 |
| Việc trả tiền cho các sản phẩm âm nhạc là đương nhiên bởi vì đây là công sức lao động của tác giả. Ảnh minh họa: Phương Anh |
Lúng túng với quy định mới
Nằm trên tuyến đường Điện Biên Phủ, phường Thuận Hóa, nhà hàng Mê có tổng diện tích gần 200m2 thường xuyên sử dụng âm nhạc phục vụ khách hàng, phù hợp với không gian và phong cách của quán. Tuy nhiên, gần nửa tháng nay, việc lựa chọn nguồn nhạc, nền tảng phát đang trở thành vấn đề được cơ sở đặc biệt quan tâm. Trong khi chờ có hướng dẫn cụ thể, nhà hàng này tạm thời hạn chế sử dụng nhiều bản nhạc phổ biến, thay vào đó là ưu tiên các nguồn nhạc được giới thiệu là miễn phí bản quyền hoặc nhạc do AI tạo ra để tránh những rủi ro về pháp lý. “Nhà hàng cũng mong muốn có hướng dẫn cụ thể như đóng phí bản quyền cho ai, đơn vị nào chịu trách nhiệm thu cũng như có bảng giá cụ thể để cân đối chi phí vận hành của quán” - Anh Nguyễn Tấn Hương Toàn, quản lý nhà hàng Mê cho hay.
Nhiều quán cà phê, nhà hàng trên địa bàn cũng đang tìm hiểu kỹ hơn các quy định để vừa đáp ứng nhu cầu kinh doanh, vừa bảo đảm tuân thủ pháp luật. Với những cơ sở có quy mô nhỏ, việc phát sinh thêm chi phí bản quyền đặt ra áp lực trong cân đối chi phí vận hành, nhất là khi hoạt động kinh doanh dịch vụ ăn uống đang chịu sự cạnh tranh ngày càng lớn.
Chị Trần Thị Hoàng Trúc, Quản lý quán cà phê Chạm trên đường Đào Tấn, phường Thuận Hóa chia sẻ: “Nếu không có âm nhạc thì sẽ ảnh hưởng đến trải nghiệm của khách hàng, tuy nhiên nếu những bản nhạc này bị đánh bản quyền và thu phí thì sẽ phát sinh thêm chi phí đầu vào cho quán, sẽ rất khó khăn, đặc biệt là các quán mới mở như chúng tôi”.
Theo Nghị định 134/2026/NĐ-CP, hệ số điều chỉnh với quán cà phê và cơ sở giải khát được tính theo diện tích sử dụng, hiểu nôm na là “quán càng rộng, đóng càng nhiều”. Với diện tích 15m², hệ số cơ bản là 0,35. Cứ mỗi m² tăng thêm, từ 15m² đến 50m², hệ số tăng thêm 0,04 mỗi m². Trên 50m², mỗi m² tăng thêm 0,02. Như vậy, mỗi quán cà phê, nhà hàng có thể sẽ phát sinh thêm chi phí bản quyền âm nhạc hơn 800.000 đồng - 20 triệu đồng/năm đối với quán cà phê và hơn 5 triệu đồng - 20 triệu đồng/năm, đối với nhà hàng, tính theo phần diện tích không gian có sử dụng âm nhạc của cơ sở kinh doanh.
“Nếu mức phí bản quyền quá cao, quán đành phải chuyển sang sử dụng nhạc AI hoặc tắt nhạc để giảm chi phí” - Chị Trúc, quản lý quán cà phê chia sẻ.
Cần hiểu đúng nghĩa vụ
Từ ngày 1/7, khi mức lương cơ sở được điều chỉnh lên 2,53 triệu đồng/tháng theo quy định mới, mức phí bản quyền âm nhạc áp dụng đối với nhiều cơ sở kinh doanh như quán cà phê, nhà hàng cũng được điều chỉnh theo công thức quy định tại Nghị định 134/2026/NĐ-CP.
Theo luật sư Võ Công Hạnh, Giám đốc Công ty Luật Công Khánh, việc trả tiền bản quyền khi sử dụng âm nhạc trong hoạt động kinh doanh không phải là quy định mới. Quyền tác giả đã được ghi nhận trong Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 và được sửa đổi, bổ sung qua các năm 2009, 2019, 2022; đồng thời được hướng dẫn thi hành tại Nghị định 17/2023/NĐ-CP và Nghị định 134/2026/NĐ-CP. Đây là cơ sở pháp lý nhằm bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan và bảo đảm lợi ích hợp pháp của những người sáng tạo.
Luật sư Võ Công Hạnh cho rằng, tâm lý của số đông đều đã quen với việc sử dụng sản phẩm miễn phí từ phần mềm công nghệ hay đến các tác phẩm nghệ thuật, trong khi việc phải trả tiền cho các sản phẩm này là đương nhiên bởi vì đây là công sức lao động của người khác.
Để thực hiện nghĩa vụ này, các cơ sở kinh doanh có thể lựa chọn hai hình thức. Thứ nhất, trực tiếp thỏa thuận và thanh toán với tác giả hoặc chủ sở hữu quyền của từng tác phẩm. Tuy nhiên, phương án này khá khó thực hiện do việc xác định và liên hệ với từng chủ sở hữu mất nhiều thời gian. Thứ hai, thông qua các tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả. Hiện nay, Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) đại diện quản lý, khai thác quyền tác giả đối với các tác phẩm âm nhạc được ủy quyền; trong khi Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Việt Nam (RIAV) đại diện quản lý quyền liên quan của các nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình.
Theo quy định hiện hành, để được cấp phép sử dụng âm nhạc, chủ cơ sở kinh doanh phải kê khai phạm vi sử dụng, hình thức khai thác và danh mục tác phẩm hoặc bản ghi âm dự kiến sử dụng làm căn cứ xác định mức phí bản quyền. Tuy nhiên, để các quy định đi vào thực tiễn, bên cạnh việc nâng cao ý thức tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ của các cơ sở kinh doanh, nhiều ý kiến cho rằng, các cơ quan và tổ chức đại diện quyền tác giả cần có hướng dẫn cụ thể, minh bạch về quy trình kê khai, cách tính phí và phương thức thanh toán. Qua đó, vừa bảo đảm quyền lợi chính đáng của tác giả, chủ sở hữu quyền, vừa tạo điều kiện để các cơ sở kinh doanh thực hiện đúng quy định, hạn chế những vướng mắc phát sinh trong quá trình áp dụng.