Hồi sinh vùng lộng

Đưa lưới vào bờ

Ký ức một thời

Trong ký ức của anh Trần Được ở Tổ dân phố Hải Nhuận, phường Phong Quảng, một thời vùng biển Ngũ Điền nổi tiếng là “vựa cá” của khu vực, nơi hội tụ đủ các nghề đánh bắt hải sản vùng lộng. Hết mùa lưới trích, ngư dân lại chuyển sang khai thác cá nục, bạc má, sòng, câu mực ven bờ. Trong ký ức của nhiều lão ngư, những năm tháng ấy biển gần bờ lúc nào cũng rộn ràng, cá tôm dồi dào, người đi biển không phải lo nghĩ nhiều về đầu ra hay chi phí. Chỉ cần con thuyền nhỏ, vài tay lưới, ngư dân đã có thể bám biển mưu sinh.

Đặc biệt, nghề “tre lói” từng là nét rất riêng của vùng biển này. Đứng từ bờ nhìn ra xa, người ta dễ dàng bắt gặp hàng trăm cây tre được cắm thành hàng ngang, nhô lên mặt nước. Dưới mỗi gốc tre, ngư dân buộc bao tải cát, tàu lá chuối khô, rơm rạ để tạo thành những “mái nhà” trú ngụ cho các loài hải sản. Nhờ những tổ trú ẩn nhân tạo ấy, cá tôm sinh sôi mạnh mẽ, tụ về ngày một đông.

Có thời điểm, ngư dân Ngũ Điền không cần vươn khơi xa. Chỉ cần đứng trên bờ “kéo rùng” là đã thu về hàng tạ, thậm chí hàng tấn cá nục, cá me, cá duội, cá cơm mỗi chuyến. Ngay cả những ngày biển động, không thể ra khơi, bà con vẫn còn nhiều nghề ven bờ để mưu sinh như “kéo vét”, bủa cá buôi, câu cá ong, cá đối… Những nghề truyền thống ấy từng là “phao cứu sinh” giúp nhiều gia đình ổn định cuộc sống.

Thế nhưng, niềm vui ấy không kéo dài. Một thời gian dài, do khai thác quá mức, cộng với các hình thức đánh bắt mang tính hủy diệt như giã cào, đánh bắt bằng mìn, nguồn lợi hải sản vùng lộng dần cạn kiệt. Những loài cá có giá trị kinh tế như cá nục, cá ngừ, cá chủa, cá cam ngày một thưa vắng. Ngay cả những loài cá nhỏ như cá cơm, cá duội, cá me vốn từng dồi dào cũng dần biến mất. Các nghề “bủa rùng”, “bủa dạ”, “bủa xăm” từng gắn bó với ngư dân ven bờ bị lãng quên, nhiều người buộc phải bỏ nghề hoặc chuyển sang làm thuê, đi xa mưu sinh.

Ngư dân Phong Quảng bủa mực ven bờ

Tín hiệu vui

Tưởng chừng nghề đánh bắt ven bờ “đi vào ngõ cụt”, thì vài năm trở lại đây, một tín hiệu đáng mừng đã xuất hiện. Các loài hải sản quen thuộc bắt đầu quay trở lại vùng biển ven bờ với số lượng ngày càng nhiều. Trước sự đổi thay rõ rệt ấy, nhiều ngư dân mạnh dạn đầu tư mua sắm thuyền, lưới cụ, khôi phục lại các nghề đánh bắt vùng lộng như lưới rùng, kéo dạ, lưới xăm. Hình ảnh “bủa rùng”, “bủa xăm” từng chỉ còn trong ký ức nay lại xuất hiện phổ biến trên dải bãi ngang Ngũ Điền, mang theo niềm vui khó tả cho những người gắn bó với biển cả.

Những ngày cuối năm và đầu năm mới, ngư dân nơi đây liên tục trúng đậm các mẻ cá sòng. Cá vào lưới nhiều đến mức nhiều thuyền phải quay về bờ để gỡ cá. Trung bình mỗi chuyến biển, mỗi thuyền có thể thu về vài tạ cá sòng, bán được từ 4 đến 5 triệu đồng. Ngư dân Hồ Dũng, ở Tổ dân phố Hải Nhuận, phường Phong Quảng, phấn khởi: “Cá sòng vào gần bờ nhiều như thế này là tín hiệu rất mừng. Điều đó cho thấy nguồn lợi hải sản ven bờ đang dần hồi sinh. Trước đó, nhiều thuyền cũng từng trúng đậm cá nục, cá cơm, cá duội…”.

Theo ông Hồ Dũng, sự phục hồi của nguồn lợi hải sản không phải là điều ngẫu nhiên. Đó là kết quả của cả một quá trình dài khi các hoạt động khai thác hủy diệt bị ngăn chặn quyết liệt. Nhiều năm nay, các nghề giã cào, đánh bắt bằng mìn gần như bị xóa bỏ. Bên cạnh đó, nghề “tre lói” - một hình thức khai thác thân thiện với môi trường cũng được ngư dân phục hồi, tạo điều kiện cho cá tôm quay trở lại trú ngụ, sinh sôi. Vào những đêm hè biển lặng, người dân còn dễ dàng bắt gặp cảnh chong đèn câu mực ven bờ - hình ảnh tưởng chừng đã biến mất từ rất lâu.

Khẳng định rõ hơn điều này, ông Hoàng Văn Sửu, Phó Chủ tịch UBND phường Phong Quảng, cho biết: “Nguồn lợi hải sản vùng ven bờ đang hồi sinh rất rõ rệt. Thời gian gần đây, nhiều chuyến biển của ngư dân trúng đậm cá trích, cá nục, cá cơm, cá sòng, cá bạc má. Những loài hải sản có giá trị kinh tế cao như cá tho, cá chủa, cá ngừ, mực nang, mực lá… trước đây khan hiếm thì nay cũng xuất hiện trở lại với mật độ khá dày”.

Ngư dân Ngũ Điền trúng mẻ cá hố đầu năm

Theo ông Sửu, trong nhiều năm qua, chính quyền địa phương phối hợp chặt chẽ với các đồn biên phòng, đặc biệt là Đồn Biên phòng Phong Hải, tăng cường tuần tra, kiểm soát, kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi khai thác trái phép, mang tính hủy diệt môi trường biển. Bên cạnh đó, việc ngư dân hạn chế đánh bắt gần bờ trong một thời gian dài cũng vô tình tạo điều kiện cho hệ sinh thái biển có thời gian phục hồi tự nhiên.

Khi nguồn lợi hải sản dần ổn định, địa phương đã chủ động khuyến khích ngư dân cải hoán, nâng công suất thuyền máy, đa dạng nghề khai thác vùng lộng. Nhiều hộ ngư dân từng bỏ nghề nay quay trở lại với biển, có thu nhập ổn định, đời sống từng bước được nâng lên. Theo thống kê, hiện khu vực bãi ngang ven biển vẫn duy trì khoảng 1.900 thuyền, dù con số này đã giảm so với trước do một bộ phận ngư dân chuyển sang đánh bắt xa bờ.

Dẫu vậy, nghề đánh bắt gần bờ vẫn đóng góp tỷ trọng quan trọng trong tổng sản lượng khai thác hải sản của địa phương. Sự hồi sinh của vùng biển lộng không chỉ mang lại kế sinh nhai cho ngư dân, mà còn góp phần giữ gìn những nghề truyền thống, những nét văn hóa biển đặc trưng đã gắn bó với vùng đất này qua bao thế hệ.

Biển đã cho thấy khả năng tự hồi sinh khi con người biết trân trọng và khai thác hợp lý. Vùng biển lộng Ngũ Điền hôm nay đang dần lấy lại nhịp sống sôi động vốn có, mở ra một tương lai tươi sáng hơn cho ngư dân ven biển trong hành trình bám biển, giữ nghề và xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.