 |
| Bếp trưởng Angel Roque giải thích cho tác giả về cách nấu món ăn Cuba trong không gian nhà hàng ấm cúng |
Dù chưa từng một lần đặt chân đến hòn đảo Caribe xa xôi ấy, tôi vẫn tin rằng ẩm thực có thể mở ra cánh cửa gần nhất để hiểu về linh hồn của một đất nước. Thế nên trong chuyến công tác cuối năm 2025, tại nhà hàng Cuba Libre ở thành phố Orlando (tiểu bang Florida, Mỹ), tôi đã có cơ hội bước vào hành trình ấy cùng bếp trưởng Angel Roque, người Cuba đầu tiên trong đời mà tôi được gặp.
Chuyện của một người Mỹ yêu văn hóa Cuba
Sau cái bắt tay xã giao, ông dắt tôi đi “dạo” một vòng Cuba thu nhỏ. Cuba Libre hiện ra như một lát cắt của Havana giữa lòng phố thị Orlando: Không gian huyền ảo trong ánh nến lung linh, sắc màu nhiệt đới, nội thất mang hơi thở “vintage” và những giai điệu Latin Jazz rộn ràng vang lên. Ở đây, mỗi chi tiết đều được chăm chút để tạo nên một “cuộc lẩn trốn” nhẹ nhàng khỏi nhịp sống thường nhật đúng như triết lý mà nhà hàng theo đuổi suốt hơn hai thập kỷ qua: Đưa thực khách đến gần hơn với văn hóa Cuba thông qua trải nghiệm ẩm thực.
Bếp trưởng “master chef” Angel đưa tôi lên tầng 2 rồi chậm rãi giới thiệu “Ra đời tại Philadelphia (Pennsylvania) năm 2000 và dần mở rộng đến Atlantic City (New Jersey), Orlando (Florida) và Washington, D.C., Cuba Libre không chỉ là một thương hiệu nhà hàng mà còn là một câu chuyện về di sản. Dưới bàn tay của Chef Guillermo Pernot, người hai lần đoạt giải James Beard (được ví như giải Noel trong nghề bếp), ẩm thực Cuba được kể lại bằng ngôn ngữ đương đại, vừa tôn trọng truyền thống, vừa cởi mở với thế giới. Điểm độc đáo là người sáng lập chuỗi nhà hàng này chưa từng đến Cuba và sau khi Chef Pernot nghỉ hưu vào cuối năm 2023, văn hóa ẩm thực Cuba tiếp tục được gìn giữ và phát triển bởi các “Culinary Directors” trong đó có tôi đang là người mang những hương vị Cuba vượt qua rào cản địa lý để chạm đến thực khách quốc tế”.
Ông chỉ cho tôi bức tranh lớn treo ở khu vực chính của nhà hàng, giải thích về kiến trúc của tòa nhà quốc hội và cộng đồng sinh sống xung quanh khu vực này. Và khi nhắc đến Havana, ông nói về những con đường cũ, những khu phố nhuốm màu thời gian, nơi âm nhạc vang lên từ ban công, nơi mùi thức ăn lan ra từ căn bếp nhỏ, nơi con người sống chậm và nấu ăn như đang kể một câu chuyện đời mình.
Rồi ông kể về những người học trò đến từ Việt Nam đang học ở trường nghề dạy nấu ăn do ông đứng lớp một buổi mỗi tuần. Trong câu chuyện của mình, ông bất ngờ nhắc đến Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp và cả ngôi trường mang tên Võ Thị Thắng - những con người mà ông kính trọng bởi tinh thần độc lập, lòng kiên cường và tình yêu dân tộc. Với ông, Cuba và Việt Nam có chung một lịch sử của đấu tranh, của mất mát.
 |
| Món bánh flan Cuba với sốt sữa |
Kể chuyện Cuba qua từng mỹ vị
Không ngờ rằng, người đầu bếp từng đứng trong gian bếp ấy đã gắn bó 11 năm tại đây và giờ đây dù ở vị trí quản lý cấp cao, phụ trách xây dựng hệ thống và quản lý toàn bộ thực đơn trên khắp nước Mỹ, vẫn nói về ẩm thực như một người nấu bếp thực thụ kỹ càng và đầy cảm xúc.
Với vị đầu bếp Cuba ấy, ẩm thực đất nước này không dành cho sự vội vã. Ông nói về những món ăn Cuba bằng nhịp điệu chậm rãi, như chính cách người Cuba sống và yêu. “Slow cook” - nấu chậm - không chỉ là kỹ thuật, mà là triết lý văn hóa.
Ông kể việc học nấu ăn từ người mẹ của mình bởi đối với mỗi đầu bếp gia đình ở Cuba, ẩm thực không đơn thuần là món ăn mà là một hình thức kể chuyện. Mỗi món ăn Cuba mang trong mình lịch sử, ký ức gia đình và tinh thần kiên cường của một dân tộc đã học cách yêu đời ngay cả trong hoàn cảnh khó khăn. Chính điều đó đã trở thành nguồn cảm hứng lớn nhất để ông giới thiệu ẩm thực và văn hóa Cuba tới thực khách quốc tế.
Chef Angel chầm chậm giải thích thêm “Ẩm thực Cuba là sự giao thoa của nhiều lớp văn hóa: Gốc rễ Tây Ban Nha, ảnh hưởng châu Phi, nguyên liệu vùng Caribe và sự sáng tạo sinh ra từ thiếu thốn. Khi nấu ăn cho khách nước ngoài, người đầu bếp không chỉ phục vụ một bữa ăn, mà đang chia sẻ bản sắc của người Cuba. Đó là sự ấm áp, niềm vui sống và tinh thần cộng đồng. Khoảnh khắc một thực khách lần đầu “chạm” vào Cuba qua hương vị trên đĩa ăn mang lại ý nghĩa sâu sắc hơn bất kỳ lời giới thiệu nào”. Đến đây thì tôi bắt đầu “say” với vị đường của Cuba trong bài thơ từng học ngày nào. “Chạm” với tinh thần Cuba quật cường trong từng món ăn.
Với thực khách Việt Nam lần đầu khám phá ẩm thực Cuba, ông khuyên món Ropa Vieja được xem là lựa chọn lý tưởng. Giống như nhiều món Việt Nam, Ropa Vieja là món ăn nấu chậm, nhiều tầng hương vị và sinh ra để mọi người quây quần bên bàn ăn, kể câu chuyện về Cuba chỉ trong một miếng… cắn. Món thịt bò hầm xé sợi cùng sốt cà chua, ớt, hành, tỏi và gia vị không chỉ nổi tiếng nhất Cuba mà còn đại diện cho tinh thần gia đình, sự kiên nhẫn và lịch sử.
Cùng món ăn, ông giới thiệu món cocktail trứ danh thế giới: Mojito. Mojito là một trong những biểu tượng ẩm thực - văn hóa nổi tiếng nhất của Cuba, mang theo tinh thần tự do, tươi mát và đầy sức sống của vùng Caribe. Ly mojito truyền thống được tạo nên từ rượu rhum Cuba, lá bạc hà tươi, chanh xanh, đường mía và soda, đơn giản nhưng tinh tế. Khi nhấp một ngụm, vị chua nhẹ của chanh hòa cùng hương thơm mát của bạc hà, vị ngọt dịu của mía và hơi cay ấm của rum tạo nên cảm giác sảng khoái, nhẹ nhàng mà sâu lắng.
Ông kể rằng: “Mojito không chỉ là một thức uống giải khát mà nó còn là hình ảnh của những con phố Havana rộn ràng âm nhạc, của những buổi chiều nắng vàng, là nơi con người sống chậm lại để trò chuyện, cười nói và tận hưởng khoảnh khắc sống của mình đúng với tinh thần ‘Cuba Libre’: Tự do và yêu đời”.
Ông còn kể về món chuối plantain (ở Việt Nam gọi là chuối Tây, chuối Mễ) hầm phải chờ đủ thời gian để vị ngọt tự nhiên dần mở ra. Về món sốt sữa cho flan thì được hấp liên tục suốt năm tiếng đồng hồ, tạo nên lớp bánh flan Cuba chắc hơn, đậm hơn flan Việt Nam, để khi rưới sốt lên thì từng thìa bánh tan ra chậm rãi, tròn vị. Và có những món thịt heo phải hầm tới tận… 10 tiếng, đến khi thịt mềm đến mức “ngậm trong miệng mà nghe”, không cần nhai, chỉ cần nuốt nhẹ và cảm nhận. Ông bảo ẩm thực Cuba, theo ông còn là câu chuyện của sự kiên nhẫn của những gia đình quây quần bên nồi hầm suốt cả ngày, của ký ức và tình yêu thương được thử thách cùng thời gian.
Khi được hỏi việc khó khăn khi nấu cho được “trọn vị nguyên chất” quốc hồn quốc túy của đất nước mình, ông giải thích rằng “Việc tái hiện trọn vẹn hương vị Cuba tại Mỹ không hề dễ dàng. Nhiều nguyên liệu truyền thống từ gia vị, nông sản đến các sản phẩm thủ công gần như không thể tiếp cận do những rào cản thương mại và văn hóa kéo dài giữa hai quốc gia. Việc không thể thường xuyên trở về Cuba cũng khiến người đầu bếp khó cập nhật những biến chuyển mới trong ẩm thực quê hương. Trong hoàn cảnh đó, tôi phải nấu ăn bằng ký ức, kỹ thuật và cảm xúc, tái tạo hương vị từ những nguyên liệu sẵn có nhưng vẫn giữ trọn linh hồn của món ăn.
Khi nhìn sang ẩm thực Việt Nam, người đầu bếp già còn nhận ra nhiều điểm tương đồng sâu sắc. Cả hai nền ẩm thực đều coi bữa ăn là trung tâm của gia đình và cộng đồng, là nơi thể hiện tình yêu thương, sự quan tâm và bản sắc. Những món ăn được tạo nên từ nguyên liệu giản dị, nhưng chứa đựng sự kiên cường, thích nghi và tôn trọng truyền thống - những giá trị vượt qua mọi ranh giới địa lý.
Ông đặc biệt yêu thích ẩm thực châu Á nói chung và dành tình yêu đặc biệt cho ẩm thực Việt Nam. Sự đồng điệu khiến ông rung động: Những món ăn nấu lâu, nấu kỹ, nấu bằng ký ức gia đình và bằng cả sự yêu thương. “Ẩm thực Việt Nam và Cuba gặp nhau ở trái tim - ông khẳng định - rằng bữa ăn của chúng ta không chỉ để no mà để giữ người ta lại bên nhau”.
Khi được tôi mời đến Việt Nam, ông lắng nghe với nụ cười rất thân thiện. “Ở Việt Nam - tôi nói - chỉ cần anh nói mình đến từ Cuba, người ta sẽ coi anh như người nhà”.
Còn với tôi, trải nghiệm ấy không đơn thuần là một bữa ăn mà là cách để hiểu thêm về một đất nước anh hùng mà tôi yêu mến qua hương vị, âm nhạc đặc trưng và câu chuyện được kể bằng ẩm thực. Và khi chưa thể một lần đến thăm đất nước này thì đôi khi ẩm thực chính là cây cầu gần nhất để chạm vào văn hóa của một dân tộc.
Rời Cuba Libre, tôi như đã để lại trái tim mình…