Điểm lại năm 2013, TG chí ít có 3 lần tăng. Hai lần tăng với tốc độ chỉ diễn ra trong một thời gian ngắn, sau đó dừng, rồi giảm trở lại; lần tăng mới đây kéo dài hơn một tháng. TG chỉ dừng và giảm khi NHNN đưa ra thông điệp: Không điều chỉnh VND/USD từ nay đến cuối năm.
 |
|
Kiểm đếm USD ở Techcombank Huế
|
Nằm trong biên độ cho phép
Theo NHNN Thừa Thiên Huế, có một số nguyên nhân chính. Chênh lệch giá vàng trong nước so với thế giới kéo dài, tăng lên và ở mức cao, ngay cả khi quá thời hạn các ngân hàng phải tất toán vàng, NHNN thông qua đấu thầu để cung ứng một lượng vàng lớn vượt xa so với dự toán trước đây. Chênh lệch này vừa là yếu tố kinh tế tạo ra việc mua ngoại tệ để nhập khẩu vàng, vừa là yếu tố tâm lý cho người mua vàng tuy có e ngại, nhưng lại “yên tâm” gia tăng mua, vì NHNN ổn định thị trường, chứ không ổn định TG vàng, chưa có chủ trương giảm chênh lệch giá vàng trong nước với giá vàng trên thế giới.
Nói như TS Lê Thẩm Dương, Trưởng khoa Quản trị kinh doanh - Đại học Ngân hàng TP Hồ Chí Minh trong lần thuyết trình tại Huế gần đây, có nguyên nhân do sự phối hợp giữa NHNN với các cơ quan chức năng như quản lý thị trường, công an... trong việc kiểm tra, kiểm soát đối với ngoại tệ “chợ đen”.
Việc điều hành TG thời gian gần đây cũng làm cho thị trường chưa yên tâm với một số lý do. TG giống như một cái “huyệt” quan trọng của cơ thể, có tác động nhiều chiều đến kinh tế vĩ mô. Đúng là TG tăng có tác động khuyến khích đối với xuất khẩu, hạn chế nhập khẩu, do đó sẽ giảm nhập siêu. Tuy nhiên, đối với nền kinh tế còn nhập khẩu lớn, trong đó có nhập khẩu để sản xuất hàng xuất khẩu, thì “lợi bất cập hại”.
Gần đây, TG USD/VND bắt đầu có diễn biến mới, sau quãng ổn định gắn với hoạt động mua vào ngoại tệ của NHNN. Giá USD được các ngân hàng thương mại (NHTM) trên địa bàn lần lượt nâng thêm từ 10 - 20 VND ở cả hai chiều mua vào - bán ra. Đầu tháng 12 vừa qua, giá USD liên tục “nhảy” trên biểu niêm yết của các NHTM. Mức giá bán ra cao nhất 21.190 VND đã có ở khá nhiều “nhà băng” như Vietcombank Huế, Eximbank Huế... tức tăng tới 70 - 75 VND chỉ trong khoảng hai tuần. Với sự ổn định của TG USD/VND trong một thời gian dài, diễn biến trên là đáng chú ý, dù mức giá giao dịch của các ngân hàng trên địa bàn vẫn nằm gọn trong biên độ cho phép (+/-1% theo TG bình quân liên ngân hàng). Đó cũng là biến động mạnh nhất kể từ gần cuối tháng 8-2013, thời điểm có mức tăng tới 100 VND gắn với mốc 21.220 VND.
Việc các ngân hàng thu hẹp chênh lệch giữa giá mua vào - bán ra, từ 60 - 70 VND trước đó xuống còn 40 - 50 VND cũng là một tín hiệu đáng kể cho lực cầu. Trên thị trường liên ngân hàng, nhu cầu ngoại tệ tăng lên cũng là điểm được một số ngân hàng tham gia ghi nhận. Cùng với đó, một số nhận định đề cập đến thông tin một số doanh nghiệp (DN) xăng dầu đầu mối đang cần USD thanh toán hàng nhập khẩu được cho là tác động nhất định đến tâm lý thị trường. Trong khi đó, một chuyên gia lại nhìn nhận ở “tác động ngoài mong muốn” nào đó khi thị trường đón nhận một số dự báo TG USD/VND sẽ có điều chỉnh mạnh trong năm 2014.
Ổn định nhưng không cố định
Theo lãnh đạo một số ngân hàng trên địa bàn, giữ ổn định TG sẽ vẫn tiếp tục được khẳng định trong thời điểm cuối năm và có thể cả hết kỳ nghỉ Tết Giáp Ngọ; đó là định hướng của NHNN. Thông thường, đây cũng là giai đoạn khá nhạy cảm của thị trường cũng như trong hoạt động của các NHTM, gắn với mùa cao điểm chi trả và thường có những xáo trộn nhất định ở các dòng vốn.
Năm 2014, hiện vẫn chưa có một “cam kết cứng” từ NHNN về khoảng biến động cụ thể của TG như năm 2013. Tuy nhiên, trong cuộc họp báo điểm lại việc điều hành chính sách tiền tệ năm 2013 và định hướng 2014 vào ngày 16/12, đại diện NHNN cho biết: Cơ bản năm 2014, điều hành chính sách TG vẫn là ổn định nhưng không cố định, nhằm tới hai mục tiêu là tăng tính hấp dẫn của VND và tăng dự trữ ngoại hối, tiếp tục hạn chế đô la hóa trong nền kinh tế; nghĩa là nhà điều hànhvẫn tiếp tục giữ ổn định TG và cả lãi suất.
Theo TS Lê Thẩm Dương, có nhiều giải pháp để ổn định TG. Trước hết, tăng cường sự phối hợp chặt chẽ trong việc kiểm tra, thanh tra xử lý vi phạm trên thị trường ngoại tệ tự do để ngăn chặn đầu cơ. Giảm chênh lệch giữa giá vàng trong nước và giá vàng thế giới vốn kéo dài và hiện còn ở mức cao nhằm ngăn chặn các nhà đầu cơ mua USD nhập khẩu vàng để hưởng chênh lệch giá. Điều này không chỉ là các nhà đầu cơ trên thị trường tự do, mà dư luận còn nghi ngờ cả với các ngân hàng. Thu hút mạnh hơn lượng ngoại tệ từ các nguồn, nhất là FDI, ODA, kiều hối, khách quốc tế đến Việt Nam... Đây là biện pháp không chỉ thu hút nguồn lực mà còn góp phần cải thiện cán cân thanh toán, tăng dự trữ ngoại hối, ổn định TG. Kiểm soát nhập khẩu những mặt hàng cần hạn chế, cần kiểm soát; nhất là những hàng hiệu. Giữ chênh lệch lãi suất huy động giữa VND và USD đủ lớn để tăng sức hấp dẫn đối với VND, để tăng việc chuyển đổi từ USD sang VND, tăng thu hút ngoại tệ từ kiều hối, du lịch...
Các NHTM tiếp tục chuyển nhanh quan hệ tín dụng (gửi và cho vay bằng ngoại tệ) sang quan hệ mua bán đứt đoạn về ngoại tệ. Giải pháp này còn góp phần hạn chế tình trạng đô la hoá. Thực hiện chặt chẽ hơn trong việc cung ứng ngoại tệ cho các đối tượng, kể cả nghiên cứu thẩm định kỹ hơn việc chuyển ngoại tệ ra nước ngoài đầu tư của các DN, trong điều kiện chúng ta cần thu hút ngoại tệ. Hạn chế chi ngoại tệ từ nguồn ngân sách cho việc đi công tác nước ngoài của công chức nhà nước. NHNN bơm thanh khoản USD cho thị trường liên ngân hàng can thiệp khi cần thiết. Yêu cầu các NHTM, các DN xuất khẩu tăng cung USD ra thị trường.
Thứ nữa, thực hiện phương thức “trườn bò” thay cho phương thức “giật cục” - tức là thông qua việc điều chỉnh TG giao dịch trên thị trường liên ngân hàng, mà không điều chỉnh định kỳ một lần với tốc độ lớn, để hạn chế đầu cơ đón đầu tạo sóng. Ổn định tâm lý, lòng tin vào VND. Tâm lý, lòng tin vào đồng tiền quốc gia không chỉ là vấn đề kinh tế, mà còn là vấn đề chính trị; thường phải mất nhiều thời gian mới củng cố, cải thiện được. Phá giá VND sẽ là “mồi lửa” cho việc tăng TG - một chuyên gia cảnh báo.