AI dẫn lối lớp học số

Giờ học của học sinh Trường Tiểu học Vĩnh Ninh (phường Thuận Hóa)

AI vào lớp học

Trong tiết “Độ cao - độ to của âm”, môn khoa học tự nhiên lớp 7, thầy giáo Nguyễn Văn Cần, giáo viên môn vật lý, Trường THCS Thủy Phương (phường Thanh Thủy) dùng AI tạo dao động ký (máy hiện sóng), vì trường không có máy thật. Khi học sinh phát âm, hát, gảy đàn guitar..., trên màn hình lập tức xuất hiện đồ thị biên độ và tần số dao động. Nhờ AI, học sinh tương tác nhiều hơn, mạnh dạn dự đoán, kiểm chứng ngay tại lớp. Giờ học vì thế cũng trở nên sôi nổi, trực quan và hiệu quả theo đúng nghĩa “âm thanh lên tiếng, kiến thức vào tim”. Với tiết học có ứng dụng AI này, thầy Cần đoạt giải Nhất Hội thi Giáo viên dạy giỏi thị xã Hương Thủy (trước đây) trong năm học 2024 - 2025.

Với môn tiếng Anh, cô giáo Nguyễn Thị Y Anh, Tổ trưởng Tổ Ngoại ngữ, Trường THPT Gia Hội đã dùng các công cụ AI để giúp học sinh luyện phát âm trước giờ học, tạo hội thoại mẫu, hình ảnh minh họa và bảng tiêu chí đánh giá. AI còn có thể phản hồi về lỗi phát âm của học sinh, giúp giáo viên có thời gian quan sát và hỗ trợ đúng đối tượng. Cô Y Anh tỏ ra hài lòng: “Giáo viên tiếng Anh ở Trường THPT Gia Hội sử dụng AI khá thường xuyên ở 3 việc chính: Soạn bài nhanh và phân hóa; tạo bài tập qua phiếu học tập và hỗ trợ đánh giá nhanh các kỹ năng. AI hỗ trợ giáo viên tạo nhanh bài đọc, bài nghe, podcast, câu hỏi và gợi ý hoạt động mới”.

Thầy giáo Nguyễn Văn Cần, giáo viên môn vật lý, Trường THCS Thủy Phương hướng dẫn học sinh dùng AI tạo dao động ký

Trí tuệ nhân tạo thật sự là “cánh tay nối dài” của giáo viên, giúp họ tổ chức các tiết học sinh động hơn và tiết kiệm thời gian hơn. Trong 3 năm qua, thầy Cần nhờ trợ lý ảo ChatGPT hỗ trợ viết hơn 3.000 bài tập trắc nghiệm khách quan và bài tập trắc nghiệm tự luận. Nhiều bài tập đã được xuất bản ở 3 cuốn sách Bài tập cơ bản và nâng cao Khoa học tự nhiên lớp 7, 8 và 9 do Nhà xuất bản Đại học Sư phạm ấn hành.

Thầy Cần chia sẻ: “Nhờ trợ lý ảo ChatGPT, tôi đã rút ngắn thời gian tạo câu hỏi, rà soát chính tả, nội dung... Việc thiết kế kế hoạch bài dạy cho từng đối tượng học sinh linh hoạt và cụ thể hơn. Các mô phỏng vật lý bằng AI cho phép học sinh nhìn thấy điều mà trước đây chỉ có thể tưởng tượng, nên quá trình hiểu bản chất trở nên nhẹ nhàng và thú vị. Trường THCS Thủy Phương là một trong những trường THCS đầu tiên của TP. Huế ứng dụng chấm bài bằng máy quét. Đó là một trong những ứng dụng cụ thể của AI, tiết kiệm thời gian chấm bài, chính xác và công khai”.

Tương tác, dẫn dắt và truyền cảm hứng

Hiện nay, AI đã trở thành một trong những giải pháp đột phá góp phần đổi mới dạy học, nâng cao chất lượng giáo dục. AI hỗ trợ giáo viên thiết kế bài giảng nhanh hơn, trực quan hơn, tạo sinh nhiều mã đề kiểm tra nhanh hơn, phản hồi đánh giá kết quả học tập chính xác… Nhờ vậy, giáo viên giảm thời gian xử lý thông tin, có thêm thời gian cho các hoạt động trải nghiệm và hướng dẫn học sinh. Văn hóa dạy học thay đổi theo hướng tích cực: Hiệu quả - chính xác - cá nhân hóa. Đối với học sinh, AI giúp các em làm chủ quá trình tự học của mình: Tìm kiếm thông tin nhanh, tổng hợp; xây dựng cấu trúc học tập cho từng nội dung; thiết kế bài kiểm tra phù hợp với năng lực...

Học sinh ứng dụng AI trong giờ học

So với vài năm trước, môi trường dạy - học bây giờ như được “lột xác ngoạn mục” nhờ AI. Nếu trước đây, giáo viên phải tự làm gần như mọi thứ, lớp học chủ yếu dùng phấn trắng, bảng đen thì nay học sinh đã quen với mô phỏng ảo, lớp học số và cả thầy giáo số. Việc kiểm tra - đánh giá cũng linh hoạt và cá nhân hóa hơn. Giáo viên dễ dàng phân tích mức độ tiến bộ của từng em qua các bảng dữ liệu thông minh.

Thầy Nguyễn Văn Cần cho rằng, AI giải phóng giáo viên khỏi nhiều việc hành chính, để tập trung vào điều cốt lõi nhất là tương tác, dẫn dắt và truyền cảm hứng học tập cho học sinh. Nó còn giúp giáo viên phân tích dữ liệu học tập để điều chỉnh phương pháp kịp thời, không dạy theo cảm tính như trước. “Có thể nói, trước đây là dạy - học bằng sức, bây giờ là dạy - học bằng sức mạnh công nghệ. AI không thay thầy cô, nhưng giúp thầy cô trở thành phiên bản hiệu quả và hạnh phúc hơn”, thầy Cần nói.

Đối với học sinh, nếu biết khai thác hợp lý, AI có thể giúp học sinh tự học hiệu quả. Nguyễn Ngọc Quỳnh Thy, học sinh lớp 12/7, Trường THPT Gia Hội chia sẻ, khi thầy, cô giáo sử dụng AI trong tiết học, em thấy bài học sinh động, dễ hiểu hơn nhờ hình ảnh, ví dụ minh họa. AI cũng giúp giáo viên phân hóa mức độ bài tập phù hợp với từng học sinh nên chúng em tiến bộ hơn. Bản thân em cũng hay dùng AI để tóm tắt nhanh nội dung bài học dài, giải thích lại kiến thức theo cách dễ hiểu hơn, luyện bài tập và kiểm tra đáp án hay lên kế hoạch học tập.

Sử dụng đúng để không mất sáng tạo

Thời gian qua, Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đã định hướng và tổ chức triển khai ứng dụng AI trong các cơ sở giáo dục thông qua việc ban hành hướng dẫn, tổ chức hội nghị, tập huấn và bồi dưỡng giáo viên. Từ đầu năm học, nhiều chuyên đề bồi dưỡng về ứng dụng AI trong dạy học, kiểm tra - đánh giá được triển khai; đồng thời phổ biến khung năng lực số cho học sinh, trong đó có năng lực AI… Nhờ sự vào cuộc đồng bộ, ứng dụng AI đã lan tỏa mạnh mẽ trong các trường học tại Huế.

Theo ông Nguyễn Vinh Hưng, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT, việc sử dụng thành thạo và hợp lý AI sẽ giúp giáo viên có “trợ lý chuyên môn” thực thụ để đổi mới phương pháp dạy học, hướng tới nền giáo dục thông minh. Nếu chậm tiếp cận công nghệ này, giáo viên sẽ mất nhiều thời gian cho các công việc thủ công; hạn chế khả năng tạo ra môi trường học tập hấp dẫn. Điều này cũng làm giảm năng lực cạnh tranh nghề nghiệp và khiến giáo viên khó thích nghi với xu thế giáo dục hiện đại. Do đó, tiếp cận và sử dụng AI không chỉ là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu đối với giáo viên trong thời đại số.

Trước lo ngại “AI giúp tiết kiệm thời gian nhưng làm giảm tính sáng tạo của giáo viên và học sinh”, ông Hưng cho rằng, đây là lo ngại có cơ sở, nhưng vấn đề không nằm ở bản thân AI mà ở cách sử dụng nó. Nếu giáo viên chủ động, biết chọn lọc và khai thác AI đúng mức, công nghệ này sẽ trở thành công cụ kích thích ý tưởng và mở rộng không gian sáng tạo. Ngược lại, việc lạm dụng, sao chép máy móc sẽ khiến sự sáng tạo bị thu hẹp. Vì vậy, việc bồi dưỡng kỹ năng sử dụng AI theo hướng “AI hỗ trợ - con người kiểm soát” là yêu cầu cần thiết.

AI càng phát triển, vai trò định hướng của giáo viên càng trở nên quan trọng. Công nghệ có thể đề xuất ý tưởng, mô phỏng dữ liệu hay hỗ trợ xử lý thông tin, nhưng chính người thầy biến những gợi ý đó thành bài học phù hợp với từng lớp, từng học sinh. Theo thầy Nguyễn Văn Cần, sự sáng tạo, cảm xúc và đạo đức là những thứ AI không thể làm thay con người, đặc biệt là trong giáo dục - lĩnh vực đòi hỏi giá trị nhân văn, sự đồng cảm, trải nghiệm và trách nhiệm. Tương lai của giáo dục sẽ là sự kết hợp hài hòa giữa công nghệ hiện đại và phẩm chất người thầy.