi, để kể một câu chuyện về Bác Hồ chạm đến trái tim người nghe, trước hết người thuyết minh phải tự làm cho câu chuyện ấy sống trong chính trái tim mình. Trong quá trình công tác, tôi dành rất nhiều thời gian để đọc tư liệu, tìm hiểu từng hiện vật, từng câu chuyện gắn liền khoảng thời gian Bác Hồ cùng với gia đình Người ở Huế; tiểu sử sự nghiệp cũng như những mẩu chuyện về cuộc đời hoạt động cách mạng của Bác.

Nhưng chỉ kiến thức thôi thì chưa đủ, điều khó nhất là làm sao để mỗi câu chuyện khi cất lên không khô cứng mà có thể chạm đến cảm xúc của người nghe. Vì vậy, quá trình rèn luyện của tôi không chỉ là học cách thuyết minh bài bản, mà còn học cách cảm thụ, thấu hiểu từng hiện vật, từng câu chuyện, từng dấu mốc trong cuộc đời của Người. Chính quá trình tự học, tự rèn luyện ấy đã giúp tôi hiểu rằng: Thuyết minh không phải là đọc lại lịch sử, mà còn là truyền được cảm xúc, niềm kính yêu và những giá trị nhân văn của Bác đến với mỗi du khách bằng tất cả sự kính trọng, chân thành của mình.

Để trở thành một thuyết minh viên về Bác Hồ, theo tôi trước hết phải có lòng kính yêu. “Yêu Bác, lòng ta trong sáng hơn”, tự hào, trách nhiệm, tâm huyết, yêu nghề và “say” nghề, luôn luôn trau dồi và học hỏi không ngừng. Một thuyết minh viên không chỉ cần kiến thức lịch sử, kỹ năng diễn đạt hay giọng nói truyền cảm, mà còn phải biết lắng mình trước từng hiện vật, từng câu chuyện về Bác để kể bằng cả sự chân thành, kính trọng và biết ơn.

Th.S Lê Văn Hà (trái) trong một dịp hướng dẫn, thuyết minh cho các đoàn khách. Ảnh: NVCC

Sau nhiều năm làm công việc thuyết minh, tiếp đón và thuyết minh cho hàng trăm đoàn khách, trong đó có những đoàn khách cao cấp, khách quốc tế, điều để lại ấn tượng và kỷ niệm sâu đậm trong anh là gì?

Điều đọng lại sâu sắc nhất với tôi là những khoảnh khắc rất lặng. Những lần thuyết minh kể những câu chuyện về tuổi thơ của Bác ở Huế, đặc biệt là giai đoạn mẹ của Bác và em trai mất, hay câu chuyện về những giây phút cuối đời của Bác khiến mọi người rưng rưng nước mắt.

Những ánh mắt xúc động ấy khiến tôi nhận ra công việc của mình không chỉ là truyền đạt thông tin, mà là góp phần đánh thức cảm xúc, lòng biết ơn và sự kết nối giữa con người với lịch sử. Đó là điều thiêng liêng và cũng là động lực để tôi luôn cố gắng giữ ngọn lửa nghề trong suốt những năm qua.

 Nói về Bác là nói về một nhân cách lớn, cả cuộc đời vì nước, vì dân, nên mình kể bằng sự hời hợt hay cảm xúc không thật thì sẽ khó truyền được giá trị thiêng liêng ấy đến với mọi người. Có những lúc đứng trước những đoàn khách lớn, tôi tự nhắc mình phải giữ sự chuẩn xác, trang trọng nhưng cũng phải gần gũi và chân thành.

Động lực giúp tôi làm tốt hơn công việc của mình chính là tình cảm, sự kính yêu dành cho Bác của những vị khách đến với bảo tàng. Những khoảnh khắc ấy làm tôi hiểu rằng, công việc của mình không chỉ là thuyết minh, mà còn là góp phần giữ gìn và lan tỏa những giá trị đẹp của Bác đến với mọi thế hệ.

Anh có lời khuyên nào với những người trẻ mong muốn theo đuổi công việc thuyết minh nói chung và thuyết minh về cuộc đời và sự nghiệp của lãnh tụ Hồ Chí Minh kính yêu?

Tôi nghĩ, để làm nghề thuyết minh, trước hết phải có tình yêu với lịch sử, với văn hóa và đặc biệt là sự chân thành trong cảm xúc. Còn với công việc thuyết minh về cuộc đời và sự nghiệp của Bác Hồ, đó không chỉ là học thuộc câu chuyện hay tư liệu, mà là hành trình học cách sống tử tế, giản dị và trách nhiệm hơn mỗi ngày từ chính tấm gương của Người.

Tôi luôn muốn nhắn với các bạn trẻ rằng: Nếu chọn nghề này, hãy đến bằng cả trái tim. Bởi chỉ khi mình thật sự xúc động trước câu chuyện mình kể thì những điều ấy mới có thể chạm đến trái tim người nghe.